Raul Nałęcz-Małachowski
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość |
polska |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki |
malarstwo, rysunek |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Raul Nałęcz-Małachowski herbu Nałęcz, także: Raoul Malachowski (ur. 1 stycznia 1916 w Helsinkach, zm. 8 września 2014 w Santiago de Chile) – polski działacz polonijny i niepodległościowy, artysta, scenarzysta i kostiumograf.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Raul Nałęcz-Małachowski pochodził z polsko-szwedzkiej rodziny o korzeniach arystokratycznych (herb Nałęcz)[1]. W latach 1916–1920 mieszkał w Helsinkach. Następnie wraz z rodziną przeprowadził się do Zakopanego, a później do Łodzi, gdzie jego ojciec Stanisław Nałęcz-Małachowski – przyjaciel Józefa Piłsudskiego, został dowódcą Okręgu Korpusu nr IV[2]. Rodzina w Łodzi zamieszkała w pałacu Alfreda Biedermanna[3]. Raul Nałęcz-Małachowski ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. M. Kopernika w Łodzi, następnie uczył się w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu, kończąc je w stopniu podchorążego rezerwy. W 1937 podjął studia w Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu, gdzie był członkiem korporacji akademickiej „Corona”[3]. Ze studiów zrezygnował, a dzięki koneksjom ojca podjął praktykę w polskim konsulacie w Hamburgu, gdzie uczył się dyplomacji i języka niemieckiego[4].
Po wybuchu II wojny światowej uczestniczył wraz z ojcem w obronie Modlina. Tam jego ojciec dostał się do niewoli, zaś Raul Nałęcz-Małachowski zbiegł. Dwukrotnie przeżył bombardowania w trakcie powrotu do Łodzi. Po dotarciu do rodzinnego miasta zajął opuszczoną siedzibę PCK i mianował siebie dyrektorem placówki. Zaczął używać znalezionych pieczątek i zawiadamiał oficjalnymi listami do Czerwonego Krzyża w Genewie o aresztowanych, zabitych i represjonowanych. Ponadto wystawiał legitymacje PCK swoim znajomym, którzy równie zaangażowali się w działania, niosąc pomoc chorym, rannym i ukrywającym się[4]. Działalność utrzymał do końca 1940. Następnie zajął się pracą w fabryce Leonarda w Łodzi przy ul. Łąkowej, propagując jednocześnie polską sztukę i kulturę, organizując koncerty i wystawy obrazów polskich twórców[4].
Za działalność został aresztowany wraz ze swoją matką[4] przez Gestapo i więziony w więzieniach w Łodzi: na Sterlinga i na Radogoszczu. Następnie przeniesiono go obozu KL Mathausen-Gusen, gdzie zmuszono go do pracy w kamieniołomie[2][3]. 5 maja 1945 doczekał wyzwolenia obozu przez Amerykanów, następnie został wcielony do II Korpusu Wojska Polskiego we Włoszech[3]. Po II wojnie światowej przeniósł się do Belgii, gdzie zajął się działalnością charytatywną – niósł pomoc prześladowanym, zagrożonym represjami, procesami i zsyłkami, pomagał im m.in. w ucieczkach na Zachód. Ponadto zatrudnił się jako scenograf i kostiumograf w Operze de Amberes oraz organizował wystawy swoich obrazów[2].
Z czasem jego zespół teatralny otrzymał zaproszenie Teatro Municipal w Santiago . W maju 1950 artyści dotarli do portu Valparaiso. Po odbytym tournée postanowił pozostać w Chile i nie wracać do Europy. W Santiago skupił się na działalności artystycznej, zaczynając od współpracy ze Związkiem Kobiet i Dziewcząt Chrześcijańskich (YWCA). Jego pierwsza wystawa w Chile dotyczyła tematyki obozów koncentracyjnych i została negatywnie przyjęte przez Niemców zamieszkujących Amerykę Południową, którzy usiłowali zniszczyć pracę Nałęcza-Małachowskiego. Wywołany skandal wpłynął na wzrost popularności artysty, zainteresowanie jego pracami oraz rozpoznawalność. Z czasem artysta poszerzył swoją działalność malując dekoracje i murale w restauracjach i hotelach, w tym m.in. w: Hotelu Carrera i Teatrze Mariola w Santiago, Hotelach O’Higgins, San Martin i Miramar w Viña del Mar oraz Hotelu Prat w Valparaiso. Ponadto zajmował się ręcznym malowaniem spódnic, zdobiąc je motywami kwiatowymi i ptakami. Nałęcz-Małachowski założył również kawiarnię artystyczną „Gato Negro” w Valparaiso[2][3]. Liczne prace Nałęcza-Małachowskiego prezentowane były w wielu chilijskich galeriach, jak również w Paryżu, Szwajcarii i Polsce. Jego prace malarskie obejmowały m.in. obrazy olejne i akwarele, przedstawiające życie nocne Valparaiso, szkice o tematyce wojennej oraz portrety. Częstym tematem jego prac byli polscy bohaterowie narodowi, m.in. T. Kościuszko, A. Mickiewicz, F. Chopin, J. Piłsudski – część prac o tej tematyce podarował Ambasadzie RP w Santiago de Chile[3].
W latach 1989–1990 był Przedstawicielem Rządu Rzeczypospolitej na Uchodźstwie w Chile[3][4].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Raul Nałęcz-Małachowski był synem generała Stanisława Nałęcza-Małachowskiego (1882–1971)[5] oraz Szwedki, malarki Anny Lisy z d. Pettersen[2](1892–1944)[5], wnuczki poety Wiktora Rydberga[5]. Anna Lisa Pettersen została zamordowana przez Niemców, prawdopodobnie w Łodzi w 1944[5]. W 1952 do Nałęcza-Małachowskiego na emigracji dołączył jego ojciec, który zmarł na emigracji w 1971[2].
Nałęcz-Małachowski utrzymywał, że przez całe życie miał wyłącznie polskie obywatelstwo[2]. Zmarł w Chile. Został pochowany w grudniu 2014 w grobie matki w części ewangelickiej Starego Cmentarza w Łodzi[2][3].
Obecność w kulturze
[edytuj | edytuj kod]W 1992 powstał biograficzny film dokumentalny nt. Raula Nałęcza-Małachowskiego, „Polski latarnik z Santiago” w reżyserii Zygmunta Skoniecznego[6], a w 1998 ten sam reżyser nakręcił drugi film o Nałęczu-Małachowskim „Człowiek dwóch kontynentów”[7].
Raul Nałęcz-Małachowski został opisany w biografii autorstwa Aleksandry Pluty „Raul Nałęcz-Małachowski. Wspomnienia z dwóch kontynentów”[2].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski z 4 marca 1992 roku (nr 87-92-2).
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (nadany przez Rząd Rzeczypospolitej na Uchodźstwie). Dekretem z 11 listopada 1990 wpisany w poczet Kawalerów Orderu Odrodzenia Polski za całokształt pracy niepodległościowej na stanowisku Delegata Rządu w Chile,
- Krzyż Zasługi za obronę Warszawy w 1939,
- Odznaka Honorowa PCK II stopnia (nr 118525) z dnia 8 października 1991.
- Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” z 30 października 1996,
- Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (nr 406/98) z 2 listopada 1998,
- Medal „Pro Memoria” (nr 379/05) z 30 marca 2005[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Barbara Autor. Krawiec , O szczęśliwych Polakach w Brazylii i Chlile. Reportaż i biografie Aleksandry Pluty, 2020, OCLC 1242242205 [dostęp 2022-01-29] .
- ↑ a b c d e f g h i Redakcja DS , Raul Nałęcz – Małachowski Wielki Polak z Chile [online], dookolaswiata24.pl [dostęp 2022-01-29] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h Zmarł Raul Nałęcz-Małachowski – nestor Polonii w Chile [online], tierralatina.pl [dostęp 2022-01-29] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-29] (pol.).
- ↑ a b c d e Raul Nałęcz-Małachowski: Danego życia nie można zmarnować (część pierwsza) [online], magazynpolonia.com [dostęp 2022-01-29] .
- ↑ a b c d Na fali historii by Embajada de Polonia en Chile – Issuu [online], issuu.com [dostęp 2022-01-29] (ang.).
- ↑ Polski latarnik z Santiago [online], FilmPolski [dostęp 2022-01-29] (pol.).
- ↑ Człowiek dwóch kontynentów [online], FilmPolski [dostęp 2022-01-29] (pol.).
- ↑ Notka biograficzna Raula Małachowskiego Jest jedynym synem [online], doczz.pl [dostęp 2022-01-30] .
- Członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża (II Rzeczpospolita)
- Ludzie związani z Santiago
- Ludzie związani z Valparaíso
- Ludzie urodzeni w Helsinkach
- Malarze związani z Łodzią
- Rysownicy związani z Łodzią
- Ludzie teatru związani z Łodzią
- Małachowscy herbu Nałęcz
- Obrońcy Modlina (1939)
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie)
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi
- Odznaczeni Medalem Pro Memoria
- Odznaczeni Odznaką Honorową Polskiego Czerwonego Krzyża II stopnia
- Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”
- Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”
- Pochowani w części ewangelicko-augsburskiej Starego Cmentarza w Łodzi
- Podchorążowie Armii Krajowej
- Polacy pochodzenia szwedzkiego
- Polscy kostiumografowie teatralni
- Polscy scenografowie teatralni
- Polscy rysownicy
- Polscy malarze współcześni
- Przedstawiciele dyplomatyczni władz RP na uchodźstwie
- Więźniowie KL Mauthausen-Gusen
- Więźniowie więzienia przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi (okupacja niemiecka)
- Więźniowie więzienia w Radogoszczu
- Żołnierze Wojska Polskiego
- Urodzeni w 1916
- Zmarli w 2014
- Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Łodzi