Piąty maja 1821. Oda na śmierć Napoleona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Napoleon Bonaparte (1769-1821)
Francesco Hayez, portret Alessandra Manzoniego
Napoleon na wyspie Świętej Heleny

Piąty maja 1821. Oda na śmierć Napoleona (wł. Il cinque maggio. Ode) – utwór poetycki włoskiego prozaika i poety Alessandra Manzoniego[1], poświęcony Napoleonowi Bonapartemu, który zmarł w angielskiej niewoli 5 maja 1821 na Wyspie Świętej Heleny.

Forma[edytuj | edytuj kod]

Poemat napisany jest przy użyciu strofy sześciowersowej. Składa się z osiemnastu zwrotek i liczy ogółem sto osiem wersów. Linijki są siedmiozgłoskowe[2]. Zwrotki rymują się w parach abcbde fghgie[2].

Ei fu. Siccome immobile,
Dato il mortal sospiro,
Stette la spoglia immemore
Orba di tanto spiro,
Così percossa, attonita
La terra al nunzio sta,
Muta pensando all’ultima
Ora dell’uom fatale;
Nè sa quando una simile
Orma di piè mortale
La sua cruenta polvere
A calpestar verrà.
Alessandro Manzoni, Il cinque maggio. Ode

Treść[edytuj | edytuj kod]

Oda Manzoniego uchodzi za jeden z najważniejszych literackich ech śmierci byłego władcy Francji[3]. Kontrowersyjny cesarz Francuzów wywoływał u poety i pewnej części Włochów sympatię jako ten, który zwyciężał Austriaków. Utwór powstał między 16 a 19 lipca, czyli zaraz po tym, jak do poety dotarła wiadomość o zgonie Bonapartego[4]. Według anegdoty poeta prosił swoją żonę Henriettę, będącą wtedy w ciąży[4], żeby grała na fortepianie, kiedy on pisze, aby zapewnić mu odpowiednie natchnienie[5].

Przekład[edytuj | edytuj kod]

Na język polski odę Manzoniego przełożył Józef Jankowski. Jego tłumaczenie ukazało się w antologii Piotra Chmielowskiego i Edwarda Grabowskiego Obraz literatury powszechnej [6]. Tłumacz zastosował zasadniczo strofę 9/9/9/9/9/6/9/9/9/9/9/6.

Był! — i ostatnie wydał tchnienie —
I oto ziemia pozbawiona
Zasobnych drgnień jednego łona,
Stanęła — zda się sama kona,
Wsłuchana w taką wieść...
I tajną głębię spraw przenika —
I przeznaczenie swoje waży,
I nie wie, czy się w losach zdarzy,
By kiedy stopa śmiertelnika
Zdołała w blaskach jej ołtarzy
Podobny tuman wznieść.
Alessandro Manzoni, Piąty maja 1821. Oda na śmierć Napoleona, tłum. Józef Jankowski

Na język angielski wiersz przetłumaczył William Dean Howells[7]. Inne tłumaczenie opublikował w magazynie The Knickerbocker William Peter[8].

He passed: and as immovable
As, with the last sigh given,
Lay his own clay, oblivious,
From that great spirit riven,
So the world stricken and wondering
Stands at the tidings dread;
Mutely pondering the ultimate
Hour of that fateful being,
And in the vast futurity
No peer of his foreseeing
Among the countless myriads
Her blood-stained dust that tread.
Alessandro Manzoni, The Fifth of May. Translated by William Dean Howells

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Manzoni Alessandro, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-02-09].
  2. a b Lisa Pericoli: Alessandro Manzoni, "Il cinque maggio": parafrasi del testo. oilproject.org. [dostęp 2017-02-09]. (wł.).
  3. Alessandro Manzoni, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2017-02-09] (ang.).
  4. a b Alessandro Manzoni 1785 / Golfe Juan 1815. napoleonica.historia.org.pl. [dostęp 2017-02-09]. (pol.).
  5. Napoleon's death. internetculturale.it. s. 103-104. [dostęp 2017-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-11)]. (ang.).
  6. Piotr Chmielowski, Edward Grabowski (red.): Obraz literatury powszechnej, tom II. polona.pl, 1896. s. 52-53. [dostęp 2017-02-09]. (pol.).
  7. Modern Italian Poets. Bartleby.com. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).
  8. The Fifth of May, w: The Knickerbocker. books.google.pl, 1842. [dostęp 2017-02-09]. (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Alessandro Manzoni: Il cinque maggio. it.wikisource.org, 1821. [dostęp 2017-02-09]. (wł.).
  • Alessandro Manzoni: Il cinque maggio. letteraturaitaliana.net. [dostęp 2017-02-09]. (wł.).