Pyksis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Starogreckie pyksis czerwonofigurowe ze sceną z życia kobiet (V wiek p.n.e.)

Pyksis (stgr. πυξίς, lm pyksides) – naczynie używane w starożytnej Grecji w postaci cylindrycznego pojemnika (puzderka) z pokrywką.

Pierwotnie było zapewne pudełkiem z drewna bukszpanowego (gr. pyksos – bukszpan), służącym do przechowywania medykamentów, a także ozdób i wartościowych drobiazgów. Oprócz najczęstszych pyksid glinianych znane są też wykonywane z innych materiałów[1]. W ceramice wynalezienie tej formy przypisuje się twórcom cykladzkim w epoce brązu (ok. 2600 p.n.e.); w rozmaitych kształtach i proporcjach funkcjonowała ona od okresu geometrycznego aż po III wiek p.n.e. w produkcji ceramicznej Grecji właściwej i południowej Italii[2].

Rozpowszechnione w okresie klasycznym, naczynia te służyły głównie kobietom do przechowywania przyborów toaletowych, kosmetyków, biżuterii. Dekorowano je zwykle scenami z życia domowego kobiet. Późniejsze pudełka o zbliżonym kształcie zwano w Europie pyksydami[3].

Terminem tym określa się także rodzaj puszki na hostie używanej w Kościele katolickim[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 74.
  2. Maria L. Bernhard: Ceramika grecka. Wrocław: Ossolineum, 1966, s. 19, 30.
  3. Krystyna Zwolińska, Zasław Malicki: Mały słownik terminów plastycznych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 251.
  4. Rupert Berger: Mały słownik liturgiczny. Poznań: „W drodze”, 1990, s. 133.