Pręcik (medycyna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pręcikiświatłoczułe receptory siatkówki oka. Odpowiadają za postrzeganie kształtów i ruchu.

Względna absorpcja światła czopków (K, Ś, D) i pręcików (Pr) przez ludzkie oko. Uwaga: skala długości fali nie jest liniowa.

Pręciki umożliwiają czarno-białe widzenie przy słabym oświetleniu. Jest to widzenie skotopowe. (Porównaj: widzenie fotopowe). Na siatkówce każdego oka znajduje się około 100 milionów pręcików, głównie na jej obrzeżach. Nie umożliwiają one jednak uzyskania tak dokładnych obrazów jak w przypadku czopków.

Pręcik jest około 100 razy bardziej czuły na światło niż czopek i może zareagować nawet na pojedynczy foton. Sygnały z wielu pręcików są zbierane i wzmacniane w pojedynczych interneuronach, co powoduje mniejszą rozdzielczość widzianego obrazu. Drugim z efektów jest duża czułość w wykrywaniu poruszających się obiektów, co umożliwia tzw. "zauważanie kątem oka".

Eksperymenty przeprowadzane m.in. przez George Walda pokazały że pręciki są bardziej czułe na niebieskie światło niż na czerwone, co powoduje w ciemności tzw. zjawisko Purkiniego.

Reakcja na światło[edytuj | edytuj kod]

Aktywacja komórki fotoreceptorowej polega na hiperpolaryzacji jej błony komórkowej. Bez stymulacji, czopki i pręciki spontanicznie depolaryzują się i uwalniają neurotransmiter (którym jest kwas glutaminowy). Depolaryzacja zachodzi ponieważ w ciemności komórki te uzyskują stosunkowo wysokie stężenie cGMP, które otwiera kanały jonowe. Dodatnie ładunki przedostają się do komórki, zmniejszając gradient elektrochemiczny i powodując uwolnienie neurotransmitera.

Padające światło jest absorbowane przez pigment rodopsynę, której cząsteczka zmienia w wyniku tego kształt. W zmienionym kształcie rodopsyna aktywuje regulatorowe białka które przekształcają cGMP w 5'-GMP, umożliwiając zamknięcie się kanałów jonowych. Ponieważ jedna cząsteczka rodopsyny może aktywować setki cząsteczek białek, a te mogą przekształcić formę tysięcy cGMP, odpowiedź nawet na jeden foton może być bardzo silna.

Porównanie właściwości czopków i pręcików u człowieka[edytuj | edytuj kod]

Pręciki Czopki
Widzenie nocne Widzenie dzienne
Średnio 90 milionów[1] Średnio 4,5 milionów[1]
Chromoproteida/pigment: rodopsyna Chromoproteida/pigment: jodopsyna
Bardzo duża czułość; Czułość na światło rozproszone Niewielka czułość; Czułość tylko na światło bezpośrednie
Ich brak powoduje ślepotę zmierzchową Ich brak powoduje ślepotę
Mała ostrość Wysoka ostrość; lepsza rozdzielczość
Wolna reakcja na światło Szybka reakcja na światło
Posiadają więcej pigmentu niż czopki, dlatego wykrywają słabsze światło Posiadają mniej pigmentu niż pręciki, dlatego potrzebują więcej światła do otrzymania obrazów
Jeden typ światłoczułego barwnika Trzy typy światłoczułego barwnika (u ludzi)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Kandel E.R., Schwartz, J.H., Jessell, T.M.: Principles of neural science. Wyd. 4. New York: McGraw-Hill, 2000, s. 507-513. ISBN 0-8385-7701-6.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 CA. Curcio, KR. Sloan, RE. Kalina, AE. Hendrickson. Human photoreceptor topography.. „J Comp Neurol”. 292 (4), s. 497-523, 1990. doi:10.1002/cne.902920402. PMID 2324310. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.