Próba wody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Próba zimnej wody

Próba wody – jednostronna forma dowodowa, stosowana w średniowieczu jedna z metod ordaliów, służąca ustalaniu winy. Jej znaczenie zmalało po IV Soborze Laterańskim w 1215, który zakazał jednostronnych sądów bożych i udziału w nich osób duchownych, ale utrzymała się w praktyce sądowej do XIV wieku.

Próbę wody przeprowadzano w różny sposób, ale najczęściej przybierała ona formę:

  • próby wody gorącej, która polegała na wyjęciu przedmiotu z dna kotła z wrzącą wodą. Brak oparzeń był dowodem niewinności podejrzanego. W niektórych odmianach próby podejrzany miał utrzymać rękę w wodzie przez określony czas.
  • próby wody zimnej, w której skrępowanego podejrzanego wrzucano do wody. Tonięcie było dowodem niewinności (wtedy delikwenta ratowano), gdyż wierzono że woda, jako żywioł czysty, nie przyjęłaby winowajcy.

Próba zimnej wody ożyła w procesach o czary, stosowana wobec podejrzanych o ich uprawianie. Szczególnie popularna stała się w Europie w XVI–XVIII wieku, po wejściu kodyfikacji karnej Karola V Constitutio Criminalis Carolina (1532), która obowiązywała na terenie całego Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy) oraz częściowo recypowana była w państwach ościennych. W Polsce posługiwano się tą kodyfikacją w sądach miejskich, głównie w łagodzącej jej surowość przeróbce autorstwa Bartłomieja Groickiego Postępek z praw cesarskich (Postępek sądów około karania na gardle).

Antyczne początki[edytuj | edytuj kod]

Podobna próba stosowana była w głębokiej starożytności. Kodeks Ur-Nammu nakazywał przeprowadzić „próbę rzeki” w oskarżeniach o czary (artykuł 10, zachowany częściowo). Kodeks Hammurabiego głosi:

2. Jeśli obywatel czary obywatelowi zarzucił i nie udowodnił (mu) tego, ten któremu czary zarzucono do Rzeki wejdzie, w Rzece się zanurzy, jeśli Rzeka dosięgnie go, oskarżyciel jego domostwo jego zabierze. Jeżeli człowieka tego Rzeka oczyści i zostanie zdrowy, ten który czary (mu) zarzucił zostanie zabity, ten zaś, którego Rzeka oczyściła domostwo oskarżyciela swego zabierze.
132. Jeśli żona obywatela, na którą z powodu innego mężczyzny palcem wskazano, na spaniu z innym mężczyzną nie została przyłapana, „na życzenie" męża swego w rzece zanurzy się.

W tej próbie tonięcie było "dowodem winy", na odwrót niż w czasach późniejszych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]