Zula Pacanowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rachela Pacanowska-Krengel)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zula Pacanowska
Rachela Róża Pacanowska-Krengel
Data i miejsce urodzenia 23 stycznia 1904
Łódź
Data i miejsce śmierci 1942
Chełmno nad Nerem
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy

Zula Pacanowska, właściwie Rachela Róża Pacanowska-Krengel, ps. Janka[1] (ur. 23 stycznia 1904 w Łodzi, zm. po 10 września 1942 w Chełmnie nad Nerem) – komunistyczna działaczka ruchu robotniczego, aktorka teatralna.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Córka żydowskiego kupca Pinkusa i Hendli z d. Gajzler. Jako uczennica była w Związku Harcerstwa Polskiego. Zorganizowała drużynę harcerską „Junaków”.

W 1921 ukończyła łódzkie gimnazjum, następnie uczęszczała do amatorskiej Szkoły Dramatycznej przy Teatrze Miejskim w Łodzi. Od 1923 roku była członkinią założonego przez Witolda Wandurskiego zespołu Sceny Robotniczej. W tym samym roku rozpoczęła działalność w Związku Młodzieży Komunistycznej (ZMK), przemianowanym później na KZMP. W 1925 wstąpiła do Komunistycznej Partii Polski, a w 1927 do jej legalnej przybudówki – PPS-Lewicy, i została jedną z jej czołowych działaczek w Łodzi. Kierowała Wydziałem Kobiecym PPS-Lewicy w Łodzi, a 1928-1931 była przewodniczącą Wydziału Kobiecego przy Łódzkim Komitecie Okręgowym PPS-Lewicy i członkinią egzekutywy ŁKO. Pracowała w łódzkim oddziale Stowarzyszeniu Wolnomyślicieli Polskich.

Od 1928 była zaangażowana w działalność Pierwszego Teatru Robotniczego „Studio”. Kilkakrotnie występowała w różnych sztukach. Była członkinią Zarządu Komitetu Centralnego PPS-Lewicy. Była wielokrotnie aresztowana i trzykrotnie więziona za działalność komunistyczną. W latach 1931–1935 była instruktorką Komitetu Warszawskiego KPP. Organizowała struktury organizacji harcerstwa żydowskiego Haszomer Hacair w Łodzi, której była instruktorką.

1 kwietnia 1940 roku trafiła do łódzkiego getta, gdzie była współzałożycielką Organizacji Antyfaszystowskiej – Lewicy Związkowej i kierowała pracą kulturalno-oświatową, prowadziła szkolenie ideologiczne i wygłaszała okolicznościowe referaty. Pracowała w szpitalu w getcie jako sanitariuszka. W czasie tzw. Wielkiej Szpery zdecydowała, że nie opuści swoich podopiecznych i dobrowolnie pojechała na śmierć razem z pacjentami. Wszyscy zostali zamordowani w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem we wrześniu 1942 roku[2].

Pośmiertnie odznaczona Orderem Sztandaru Pracy I klasy.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Jej imieniem nazwano ulicę na Bałutach w Łodzi[3]. W 2017, w związku z tzw. dekomunizacją, wojewoda łódzki Zbigniew Rau zmienił nazwę ulicy na Eliasza Chaima Majzela.[4]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jarosław Kita, Maria Nartonowicz-Kot, Patroni łódzkich ulic, Łódź: KSIĘŻY MŁYN Dom Wydawniczy, 2012, s. 257.
  2. Andrea Low, Getto łódzkie/Litzmannstadt Getto. Warunki życia i sposoby przetrwania, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego: Łódź 2012, s. 232
  3. Słownik nazewnictwa miejskiego Łodzi > P. Łódzki ośrodek geodezji. [dostęp 2014-01-22].
  4. Matylda Witkowska, Dekomunizacja ulic w Łodzi. Wojewoda zmienił nazwy 27 ulic. Będzie plac Lecha Kaczyńskiego, „Dzienniklodzki.pl” [dostęp 2018-04-05] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny t. XXIV, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1979.