Polana (góry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polana
Carpathians Western Inner 51523.svg
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
Makroregion Łańcuch Rudaw Słowackich
Mezoregion Polana
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Słowacja
kraj bańskobystrzycki

Polana (słow. Poľana; 515.23) – niewielki masyw górski w środkowej Słowacji, część Łańcucha Rudaw Słowackich w Wewnętrznych Karpatach Zachodnich.

Polana graniczy od północy z Górami Bystrzyckimi, od wschodu z Rudawami Weporskimi, od południa i zachodu z Kotliną Zwoleńską. Powierzchnia masywu wynosi około 200 km². Geomorfologicznie dzieli się masyw Polany na dwie części:

  • Wysoka Polana (Vysoká Poľana),
  • Przedgórze Detviańskie (Detvianske predhorie).

Polana stanowi zerodowany stożek wulkaniczny, zbudowany z andezytów, tufów i tufitów, powstały w kilku fazach w okresie od 12 do 13 mln lat temu. Swojemu pochodzeniu masyw zawdzięcza dość regularny kształt okręgu o średnicy około 20 km oraz charakterystyczny kształt tarczy z jedną kulminacją (Polana – 1458 m n.p.m.) i z resztkami wulkanicznej kaldery pośrodku. Kaldera ta ma ok. 6 km średnicy. Otaczają ją najwyższe wzniesienia tych gór, zbudowane z twardych andezytów i ryolitów. Wysokość tego pierścienia jedynie w dwóch miejscach opada poniżej poziomicy 1000 m n.p.m. Jednym z nich jest przełęcz Príslopy (956 m n.p.m.) w południowej części masywu, powstała na tektonicznym złomie litej poza tym struktury skalnej. Drugim – dolina potoku Hačava, który rozciął brzeg dawnego krateru drogą tzw. erozji wstecznej, „uprowadził” istniejące kiedyś w kalderze jezioro, a obecnie odprowadza na zewnątrz wszystkie wody z wnętrza wulkanu. Efektem tego jest również unikalna w skali kraju sieć źródłowych potoków Hačavy, spływających koncentrycznie spod kulminacji na obrzeżu dawnego krateru. Liczne są wychodnie skał wulkanicznych i zerodowanych potoków lawy.

90% powierzchni gór pokrywają zróżnicowane gatunkowo lasy – dębowe, jodłowe, bukowe i świerkowe (w najwyższych partiach). Towarzyszy im równie bogate życie zwierzęce. Od 1981 przyrodę Polany obejmuje obszar chronionego krajobrazu – Chránená krajinná oblasť Poľana.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barański Mirosław J.: Śniadanie na Polanie, w: "Gazeta górska" R. XX, nr 4 (80), jesień 2012. Wyd. Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, s. 34-37;
  • Jawecka Krystyna (red.): Czechosłowacja. Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:100 0000, PPWK Warszawa-Wrocław 1983;
  • Kondracki Jerzy: Karpaty, wydanie drugie poprawione, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ​ISBN 83-02-04067-3​;
  • Slovensko. Slowakei. Slovakia. Autoatlas. 1:200 000, SHOCart, spol. s.r.o., b.m.w., 2006, ​ISBN 80-7224-412-4​;
  • Wiesława Rusin, Barbara Zygmańska, Słowacja, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2006, ISBN 83-7304-679-8, OCLC 749501739.
  • Barbara Zygmańska, Góry Słowacji, Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005, ISBN 83-7304-393-4, OCLC 69370267.