Pola Agatowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pola Agatowe
Ilustracja
Poszukiwanie agatów na Polach Agatowych w trakcie Lwóweckiego Sejmiku Mineralogicznego
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miejscowość Płóczki Górne
Powierzchnia około 30 ha
Położenie na mapie gminy Lwówek Śląski
Mapa konturowa gminy Lwówek Śląski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Pola Agatowe”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Pola Agatowe”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Pola Agatowe”
Położenie na mapie powiatu lwóweckiego
Mapa konturowa powiatu lwóweckiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Pola Agatowe”
Ziemia51°04′47,6″N 15°33′25,2″E/51,079900 15,557000

Pola Agatowe – nieużytki rolne we wschodniej części miejscowości Płóczki Górne, w gminie Lwówek Śląski, w powiecie lwóweckim bogate w naturalnie występujące na ich terenie minerały agatów. Pola Agatowe znajdują się na północno-wschodnich zboczach rozległego wzgórza Lipień i mają kształt pasa o wymiarach około 1 km na 300-500 m, rozciągającego się równolegle do kształtu wzgórza, z północnego zachodu ku południowemu wschodowi. Wysokość, na której leżą Pola Agatowe to około 335 m n.p.m. Cały ten teren to porośnięte łąkami i krzewami nieużytki, pokryte setkami często niebezpiecznych wyrobisk i dołów pozostawionych przez poszukiwaczy agatów.

 Osobny artykuł: Agat.
Okolice Pól Agatowych, Płóczki Górne

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Mapa topograficzna obszaru pomiędzy Lwówkiem Śląskim a Płóczkami Górnymi

Płóczkowskie Pola Agatowe Płóczkowskie Pola Agatowe położone są 4,5 km (w linii prostej) na południe południowy zachód od lwóweckiego rynku, pomiędzy drogą nr 297 prowadzącą do Jeleniej Góry oraz lokalną szosą kończącą się w Nagórzu. Na same Pola prowadzą jedynie nieutwardzone, polno-leśne drogi, trudno przejezdne dla zwykłego samochodu. Najłatwiej dotrzeć tam, wyruszając od strony Płóczek, skąd zazwyczaj można dojechać samochodem, aż do niewielkiej dolinki, za którą urywa się droga dla pojazdów, a rozpoczynają się pola uprawne. Odległość od Płóczek Górnych do Pól Agatowych to około 2,5 km, natomiast od wspomnianej dolinki – około 800 m. Dojazd od drugiej strony, od wsi Mojesz, jest znacznie bardziej skomplikowany i prowadzi czterokilometrowym labiryntem leśnych dróg, na które wjazd prywatnych pojazdów jest zabroniony[1].

Agatowy Szlak[edytuj | edytuj kod]

Spacerowy, niebieski szlak agatowy ma 8,5 kilometra. Przebiega ze Lwówka Śląskiego, przez starą cegielnię, wzniesienia Płóczek Górnych do Nagórza. Przy dobrych warunkach atmosferycznych ze szlaku można dostrzec Ostrzycę Proboszczowicką, Góry Kaczawskie czy też Wilczą Górę[2].

Pola Agatowe – historia i współczesność[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie złoża w Płóczkach[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki w literaturze o występowaniu agatów w rejonie Płóczek Górnych pojawiają się już w 1846 roku. Krótki opis agatów i ich inwentarza mineralnego przedstawił następnie w 1888 roku H. Traube. Autor ten wymienia kwarc (m.in. ametyst), chalcedon, kalcyt, syderyt i chloryty (określane przez niego mianem dellesytu). Pomimo tego, że minerały z Płóczek Górnych były znane od dawna, to prawdziwą sławę zyskały w II poł. XX wieku. W okresie przedwojennym, gdy na tych terenach niezwykle dynamicznie rozwijały się nauki mineralogiczne (Uniwersytet Wrocławski był jednym z głównych ośrodków geologicznych Europy), a także kwitło kolekcjonerstwo, Płóczki Górne – w przeciwieństwie do innych stanowisk z agatami – pozostawały w zapomnieniu. Brak jest o nich wzmianek w literaturze z tego okresu. Nie ma też agatów płóczkowskich w przedwojennych zbiorach mineralogicznych. Nieznane są również wyroby z nich wykonane. Po II wojnie światowej sudeccy kolekcjonerzy trafili na Pola Agatowe po raz pierwszy dopiero w latach 70. XX wieku, natomiast pierwsze wzmianki w polskiej literaturze pojawiają się w 1979 roku. Od tego czasu, przez ponad czterdzieści lat,setki zbieraczy odwiedzało płóczkowskie pola, zbierając początkowo te agaty, które leżały na powierzchni, a z czasem wykopując je z coraz głębszych miejsc. Pomimo tak dużego zainteresowania ze strony amatorów, płóczkowskie agaty nigdy nie doczekały się naukowego, czy nawet szerszego opracowania. Wiele zagadnień związanych z ich wystąpieniem pozostaje niewyjaśnionych i czeka na zbadanie.

Pola Agatowe dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Wystąpienie agatów w Płóczkach Górnych to jedno z ostatnich w Polsce aktywnych stanowisk mineralogicznych – występują tu i wciąż są znajdowane okazy dobrej jakości, a także stosunkowo łatwo jest je znaleźć samemu. Niestety, aktualny status prawny Pól Agatowych nie pozwala na pełne wykorzystanie geoturystyczne tego obszaru stworzenie swoistego geoparku, w którym każdy mógłby spróbować szczęścia w poszukiwaniu agatów na specjalnie do tego przygotowanym terenie. Najciekawsze wychodnie melafirów bogatych w agaty znajdują się na terenie należącym do Agencji Nieruchomości Rolnych, która wydzierżawia go prywatnym osobom. Fragment terenu pól agatowych to nieużytki, ale ze względu na to, iż niektórzy zbieracze nie zawsze potrafili zachować zdrowy rozsądek i umiar podczas poszukiwań, m.in. używając nieodpowiedniego sprzętu (koparki itp.), dzierżawcy przestali wyrażać zgodę na prowadzenie wykopalisk. Obecnie jedyną okazją w pełni legalnego odwiedzania Pól Agatowych jest czas trwania Lwóweckiego Lata Agatowego (LLA) oraz Lwóweckich Sejmików Mineralogicznych – są wtedy przygotowywane specjalne wyrobiska agatowe, które odwiedzają oficjalnie zorganizowane wycieczki.

Przyszłość Pól Agatowych[edytuj | edytuj kod]

W 2005 r. władze gminy Lwówek Śląski chciały przejąć 10 hektarów terenu, wchodzących w skład pól agatowych w Płóczkach Górnych z przeznaczeniem na postawienie w tym miejscu tematycznego miasteczka agatowego jako rodzaj bazy wypadowej dla poszukiwaczy płóczkowskich minerałów.

Gmina Lwówek Śląski słynie z pól agatowych w Płóczkach Górnych, które są przeczesywane przez poszukiwaczy minerałów. Niestety, wyprawy grup zorganizowanych i turystów na pola agatowe odbywają się tylko podczas Lwóweckiego Lata Agatowego, corocznej imprezy mineralogicznej. Tereny, na których znajdują się wyrobiska w Płóczkach Górnych, należą do Agencji Nieruchomości Rolnych.

Burmistrz Lwówka Śląskiego Ludwik Kaziów zapewniał o przejęciu terenu pól agatowych od ANR i zagospodarowaniu go poprzez m.in. utworzenie wioski walońskiej. Planowano tu powstać ośrodek przypominający o historii poszukiwań kamieni w okolicy wraz ze wskrzeszeniem dawnych tradycji walońskich. Oprócz poszukiwań minerałów rozważano organizowanie konkursów w płukaniu złota w pobliskim strumyku – Płóczce. Organizacja takiej wioski w powiecie lwóweckim miała sens, ponieważ płóczkowskie wyrobiska należą do największych, czynnych obiektów tego typu w Polsce. Wykopywane tutaj agaty to bardzo nietypowe okazy – charakteryzują się wielobarwnością i interesującymi kształtami.

Agatami najczęściej interesują się poszukiwacze skarbów i kolekcjonerzy, ale nie tylko. Według danych Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Lwówku Śląskim zainteresowanie wyprawami i rajdami na pola agatowe jest z roku na rok coraz większe. Turyści z całego kraju pragną samodzielnie znaleźć agat i go oszlifować.

Niestety, oprócz dalekosiężnych planów i przedwyborczych obietnic burmistrza pola agatowe to w dalszym ciągu nieużytek w rękach ANR, na którym zabronione jest (z wyjątkiem Lwóweckiego Lata Agatowego) samodzielne wydobywanie minerałów (oprócz zbierania z powierzchni gruntu), a w okolicy pól agatowych nie powstała żadna infrastruktura turystyczna. By przejąć pola agatowe od ANR lokalne władze musiałyby najpierw przekształcić status gruntów w służące dobru publicznemu, dzięki temu agencja przekazałaby tereny pól gminie bez żadnych komplikacji. Obecnie z racji skupienia się władz samorządowych na ważniejszych problemach w gminie budowa zaplecza turystycznego w Płóczkach Górnych zeszła na dalszy plan i nie jest uwzględniana przy uchwalaniu budżetu[3] czy ustanawianiu strategii rozwoju[4] gminy[5][6].

Budowa geologiczna okolic Pól Agatowych[edytuj | edytuj kod]

Okolice Pól Agatowych mają stosunkowo prostą budowę geologiczną. Najstarszymi skałami na tym terenie są utwory należące do metamorfiku kaczawskiego. Na nich leżą utwory młodsze – osady górnego karbonu i permu – wykształcone głównie jako piaskowce z niewielkimi wkładkami zlepieńców, łupków i wapieni. Są one stosunkowo mało odporne na wietrzenie i tworzą obniżenia terenu.

Najstarszymi utworami wulkanicznymi w rejonie Pól Agatowych są tzw. tufy ryolitowe, odsłaniające się na długości około 2 km na wschód od Płóczek Górnych. W skałach tych nie stwierdzono występowania agatów. Powyżej, wśród osadowych skał permskich występują dwa grube poziomy skał wylewnych – andezytów bazaltowych i trachyandezytów bazaltowych (tzw. melafiry). Skały te jako bardziej odporne na wietrzenie budują wyraźny ciąg wzgórz ciągnących się z północnego zachodu na południowy wschód (wzgórza Lipień, Pleban, Mogiła). Występowanie agatów w rejonie Płóczek Górnych związane jest z dolnym poziomem skał wulkanicznych, którego grubość waha się od około 50 do 200 m. Agaty występują w nich w sposób bardzo nieregularny – w postaci nieciągłych warstw, horyzontów i soczewek o różnej grubości i długości. Na północny wschód od Płóczek Górnych występują również morskie osady permu (tzw. cechsztyn) oraz lądowe utwory triasu, na których leżą morskie piaskowce górnej kredy. Wychodnie opisanych wyżej skał osadowych i wulkanicznych bardzo często są przykryte pokrywą najmłodszych utworów – czwartorzędowych. Reprezentowane są one głównie przez piaszczyste osady rzeczne wypełniające dna dolin[7].

Struktury i barwy agatów płóczkowskich[edytuj | edytuj kod]

Agate from Płóczki Górne RN2.jpg
Agat - Płóczki Górne, Poland.jpg
 Osobny artykuł: Agaty z Płóczek Górnych.

Kształt zewnętrzny agatów z Płóczek Górnych jest najczęściej owalny, rzadziej okrągły. Osiągają one zwykle wielkość kilku, rzadziej kilkunastu centymetrów. Agaty o wadze jednego czy kilku kilogramów są niezmiernie rzadkie. Powierzchnia migdałów jest przeważnie stosunkowo gładka, i tylko niekiedy widoczne są na niej wybrzuszenia lub zarysy występujących wewnątrz agatu sferolitów czy innych struktur. Pojawiające się na powierzchni wybrzuszenie może wskazywać na miejsce występowania wlewki. Barwa powierzchni agatów jest najczęściej zielona (gdy na powierzchni występują seladonit lub chloryty) lub – rzadziej – brązowa (gdy barwią ją wodorotlenki żelaza). Agaty nie są łatwym obiektem do usystematyzowania pod względem struktur, jakie zawierają w swoim wnętrzu – nie ma na świecie dwóch takich samych agatów. Panujący zamęt terminologiczny można spróbować usystematyzować, stosując przedstawiony poniżej schemat (bazującą m.in. na podziale opracowanym przez J. Rzymełkę). Może być ona pomocna przy opisie agatów z Płóczek, które cechują się niezwykłym bogactwem zarówno podstawowych struktur, jak i specyficznych elementów morfologicznych. Poniżej przedstawiono te z nich, które można obserwować w płóczkowskich agatach:

  • Agat - Płóczki Górne. Poland..jpg
    Agate from Płóczki Górne RN1.jpg
    Agat - Płóczki Górne. Góry Kaczawskie, Poland..jpg
    Agat - Płóczki Górne, G. Kaczawskie, Poland..jpg
    Struktura monocentryczna (MC), nazywana też monocentrycznie warstwowaną lub brazylijską – agatowe wstęgi narastają wokół jednego centrum, jest to najpospolitsza ze struktur w agatach całego świata;
  • Struktura policentryczna (PC) – warstewki agatowe narastają wokół więcej niż jednego centrum;
  • Struktura pseudostalaktytowa (PS), nazywana też naciekową – nacieki „zwisają” ze stropowej (górnej) części migdału;
  • Struktura koagulacyjna (KO), zwana również mszystą – na powierzchni przekroju widoczne są rurki, strzępki lub „krzaczki”;
  • Struktura orbikularna (OR) – na powierzchni zgładu widoczne są liczne kuliste formy.

Najczęściej spotykane w agatach elementy strukturalne to:

  • geoda/apertura (a) – czyli naturalna pustka – najczęściej położona centralnie. Na jej ścianach mogły powstawać minerały ostatniego etapu krystalizacji wykształcone w postaci kryształów np. kwarcu (o rozmaitym zabarwieniu), kalcytu, dolomitu, barytu czy zeolitów;
  • strefa krustalna (q) – czyli widoczna gołym okiem warstewka zbudowana z kryształów np. kwarcu lub węglanów; niekiedy można obserwować dwie lub więcej strefy krustalne w jednym agacie;
  • pseudomorfoza (ps) – czyli zastąpienie jednego minerału drugim, często przy zachowaniu pierwotnego kształtu kryształu;
  • sagenit (s) – czyli zespół kryształów (często pseudomorfoz) o pokroju igiełkowym lub tabliczkowym;
  • dendryt (d) – „drzewkopodobne” wrostki, zbudowane najczęściej z tlenków i wodorotlenków manganu lub żelaza;
  • sferolity (sf) – występujące w brzeżnych partiach migdałów kuliste formy, nazywane „pawimi oczkami”;
  • osculum (os) – strefa nazywana inaczej wejściem lub kanałem infiltracyjnym (zasilającym), przez polskich zbieraczy określana niekiedy jako „wlewka”;
  • bitumin (b) – niezidentyfikowana, zasobna w węglowodory substancja mineralna o brunatnej lub czarnej barwie;
  • rurki (r), kanaliki – formy morfologiczne typowe dla agatów mszystych, rurkowych.

Taka systematyka zarówno podstawowych typów strukturalnych, jak i specyficznych elementów morfologicznych miała pozwolić na dokonanie jednoznacznej klasyfikacji poszczególnych okazów agatów. Przykładowo przy użyciu powyższej terminologii agat monocentryczny z kanałem infiltracyjnym i bituminami mógłby zostać zapisany jako „agat M + os + b”. W praktyce jednak kolekcjonerzy stosują przeważnie stare, bardziej opisowe nazewnictwo agatów, które powstało spontanicznie. Używając tego typu terminologii, należy pamiętać, że poszczególne określenia kolekcjonerskie nie są jednoznaczne. Tym samym jeden i ten sam okaz może być różnie opisywany przez różne osoby. Poniżej wymieniono niektóre z nazw, które mogą mieć zastosowanie do agatów z Płóczek Górnych:

  • agat deszczowy – rodzaj agatu pseudostalaktytowego o rysunku podobnym do ściany deszczu;
  • agat politypowy – agat, na którego zgładzie obserwuje się kilka różnych struktur morfologicznych;
  • agat sagenitowy – rodzaj agatu z widocznymi gołym okiem wrostkami o pokroju igiełkowym lub cienkosłupowym, w zależności od sposobu ułożenia wrostków agaty tej odmiany bywają także określane jako bukietowe, pióropuszowe, pomponowe i inne;
  • agat wodorostowy – agat typu koagulacyjnego, na którego zgładzie widoczne są struktury podobne kształtem do wodorostów;
  • agat dendrytowy – grupa kilkunastu rodzajów agatów, w których widoczne są dendrytyczne nagromadzenia tlenków żelaza lub manganu; rozróżnia się agaty drzewkowe, gałązkowe, krzaczaste, kwieciste, piórowe i inne;
  • agat kanalikowy (rurkowy) – agat, na którego przekroju widoczne są kręte kanaliki (powstałe na drodze koagulacji) lub też negatywy po nich;
  • agat naciekowy – rodzaj agatu pseudostalaktytowego;
  • agat owalny – podtyp agatów monocentrycznych o owalnym lub okrągłym przebiegu warstewek;
  • agat oczkowy – rodzaj agatu policentrycznego o rozkładzie barw podobnym do oka; nazywa się tak również agaty pseudostalaktytowe o dużej liczbie przeciętych poprzecznie form naciekowych (sferolitów – „oczek”);
  • agat pseudostalaktytowy – agat z licznymi pseudostalaktytami

To jedynie niektóre z przyjętych w literaturze kolekcjonerskiej nazw określających rysunek agatów. Często również kolekcjonerzy sami wymyślają dla znalezionych przez siebie agatów autorskie nazwy. Spośród elementów morfologicznych obecnych w agatach z Płóczek Górnych szczególnie charakterystyczne są występujące w nich minerały krzemianowe lub węglanowe (bądź pseudomorfozy po nich), utwory o kształcie rurek oraz „pawie oczka” – sferolity. O wiele rzadziej w płóczkowskich agatach spotykane są strefy krustalne, ale za to są one stosunkowo często zbudowane ze szczególnie cenionej, zielonej odmiany kwarcu – prasiolitu. Stosunkowo rzadko spotykane są geody z dobrze wykształconymi kryształami kwarcu czy innych minerałów[7].

Mineralogia agatów płóczkowskich[edytuj | edytuj kod]

Zespół minerałów występujących w agatach płóczkowskich jest typowy dla większości wystąpień agatów na świecie. Poza kwarcem, jedynie kalcyt i baryt występują tu w postaci makrokrystalicznej (kryształów widocznych gołym okiem). Pozostałe minerały – z grupy minerałów ilastych, chlorytów i tleno-wodorotlenków żelaza – występują jedynie w formie skupień skrytokrystalicznych. Kwarc, a dokładniej jego skrytokrystaliczna odmiana (nie tworząca widocznych gołym okiem kryształów) – zwana chalcedonem, jest podstawowym składnikiem wszystkich agatów. Czysty chalcedon jest jednolity, półprzejrzysty, ma przełam muszlowy, twardość 6,5 w skali Mohsa i sinoniebieskie zabarwienie. Jednak dzięki obecności różnego rodzaju wrostków (inkluzji) oraz jonów różnych metali chalcedony mogą z łatwością przyjmować wszystkie znane kolory – od białego przez czerwony, żółty, niebieski, zielony aż do czarnego. Choć zazwyczaj to chalcedon stanowi główną masę agatu, to w niektórych przypadkach dość duży udział procentowy mają również inne odmiany kwarcu. W przypadku agatów z Płóczek są to przeważnie bezbarwny, przezroczysty – kryształ górski i zielony – prasiolit. Tworzą one dość często strefy krustalne lub wypełnienia całych centralnych partii migdałów. Stosunkowo rzadko tego typu kryształy są subeuhedralne (mają prawidłowo wykształconą część ścian), a najczęściej przyrastają ściśle jeden do drugiego, wypełniając całą wolną przestrzeń. W takiej sytuacji są one widoczne na zgładach jako przejrzyste, wydłużone formy, pooddzielane od siebie cienkimi, białymi strefami (przypomina to pękniętą szybę samochodową). Jedynie w sytuacji, gdy w agacie obecna jest geoda z kryształami, pojawiają się osobniki z prawidłowo wykształconymi zakończeniami. Wielkość tego typu kryształów nie przekracza zazwyczaj 1 cm, dochodząc maksymalnie do 2−3 cm.

Prasiolit[edytuj | edytuj kod]

Dolny Śląsk jest pierwszym obszarem na świecie, skąd opisano prawdziwy prasiolit. W roku 1990, dzięki badaniom zespołu polskich i ukraińskich mineralogów, po raz pierwszy zidentyfikowano naturalny prasiolit wśród okazów z okolic Kłodzka i Płóczek Górnych. Prasiolity z tych stanowisk mają pierwotną, zielonkawą barwę. Analizy chemiczne dolnośląskiego prasiolitu wykazały, że występuje w nim również w śladowych ilościach: bor, glin, magnez, mangan, cyna, gal, beryl, wapń, sód, tytan i miedź. Prasiolity na Dolnym Śląsku najliczniej występują w okolicach Płóczek Górnych. Najczęściej pojawiają się tam one w postaci kryształów całkowicie lub częściowo wypełniających migdały w melafirach. Ich zielona barwa jest wtedy wyjątkowo soczysta i równomiernie rozłożona, kryształy zaś są niekiedy prawidłowo zakończone. Nierzadko prasiolity pojawiają się również jako wypełnienia centralnych części agatów.

Prasiolity z okolic Płóczek Górnych, choć często posiadają duże walory gemmologiczne, mają przede wszystkim wartość kolekcjonerską. W tym samym rejonie znajduje się drugie stanowisko, w którym odnotowano występowanie prasiolitów – żwirownia w Rakowicach Wielkich, na północny wschód od Lwówka Śląskiego. W zbiorach Muzeum Mineralogicznego we Wrocławiu znajduje się okaz z tego stanowiska znaleziony już w 1830 roku. Jest to nieduża geoda agatowa, której wnętrze wypełniają niewielkie kryształy niebiesko-zielonego prasiolitu. W ostatnim dziesięcioleciu coraz częściej oliwkowe prasiolity są znajdowane także w innych częściach Gór Kaczawskich, szczególnie w okolicach Sokołowca, gdzie towarzyszą agatom. Naturalne prasiolity jak do tej pory znane są prócz regionu dolnośląskiego jedynie z wyspy Färöer, granicy stanów Nevada i Kalifornia (USA) oraz kamieniołomu ametystów Thunder Bay w Ontario (Kanada).

Najrzadszą odmianą kwarcu występującą w płóczkowskich agatach jest fioletowy ametyst. Ametysty z Płóczek rzadko kiedy są intensywnie zabarwione, a subtelny fiołkowy odcień pojawia się najczęściej jedynie w górnych partiach kryształów narastających w geodach. Ametyst również niezmiernie rzadko tworzy strefy krustalne. Prócz wymienionych powyżej form występowania kwarc w agatach płóczkowskich obecny jest również w postaci jaspisu a także tworzy często, wraz z tlenkami i wodorotlenkami żelaza oraz krzemianami, pseudomorfozy po innych minerałach, takich jak: kalcyt, baryt i najprawdopodobniej zeolity (kryształy o pokroju igiełkowym). Kalcyt to jeden z najpospolitszych minerałów w przyrodzie. Charakteryzuje się stosunkowo małą twardością – 3 w skali Mohsa, zazwyczaj białą barwą (choć znane są wszystkie możliwe odmiany kolorystyczne tego minerału) i doskonałą łupliwością. Krystalizuje, podobnie jak kwarc, w układzie trygonalnym. W płóczkowskich agatach kalcyt tworzy białe, żółte lub bezbarwne skalenoedry, zazwyczaj całkowicie zarośnięte przez chalcedon. Kalcyt w tej formie narasta najczęściej bezpośrednio na ściankach migdałów. Do rzadkości należą kryształy kalcytu narastające w geodach w obrębie agatów. Kryształy takie są przeważnie silnie skorodowane, mają zaoblone krawędzie, chropowatą powierzchnię ścian i są matowe. Wielkość kryształów kalcytu dochodzi do 2-3 cm. Kalcyty z Płóczek Górnych wykazują, analogicznie do większości kalcytów, zjawisko silnej luminescencji w świetle UV, związanej z obecnością niewielkich ilości węglowodorów. Kalcyty, w zależności od długości fali światła UV, mają zieloną lub pomarańczowo-różową barwę. Na wypolerowanej powierzchni agatu kalcyt jest stosunkowo łatwy do rozpoznania, gdyż w przeciwieństwie do kwarcu ma wyraźną łupliwość, a w miejscu jego występowania na powierzchni zgładu obecne jest zazwyczaj niewielkie zagłębienie (kalcyt jest znacznie bardziej miękki od kwarcu i w trakcie obróbki mechanicznej jest szybciej ścierany). Dość często w agatach z Płóczek napotyka się pseudomorfozy powstałe przez zastąpienie kryształów kalcytu kwarcem lub też jaspisem i tlenkami żelaza. Oprócz pseudomorfoz po kalcycie spotykane są również perymorfozy po tym minerale – czyli ślady po całkowicie rozpuszczonych kryształach. Baryt występuje w Płóczkach stosunkowo rzadko. Tworzy on zrosty tabliczkowych kryształów, o białej lub kremowej barwie, osiągające do 4 cm wielkości, wypełniające puste przestrzenie w agatach.

Tlenki i wodorotlenki[edytuj | edytuj kod]

W agatach z Płóczek są one reprezentowane głównie przez tlenki i wodorotlenki żelaza i manganu. Dotychczas nie były one szczegółowo badane, a makroskopowo rozpoznawalne wśród nich są jedynie hematyt i goethyt. Hematyt jest jednym z popularniejszych pigmentów i występuje w agatach, w postaci sferolitów, powodując zabarwienie poszczególnych warstw na czerwony kolor. Goethyt może występować wraz z krzemianami w spągu migdałów lub niekiedy także na ich powierzchni, nadając jej brązowe zabarwienie. Tlenki i wodorotlenki manganu wchodzą również w skład wadu – ziemistej substancji, która stanowi wypełnienia tzw. spalonych agatów.

Krzemiany[edytuj | edytuj kod]

Krzemiany występujące w agatach z Płóczek, podobnie jak tlenki i wodorotlenki, nie były do tej pory szczegółowo badane. Zwyczajowo wyróżnia się wśród nich chloryty i seladonit (minerały z grupy minerałów ilastych). Według literatury występują one na powierzchniach migdałów, a także stanowią wyściółkę ich wnętrz. Mogą również, wraz z kwarcem i goethytem, stanowić pseudomorfozy po – występujących na obrzeżach migdałów – kryształach kalcytu, barytu i zeolitów. W takiej paragenezie mogą także tworzyć agregaty w spągowych partiach migdałów. Do tej pory nie jest znany skład mieralny rurkopodobnych utworów występujących w agatach o strukturze koagulacyjnej[7].

Agaty płóczkowskie[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Agaty z Płóczek Górnych.

Specyfika[edytuj | edytuj kod]

W Płóczkach, gdzie rozmiary większości agatów nie przekraczają kilku centymetrów średnicy, okazy o wielkości 10 cm uchodzą za duże i na dodatek rzadko kiedy cechuje je interesujący rysunek na całej powierzchni. Dobrej klasy agaty, większe niż 15 cm, należą do pojedynczych znalezisk i mają bardzo wysoką wartość. Dla większości zbieraczy bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na wartość okazu jest jego pochodzenie. Wielu kolekcjonerów zbiera okazy pochodzące wyłącznie z jednego kraju (np. agaty z Polski) lub wręcz z jednej lokalizacji (np. agaty z Płóczek Górnych). Jest oczywiste, że dla nich największą wartość mają okazy pochodzące z tych właśnie stanowisk. Dla pozostałych zbieraczy, posiadających kolekcje o szerszym zasięgu, pochodzenie okazów ma również duże znaczenie. Wynika to z faktu, iż w niektórych stanowiskach wydobywane są masowe ilości okazów, a w innych trafiają się jedynie pojedyncze agaty, pewne miejsca eksploatuje się współcześnie, a inne to lokalizacje o znaczeniu historycznym. Wszystko to powoduje, że dwa podobne okazy z różnych stanowisk mogą mieć zupełnie inną wartość. Płóczki Górne należą do tych miejsc, z których okazy są szczególnie poszukiwane i pożądane przez kolekcjonerów. Najbardziej cenione przez zaawansowanych kolekcjonerów okazy agatów to takie, które mają wyraźny i spektakularny rysunek o niezwykłej kolorystyce, są niespękane, duże i pochodzą z ciekawej lokalizacji. Okazy z Płóczek stosunkowo często posiadają wszystkie te cechy naraz (najrzadziej osiągają znaczne rozmiary), dlatego też są tak znane i pożądane przez zbieraczy agatów z całego świata. Oczywiście należy sobie zdać sprawę, że stosunkowo często oznacza w tym wypadku, że zaledwie kilka procent z wydobytych agatów ma wartość kolekcjonerską, a naprawdę dobrą klasę reprezentuje zwykle jeden z setek okazów. Ze względu na charakter występowania agatów w postaci nieciągłych soczewek, ławic czy warstw nie można przewidzieć, czy w danym miejscu można natrafić na ciekawą strefę, nawet jeśli wiadomo, że kilka metrów dalej występowała soczewka z agatami. Tym bardziej jest to całkowicie nie do przewidzenia bez wkopania się w ziemię. Oczywiście bywają takie sytuacje, jednakże przewidzenie tego, na co się trafi, jest praktycznie niemożliwe. Czasem z jednego szybiku można wydobyć ponad 100 kg okazów, z których kilkadziesiąt sztuk będzie naprawdę dobrej jakości. Agaty z Płóczek cechują się ogromną różnorodnością występujących w nich form strukturalnych. Pomimo tego trzeba zaznaczyć, że agaty spełniające wymogi kolekcjonerskie stanowią niewielki procent pozyskiwanych w tym wystąpieniu okazów. Jak podaje Jarosław Kosałka – jeden z najbardziej wytrwałych i doświadczonych kolekcjonerów płóczkowskich agatów – jedynie 5% znalezionych przez niego migdałów trafiło po przecięciu do zbiorów. Ma na to wpływ kilka czynników. Zazwyczaj agaty są silnie spękane. Równie często trafiają się okazy „spalone” (tak kolekcjonerzy określają migdały, których centra są wypełnione pylastymi związkami tlenków i wodorotlenków manganu, tzw. wadem), lub też rysunek agatów jest niewystarczająco atrakcyjny. Duża część pozyskiwanych okazów ma ładną, fiołkową, ametystową barwę, lecz jest praktycznie pozbawiona widocznych makroskopowo interesujących form morfologicznych. Stosunkowo duży jest też udział migdałów wypełnionych jaspisem o czerwonym lub brunatnym zabarwieniu. Agaty monocentryczne są dominującym typem strukturalnym wśród okazów pochodzących z Płóczek Górnych – stanowią one ponad 50%. O wiele rzadsze są agaty policentryczne. Niewątpliwie fenomenem wśród agatów z tej lokalizacji jest stosunkowo duży udział agatów pseudostalaktytowych i rurkowych, które bywają szczególnie spektakularne. Warto zaznaczyć, że istotnym czynnikiem, który ma wpływ na rysunek agatu, jest kierunek, w jakim został on przecięty. Najczęściej kolekcjonerzy wybierają taki, który pozwala uzyskać jak największą powierzchnię zgładu. Może się jednak okazać, że czasem warto agat przeciąć, uwzględniając widoczne na powierzchni migdału formy morfologiczne (odzwierciedlające struktury zawarte w agacie, takie jak sferolity), a nie największą powierzchnię.

Obróbka[edytuj | edytuj kod]

Agaty nie wyglądają efektownie przed obróbką, dlatego też procesowi temu poddaje się prawie wszystkie okazy. Warto pamiętać, że nie należy agatów rozbijać młotkiem (oczywiście każdego zbieracza korci, aby natychmiast zobaczyć, co kryje wnętrze agatu), gdyż jeżeli nawet nie zniszczymy całkowicie okazu, to jest duża szansa, iż na skutek uderzeń powstaną w nim spękania, które będą widoczne później po przecięciu. Proces cięcia, szlifowania i polerowania agatów nie jest skomplikowany, wymaga jednak specjalistycznego sprzętu i sporego doświadczenia (np. aby agaty nie rozpadły się w czasie cięcia czy aby uzyskać odpowiedni połysk na spolerowanej powierzchni), dlatego też, jeżeli posiadamy okazy, które wydają się wartościowe i dobrej klasy, warto dać je do obróbki specjalistom. Agaty po wstępnej selekcji przecina się przy użyciu pił diamentowych. Po przecięciu szlifuje się je zwykle na szlifierkach poziomych z tarczami żeliwnymi. Doświadczeni kolekcjonerzy wiedzą, że ten sam agat cięty w różnych kierunkach ukaże różne rysunki. Przykładowo – jedynie od kierunku cięcia zależeć będzie, czy na powierzchni przekroju będziemy obserwować strukturę pseudostalaktytową, czy też oczkową. Oczywiście przeważnie brak jest cech pozwalających z góry określić, co zawiera w sobie agat, i wówczas kierunek cięcia ma niewiadomy wpływ na etap końcowy. Większość pigmentów, których obecność decyduje o zabarwieniu agatów z Płóczek nie jest możliwa do zaobserwowania, nawet przy dużym powiększeniu. Jedynym wyjątkiem są czerwone pigmenty hematytowe. Już przy niedużym powiększeniu, za pomocą lupy, lub nawet gołym okiem można zaobserwować czerwone kuleczki, sferolity, które powodują czerwone zabarwienie niektórych agatowych warstw. Niestety, zagadnienie barw agatów z Płóczek nie było nigdy przedmiotem szczegółowych badań, w związku z czym wiedza na ten temat pozostaje bardzo ogólna.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Większość agatów jest doskonałym surowcem do wyrobu rozmaitej galanterii kamiennej, takiej jak kaboszony itp. Wydawać by się mogło, że tak barwne agaty jak te z Płóczek również znajdą takie zastosowanie – tak się jednak nigdy nie stało. Były one słabo znane w okresie, gdy najbardziej ceniono tego typu wyroby (XIX wiek i początek XX wieku). Obecnie mają one zbyt dużą wartość kolekcjonerską, aby traktować je jako surowiec jubilerski. Współcześnie istnieje duża ilość tańszego i łatwiejszego do pozyskania materiału brazylijskiego czy też botswańskiego. Agaty z Płóczek jedynie na przełomie lat 80. i 90. XX stulecia znalazły zastosowanie jako surowiec do produkcji taniej biżuterii z użyciem tzw. kamieni bębnowanych. Do tego celu służyły głównie agaty niskiej jakości. Prócz tego agatów płóczkowskich używano jedynie sporadycznie do produkcji bardziej wyszukanej biżuterii. Obecnie perspektywy ich wykorzystania nie uległy zmianie – dalej są one w głównej mierze kamieniami kolekcjonerskimi[7].

Lato Agatowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lwóweckie Lato Agatowe.

Lwóweckie Lato Agatowe (LLA) to największa w Polsce, stale rozrastająca się impreza dedykowana kolekcjonerom minerałów. Każdego roku, w drugiej dekadzie lipca, kilkadziesiąt tysięcy osób przyjeżdża do Lwówka Śląskiego, aby uczestniczyć w tym niezwykłym wydarzeniu o ludycznym charakterze. Główne atrakcje Lwóweckiego Lata Agatowego skoncentrowane są wokół renesansowego, zabytkowego, lwóweckiego ratusza oraz na rozległych Polach Agatowych. Najważniejsza część Lwóweckiego Lata Agatowego odbywa się na lwóweckim rynku. W ratuszu prezentowane są wystawy o tematyce geologicznej. Każde Lwóweckie Lato Agatowe ma swój „temat przewodni” i to właśnie jemu poświęcone są największe ekspozycje prezentowane na parterze w zabytkowej Sali Mieszczańskiej lwóweckiego ratusza, natomiast na I piętrze eksponowane są mniejsze wystawy, łączące zazwyczaj fotografię geologiczną z eksponatami. Prócz tego, w salach Placówki Historyczno-Muzealnej, co roku prezentowanych jest kilkanaście prywatnych kolekcji, które walczą o uznanie i cenne nagrody. Na czas trwania Lwóweckiego Lata Agatowego ratusz pełni funkcję ogromnego muzeum geologicznego prezentującego zbiory nieobecne w innych tego typu placówkach w kraju. W tym samym czasie na rynku, w jego północno-zachodniej części, odbywa się Giełda Minerałów, na której wystawia się wielu sprzedawców minerałów z Polski i zagranicy. Poza stoiskami handlowymi na giełdzie można zobaczyć w jaki sposób tnie się i poleruje agaty czy płucze złoto. Oprócz atrakcji o charakterze geologicznym, na rynku lwóweckim ma miejsce wiele innych wydarzeń takich jak coroczna „Parada Poszukiwaczy Skarbów” na otwarciu, zawody o tytuł „Mocarza Lwóweckiego Lata Agatowego”, koncerty gwiazd, biesiady czy parada motocykli. Równolegle przez trzy dni trwania Lwóweckiego Lata Agatowego organizowane są wycieczki na Pola Agatowe w Płóczkach Górnych, gdzie na turystów czekają specjalnie przygotowane wyrobiska, w których poszukuje się agatów. Niektóre edycje Lwóweckiego Lata Agatowego są dodatkowo wzbogacone przez takie atrakcje jak pokazy slajdów, warsztaty fotografii minerałów czy wykłady prowadzone przez wybitnych specjalistów z całego świata. Wstęp na prawie wszystkie imprezy w ramach Lwóweckiego Lata Agatowego jest bezpłatny. Lwóweckie Lato Agatowe to doskonała okazja do spotkania się z kolekcjonerami minerałów z Polski i świata. W ostatnich latach impreza przyciąga też coraz większą liczbę kustoszy muzeów geologicznych i ludzi nauki. Każdego roku, w lipcu – dzięki bogatym złożom agatów płóczkowskich i cykliczności imprezy – Lwówek Śląski zmienia się w mineralogiczną stolicę Polski[8][9][10][6][11][12][13][14][15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. gieldymineralow.pl/wp-content/uploads/2018/08/Agaty_z_Ploczek_Gornych.pdf.
  2. Mapa szlaków turystycznych w górach. Planowanie i kalkulator tras | mapa-turystyczna.pl, mapa-turystyczna.pl [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  3. Biuletyn Informacji Publicznej Gminy i Miasta Lwówek Śląski – Prawo lokalne – Budżet, www.bip.lwowekslaski.pl [dostęp 2018-10-11] (pol.).
  4. http://assets.lwowekslaski.pl/dokumenty/strategiarozwoju/strategia_rozwoju_gminy_i_miasta_lwowek_slaski_na_lata_2016_uchwalona.pdf
  5. Katarzyna Wilk, Agatowe pole do popisu, „wroclaw.naszemiasto.pl”, 7 września 2005 [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  6. a b Agatowy raj w Płóczkach, „Jelonka.com” [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  7. a b c d http://gieldymineralow.pl/wp-content/uploads/2018/08/Agaty_z_Ploczek_Gornych.pdf
  8. Giełda Minerałów i Biżuterii, Giełda Minerałów i Biżuterii [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  9. Lwóweckie Lato Agatowe, Lwóweckie Lato Agatowe [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  10. Lwówek Śląski – tam, gdzie rosną agaty – WPROST.pl, www.wprost.pl [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  11. Album Agaty z Płóczek Górnych dostępny on line, www.geogut.pl [dostęp 2018-10-01] (ang.).
  12. Dolny Śląsk moim okiem, moj-dolnyslask.blogspot.com [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  13. Rekordowa kolekcja agatów – Polskie Rekordy, polskierekordy.pl [dostęp 2018-10-01] (pol.).
  14. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2018-10-01].
  15. Znaleźć agat, który dodaje odwagi [dostęp 2018-10-01] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdański J. – Agaty Gór Kaczawskich – Mulico,Warszawa, 2001. Cwojdziński S., Kozdrój W. – Sudety, przewodnik geoturystyczny – Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, 2007;
  • Janeczek J., Kozłowski K., Żaba J. – Zbieramy skały i minerały, przewodnik po Dolnym Śląsku – Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1991;
  • Kantor B. Z. – Crystal growth & development: interpreted from a Mineral's Present Form – Mineralogical Almanac, vol. 6, 2003;
  • Lis J., Sylwestrzak H. – Minerały Dolnego Śląska – Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1986;
  • Mazur S., Aleksandrowski P., Turniak K., Awdankiewicz M. – Geology, tectonic evolution and Late Palaeozoic magmatism of Sudetes – an overview – Granitoids in Poland, AM Monograph, no. 1, 2007;
  • Mazur S., Aleksandrowski P., Kryza R., Ober T. – The Variscan Orogen in Poland – Geological Quarterly, 2006, 50/1;
  • Parafiniuk J. – Minerały systematyczny katalog 2004 – Towarzystwo Geologiczne „Spirifer”, Warszawa, 2005;
  • Rzymełka J. A. – Polskie zwyczajowe nazwy agatów – Geologia UŚl, t. 10/11, 1990;
  • Sachanbiński M. – Kamienie szlachetne i ozdobne Śląska – Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław, 1979;
  • Zenz J. – Achat-Schätze – Bode Verlag, Haltern am See, 2009;
  • Zenz J. – Achate – Bode Verlag, Haltern am See, 2005;
  • Zenz J. – Agates II – Bode Verlag, Haltern am See, 2009;
  • żaba J. – Ilustrowany słownik skał i minerałów – Videograf II, Katowice, 2003;
  • Bogdański J., Praszkier T., Siuda R., Sachanbiński M. – Album Agaty z Płóczek Górnych – Gmina i Miasto Lwówek Śląski przy współpracy z Towarzystwem Geologicznym „Spirifer”, Lwówek Śląski, 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]