Protokół genewski (1925)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Protokół genewski – układ międzynarodowy z 1925 roku o zakazie używania na wojnie gazów duszących, trujących lub podobnych oraz wszelkich cieczy, materiałów lub analogicznych sposobów a także środków bakteriologicznych. Jest to główne międzynarodowe porozumienie zabraniające prowadzenia wojny chemicznej i bakteriologicznej. Rozwija zakaz używania trucizn lub broni zatrutej zawarty w Regulaminie wojny lądowej z 1899 i 1907 (zakaz używania gazów bojowych i podobnych substancji zawiera też Traktat waszyngtoński z 6 lutego 1922[1]). Państwa uczestniczące w podpisaniu protokołu genewskiego potwierdziły, że nie użyją broni chemicznej i zgadzają się rozszerzyć ten zakaz na bakteriologiczne środki prowadzenia wojny[2].

Układ został podpisany 17 czerwca 1925 przez 44 państwa, w tym Polskę[3], która ratyfikowała go 4 lutego 1929[4]. Nabrał mocy 8 lutego 1928, z chwilą złożnia drugiej ratyfikacji. Zarejestrowany zgodnie z wymogami art. 18 Traktatu Wersalskiego w Sekretariacie Ligi Narodów 7 września 1929[5]. Część państw-sygnatariuszy ratyfikowała go znacznie później, np. USA w roku 1975, ponadto część uzupełniła go zastrzeżeniami, np. respektowania tylko wtedy, gdy respektować go będzie przeciwnik[6]. W roku 2017 jego stronami jest 140 państw[7].

Protokół nie ma ograniczenia czasowego. Państwa ratyfikujące Protokół zobowiązały się dołożyć starań, aby pobudzić kraje trzecie do dołączenia do Protokołu. Tekstami autentycznymifrancuski i angielski, depozytariuszem rząd Francji.

Na Protokół powołuje się w preambule Konwencja o broni biologicznej z 1972 oraz Konwencja o zakazie broni chemicznej z 1993, wprowadzające zakaz badania, produkowania czy nabywania takich broni.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Układ z 1922 nie został zrealizowany z powodu braku wszystkich wymaganych ratyfikacji.
  2. Rozszerzenie to nastąpiło na wniosek polskiej delegacji, którą kierował Kazimierz Sosnkowski (The Geneva Protocol).
  3. Protokół dotyczący zakazu używania na wojnie gazów duszących, trujących lub podobnych oraz środków bakterjologicznych. (Dz.U. z 1929 r. Nr 28, poz. 278).
  4. Oświadczenie Rządowe z dnia 3 kwietnia 1929 r. w sprawie złożenia dokumentu ratyfikacyjnego Międzynarodowego Protokołu, dotyczącego zakazu używania na wojnie gazów duszących, trujących lub podobnych oraz środków bakterjologicznych, podpisanego w Genewie dnia 17 czerwca 1925 r. (Dz.U. z 1929 r. Nr 28, poz. 279).
  5. League of Nations Treaty Series vol. 94, pp. 66 - 74, Nr 2138.
  6. Np. Oświadczenie Rządowe z 2 września 1930 r. w sprawie złożenia przez Rządy Szwecji, Danji, Wielkiej Brytanji i Irlandji Północnej, oraz przez Rząd Brytyjski w imieniu Indii i Kanady dokumentów ratyfikacyjnych Protokołu z 17 czerwca 1925 r. (Dz.U. 1930 nr 68 poz. 542), Oświadczenie Rządowe z 2 września 1930 r. w sprawie zgłoszenia przez Rząd Wielkiej Brytanji w imieniu Związku Australijskiego, Dominjum Nowej Zelandji oraz Unii Południowo Afrykańskiej przystąpienia do Protokołu z 17 czerwca 1925 r. (Dz.U. 1930 nr 70 poz. 560).
  7. Protocol for the Prohibition of the Use of Asphyxiating, Poisonous or Other Gases, and of Bacteriological Methods of Warfare. Geneva, 17 June 1925 (ang.). International Committee of the Red Cross. [dostęp 2015-03-15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia, t. 9, Moskwa 1972.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 2, wyd. MON 1970.
  • 1000 słów o chemii i broni chemicznej, Zygfryd Witkiewicz (red.), MON, Warszawa 1987. ​ISBN 8311073961​.