Polityka jednego dziecka w Chinach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
„Aby kraj był bogaty i silny, a rodziny szczęśliwe, uprasza się, abyś stosował planowanie urodzin". Tabliczka wykonana na zlecenie władz gminy Tangshan [pow. Dean, prow. Jiangxi].

Polityka jednego dziecka (chiń.: 计划生育政策 pinyin: jìhuà shēngyù zhèngcè; dosłownie „polityka planowania urodzin”) – polityka kontroli populacji Chińskiej Republiki Ludowej obowiązująca w latach 1977–2015[1].

Jej celem było ograniczenie przyrostu naturalnego Chińczyków. Zgodnie z promowanym przez nią modelem, każda para w Chinach powinna mieć tylko jedno dziecko – posiadanie większej liczby potomstwa nie było zakazane, ale obarczone wieloma dolegliwościami prawnymi, przede wszystkim tzw. opłatami za obsługę (chiń. upr.: 社会抚养费, chiń. trad.: 社會撫養費, pinyin: shèhuì fúyǎng fèi). Polityka jednego dziecka promowała pary mające tylko jedno dziecko na obszarach wiejskich i miejskich, rodzice posiadający ich więcej znajdowali się w gorszej sytuacji prawnej. Możliwe było uzyskanie pozwolenia na posiadanie większej liczby dzieci, pod warunkiem uiszczenia odpowiedniej opłaty. W późniejszym okresie trwania polityki, małżeństwo miało prawo mieć dwójkę dzieci, pod warunkiem, że każdy z małżonków był jedynakiem.

Zainspirowany ówczesnymi ruchami antypopulacyjnymi[2] chiński rząd wprowadził politykę w 1977 w celu „złagodzenia społecznych, ekonomicznych i problemów ochrony środowiska w Chinach”[3], twierdząc że polityka miała zapobiec ponad 250 milionom urodzeń[4] do 2000. Polityka budziła kontrowersje zarówno wewnątrz i na zewnątrz Chin ze względu na sposób, w jaki została wdrożona, a także ze względu na obawy związane z negatywnymi konsekwencjami ekonomicznymi i społecznymi. Polityka ta była powiązana ze wzrostem przymusowych aborcji i dzieciobójstwa dokonywanego przez kobiety, była też możliwą przyczyną nierównowagi płci w Chinach[5]. W 2015 poinformowano o odejściu od tej polityki, co uzasadnione zostało starzeniem się społeczeństwa[6]. W 2016 roku Chiny wprowadziły politykę dwojga dzieci, a w 2021 politykę trojga dzieci[7].

Realizacja[edytuj | edytuj kod]

Wioska Nongchang, gmina miejska Danshan w prowincji Syczuan – tablica informująca o zebranych „opłatach za obsługę” i zaległościach w 2005

Limit jednego dziecka był stanowczo egzekwowany na obszarach miejskich, ale stopień faktycznej realizacji wahał się w zależności od miejsca[8]. W większości obszarów wiejskich rodziny miały prawo wnioskować o zgodę na drugie dziecko, jeśli pierwsze było dziewczynką[9], względnie osobą niepełnosprawną, chorą psychicznie lub niedorozwiniętą umysłowo[10]. Wymagany był odstęp pomiędzy urodzeniem pierwszego a drugiego dziecka (zwykle 3 lub 4 lata). Rodzenie nadliczbowych dzieci powodowało duże grzywny: rodzice naruszający zasady polityki byli zobowiązani do zapłaty kar pieniężnych i mogli być pozbawieni premii w miejscu pracy. Dzieci urodzone w krajach zamorskich nie były liczone w ramach polityki, jeżeli nie uzyskały obywatelstwa chińskiego. Chińscy obywatele powracający z zagranicy mogli mieć drugie dziecko[11]. Należy zaznaczyć, że w różnych okresach działania polityki te zasady się zmieniały. Dotyczy to między innymi mniejszości etnicznych, czy narodowych, które mieszkały na terenie Chin. Na samym początku, nie musiały one przestrzegać polityki. W kolejnych latach musieli, jeśli mieszkali w określonych regionach, które były wyjątkowo przeludnione. Potem każdy, bez względu na pochodzenie, był zmuszony do przestrzegania prawa.

Opłaty za obsługę były ustalane każdego roku przez lokalne biura statystyczne w stosunku do dochodu przeciętnego mieszkańca danego rejonu, oddzielnie dla wsi i miast. Obowiązywały za posyłanie nadprogramowych dzieci do szkół i za objęcie ich opieką medyczną.

Urzędnicy państwowi, a zwłaszcza osoby zamożne, często naruszały politykę mimo grzywny, gdyż stać je było na zapłacenie kary finansowej[12]. Na przykład w latach 2000 i 2005 zgodnie z danymi regionalnych komisji planowania rodziny 1968 urzędników w prowincji Hunan naruszyło te zasady; dodatkowo do oficjalnych zakazów nie zastosowało się 21 krajowych i lokalnych prawodawców, 24 doradców politycznych, 112 przedsiębiorców i 6 starszych intelektualistów[12]. Niektórzy urzędnicy w ogóle nie musieli płacić kar[12].

W 2012 po raz pierwszy odnotowano spadek ludności w wieku produkcyjnym. W związku z tym od listopada 2013, gdy jedno z rodziców było jedynakiem, para mogła mieć dwoje dzieci, zgodę na drugie dziecko wydawano w drodze decyzji administracyjnej. Zmiany wprowadzono z powodu szybkiego starzenia się społeczeństwa chińskiego, jednak zainteresowanie posiadaniem drugiego dziecka okazało się małe, głównie ze względu na duże koszty wychowania dziecka oraz niechęć do rezygnacji z kariery zawodowej[13].

Wpływ na wzrost liczby ludności i dzietność[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku społeczeństwa chińskiego

Przed wprowadzeniem polityki jednego dziecka współczynnik dzietności spadł z 5,6 (1949) do 2,8 (1978)[13]. Od momentu jej wprowadzenia wskaźnik spadł do około 1,8 w 2008[14] i 1,4 w połowie następnej dekady[13]. Chiński rząd szacował, że dzięki polityce jednego dziecka urodziło się ok. 300 milionów mniej dzieci w okresie ok. 30 lat obowiązywania przepisów[15][16]. Raporty zachodnich badaczy potwierdziły spowodowane przez politykę starzenie się ludności i ujemny przyrost ludności w niektórych obszarach[17][18]. Problem jest o tyle poważny, iż może przyczynić się do załamania chińskiego systemu emerytur i podwyższenia cen za usługi medyczne. To obniży poziom życia w Chinach.

Warto też wspomnieć, że polityka ta przyczyniła się do masowych emigracji. Na początku dotyczyło to głównie par, które starały się uchronić życie swoich dzieci. W kolejnych latach, gdy współczynnik mężczyzn przypadających na jedną kobietę był bardzo wysoki, wielu mężczyzn zdecydowało się wyjechać z państwa w poszukiwaniu przyszłej żony.

Łamanie praw człowieka[edytuj | edytuj kod]

W opinii części zachodnich ośrodków badawczych i organizacji pozarządowych wdrażanie polityki jednego dziecka w Chinach łączyło się z nagminnym łamaniem praw człowieka przez władze chińskie lub za ich przyzwoleniem[19][20]. Efektami (czasem niezamierzonymi) polityki były: przekupstwa, przymus, przymusowe sterylizacje kobiet, przymusowe aborcje, a nawet dzieciobójstwo narodzonych dziewczynek odbywające się za milczącym przyzwoleniem władz, w większości na terenach wiejskich[21][22].

Przykładowo raport za rok 2001 mówi o liczbie 20000 aborcji i sterylizacji. Identyfikacja kandydatów do aborcji była przeprowadzana przy użyciu przenośnych urządzeń ultradźwiękowych do identyfikacji kandydatów aborcji, nawet w odległych wioskach. Z wcześniejszych sprawozdań wynika również, że kobiety nawet pod koniec 8. miesiąca ciąży były zmuszane do przerwania ciąży przez wstrzykiwanie roztworu soli[23]. Istnieją również doniesienia na temat kobiet, na których przeprowadzono aborcję po 9 miesiącach ciąży, zabijając ich dzieci już w kanale rodnym albo zaraz po urodzeniu[24]. Stephen Moore z Cato Institute ogłosił, że polityka jednego dziecka prowadzi do „ciągłego ludobójstwa”. Twierdził, że kapitalizm i wolny rynek lepiej rozwiązałyby problemy przeludnienia krajów rozwijających się[25].

Polityka jednego dziecka obejmowała szereg przepisów bazujących na zasadach eugeniki. Oboje partnerzy musieli być rygorystycznie przetestowani przed zawarciem małżeństwa. Jeżeli jeden z małżonków miał „niezadowalający” stan fizyczny lub psychiczny, od dysleksji do schizofrenii, oboje nie mogli zawrzeć związku małżeńskiego. Chiński rząd stwierdził, że przepisy te miały na celu „poprawę jakości ludności Chin”.[26][27]

Szczególnie restrykcyjnie polityka jednego dziecka była przestrzegana wobec mniejszości etnicznych, doprowadzana do skrajności w postaci przymusowych aborcji, zabijania noworodków i przymusowego sterylizowania kobiet należących do mniejszości, zwłaszcza Ujgurów[28][29].

Działania niepożądane w populacji kobiet[edytuj | edytuj kod]

Znak drogowy w Syczuanie: „Zabrania się dyskryminacji, maltretowania i porzucania niemowląt płci żeńskiej”

Chiny, podobnie jak wiele innych krajów azjatyckich, mają długą tradycję preferencji syna[16]. Powszechnie akceptowanym wyjaśnieniem preferencji synów jest fakt, że w rodzinach wiejskich mężczyźni mogą być uznawani za bardziej przydatnych w pracy na roli. Zarówno w społecznościach miejskich, jak i wiejskich, uwarunkowania ekonomiczne w połączeniu z pozostałościami tradycji konfucjanizmu tworzą podłoże dla preferencji synów. Synowie mają zapewnić podstawowe wsparcie finansowe i opiekę dla rodziców po ich przejściu na emeryturę. Ponadto w chińskiej tradycji córki po zawarciu małżeństwa stają się częścią rodziny pana młodego. Nierówny stosunek płci mężczyzn do kobiet w obecnej populacji Chin nie występuje wyłącznie na obszarach wiejskich; wskaźnik ten jest niemal identyczny w obszarach miejskich i wiejskich[30].

Stosunek płci nowo narodzonych w Chinach osiągnął 117 mężczyzn na 100 kobiet w 2000, znacznie więcej niż naturalny, który waha się pomiędzy 103:100 i 107:100. Wzrósł on z 108:100 w 1981 do 111:100 w 1990[31]. Według raportu opracowanego przez Państwową Komisję Ludności i Planowania Rodziny w 2020 będzie 30 mln więcej mężczyzn niż kobiet, co może prowadzić do niestabilności społecznej[32]. Korelacja między wzrostem różnicy proporcji płci i wdrażaniem polityki jednego dziecka wydaje się być spowodowana polityką jednego dziecka.

Porzucanie dziewczynek i dzieciobójstwo[edytuj | edytuj kod]

Społeczna presja wywierana przez politykę jednego dziecka ma wpływ na tempo, w jakim rodzice pozbywają się niepożądanych dzieci. Wiele porzuconych sierot mieszka w państwowych domach dziecka, które charakteryzuje chroniczne niedofinansowanie, brak przeszkolonego personelu, czasem brak żywności dla dzieci[28].

Antropolog G. William Skinner na Uniwersytecie Kalifornijskim w Davis i chiński naukowiec Yuan Jianhua stwierdzili, że dzieciobójstwo jest dość powszechne w Chinach[33]. Aborcja wybranej płci, porzucenia, jak i dzieciobójstwo są w Chinach nielegalne. Mimo chińskiego stanu prawnego Departament Stanu USA[34], Parlament Zjednoczonego Królestwa[35] i broniąca praw człowieka Amnesty International oświadczyły, że chiński program planowania rodziny przyczynia się znacznie do dzieciobójstwa[36]. W czasie polityki jednego dziecka, rząd wyrażał ciche przyzwolenie, a nawet potrzebę przeprowadzania przymusowych sterylizacji, aborcji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jakub M. Łukasiewicz, Magdalena Łągiewska, Chińskie prawo rodzinne - zagadnienia wybrane, Toruń 2020.
  2. Robert Zubrin: Radical Environmentalists, Criminal Pseudo-Scientists, and the Fatal Cult of Antihumanism. The New Atlantis, 2012. ISBN 978-1594034763., loc. 2646
  3. Rocha da Silva, Pascal (2006). "La politique de l'enfant unique en République populaire de Chine Université de Genève. p. 22-8.
  4. Most people free to have more child. [dostęp 2010-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-10-17)].
  5. For a study in China that revealed under-reporting or delayed reporting of female births, see M. G. Merli and A. E. Raftery. 1990. "Are births under-reported in rural China? Manipulation of statistical records in response to China's population policies", Demography 37 (February): 109-126.
  6. "Chiny zezwalają na dwoje dzieci", metrocafe.pl 30.10-1.11.2015
  7. Andrzej Borowiak, Chiny formalnie zatwierdziły „politykę trojga dzieci”, Bankier.pl, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2022-05-07] (pol.).
  8. Status of Population and Family Planning Programme in China by Province. [dostęp 2010-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-30)].
  9. Family Planning Law and China's Birth Control Situation, www.china.org.cn [dostęp 2017-11-26].
  10. NOVA | Past Television Programs | Season 11: January 1984 - January 1985 | PBS, www.pbs.org [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  11. Are the rich challenging family planning policy?
  12. a b c Over 1,900 officials breach birth policy in C. China, www.chinadaily.com.cn [dostęp 2017-11-26].
  13. a b c Maria Kruczkowska: Chińczykom już wolno, ale nie chcą mieć dzieci (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2015-02-25. [dostęp 2015-02-26].
  14. CIA World Factbook
  15. http://www.china.org.cn/english/2002/Oct/46138.htm Family Planning Law and China's Birth Control Situation
  16. a b Foreign Correspondent – 02/08/2005: China – One Child Policy
  17. People's Daily Online – Wuhan sees negative population growth
  18. Document | Amnesty International, www.amnesty.org [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  19. China | Amnesty International Report 2009. [dostęp 2010-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-20)].
  20. World Report 2009: China | Human Rights Watch, www.hrw.org [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  21. The United Nations Population Fund Helps China Persecute Women and Kill Children. [dostęp 2010-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-08-24)].
  22. http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9806/11/china.abortion/
  23. News: Breaking stories & updates, www.telegraph.co.uk [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  24. Steven W.. Mosher: PA Mother's Ordeal. 1993. ISBN 0-15-162662-6.
  25. Don't Fund UNFPA Population Control
  26. About POPLINE – Knowledge SUCCESS, www.popline.org [dostęp 2019-09-05] (ang.).
  27. Pavilion | Home. [dostęp 2010-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-19)].
  28. a b PIEKŁO ŚRODKA – Chiny a prawa człowieka, 10 lat później :: Kontrateksty.pl, www.kontrateksty.pl [dostęp 2017-11-26].
  29. Document | Amnesty International, www.amnesty.org [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  30. Therese Hasketh, Li Lu, and Zhu Wei Xing. 2005. "The effects of China's One-Child Family Policy after 25 Years", New England Journal of Medicine, 353, No. 11 (September 15): 1171-1176.
  31. http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/FDA/papers/18_ChenWei.pdf
  32. BBC NEWS | Asia-Pacific | Chinese facing shortage of wives, news.bbc.co.uk [dostęp 2017-11-26].
  33. San Jose Mercury News (California), 2000-03-15, Experts Allege Infanticide In China 'Missing' Girls Killed, Abandoned, Pair Say, Sarah Lubman
  34. US State Department position. phillyburbs.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-02-26)]..
  35. zob. regarding Human Rights in China and Tibet.
  36. See Amnesty International's report on violence against women in China.