Promieniak wilgociomierz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Promieniak wilgociomierz
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina Diplocystidiaceae
Rodzaj Astraeus
Gatunek promieniak wilgociomierz
Nazwa systematyczna
Astraeus hygrometricus (Pers.) Morgan
J. Cincinnati Soc. Nat. Hist. 12: 20 (1889)
Ilustracja

Promieniak wilgociomierz (Astraeus hygrometricus (Pers.) Morgan) – gatunek grzybów z rodziny Diplocystidiaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Astraeus, Diplocystidiaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1801 r. Christian Hendrik Persoon nadając mu nazwę Geastrum hygrometricum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1889 r. Andrew Price Morgan, przenosząc go do rodzaju Astraeus[1].

Synonimy naukowe[2]:

  • Astraeus hygrometricus f. decaryi (Pat.) Pat. 1928
  • Astraeus hygrometricus f. ferrugineus V.J. Staněk 1958
  • Astraeus stellatus (Scop.) E. Fisch., in Engler & Prantl 1900
  • Geastrum decaryi Pat.
  • Geastrum hygrometricum Pers. 1801
  • Geastrum hygrometricum ß anglicum Pers. 1801
  • Geastrum stellatum (Scop.) Wettst. 1885
  • Geastrum vulgaris Corda 1842
  • Lycoperdon stellatus Scop. 1772

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: promieniak gwiaździsty i astreusz wilgociomierz[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocniki

Młody owocnik jest okrągławy, 2-4 cm średnicy, zagłębiony w podłożu lub nieco wystający. U dojrzałych okazów osłona zewnętrzna pęka na powierzchni ziemi na wiele trójkątnych ramion, zwykle 4-10. Rozpostarte owocniki osiągają do 10 cm średnicy. Ramiona są grube i skórzaste, brązowe, bardzo często spękane. Osłona wewnętrzna kulistawa, do 3 cm średnicy, siedząca. Po dojrzeniu opatrzona na szczycie otworem, przez który uwalniane są zarodniki. Ma higroskopijne ramiona. Są one rozpostarte tylko podczas wilgotnej pogody. W czasie suszy ramiona zwijają się, zakrywając okrywę wewnętrzną.

Zarodniki

Brązowe, duże, kuliste, o średnicy 8–10 µm, na obwodzie gęsto pokryte brodawkowatymi kolcami o długości około 1 µm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[5]. W Polsce jest rzadki i jest objęty ochroną ścisłą grzybów[6]. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest zaliczony do kategorii gatunków wymierających (E)[7]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Czechach, Niemczech, Anglii, Holandii[3].

Siedlisko: widne lasy sosnowe, mieszane, także w dąbrowy, w miejscach nasłonecznionych, chętnie na brzegach lasów. Od lipca do listopada. Często pojawia się gromadnie[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Może być mylony z niektórymi gatunkami gwiazdoszy (Geastrum)[8].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Astraeus hygrometricus (MushroomExpert.Com), www.mushroomexpert.com [dostęp 2020-03-03].
  5. Discover Life Maps. [dostęp 2015-06-22].
  6. Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
  7. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Wyd. wydanie III. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 454. ISBN 83-09-00714-0.