Republika Užička

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ужичка Републикa
Užička Republika
Serbia Nedicia 1941 Serbia Nedicia
Hymn: nieoficjalnie Hej, Sloveni
(Hej Słowianie!)
Język urzędowy serbsko-chorwacki
Stolica Užice
Ustrój polityczny republika socjalistyczna
Liczba ludności ()
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

ponad 30 000
osób/km²
Jednostka monetarna dinar
Data powstania 28 lipca 1941
Data likwidacji 1 grudnia 1941
Strefa czasowa UTC +1
Mapa Republiki Užickiej

Republika Užička (srb. Ужичка Републикa, Užička Republika), także Užicka Republika Radziecka (srb. Ужичка Cовјетска Pепублика, Užička Sovjetska Republika) lub Sowietia (srb. Совјетија, Sovjetija) – państwo istniejące 55 dni w jesieni 1941 roku w zachodniej części okupowanej przez Niemcy Serbii.

Republika powstała, gdy Narodowa Armia Wyzwolenia Jugosławii zajęła region Užic (między linią Valjevo-Bajina Bašta na północy, rzeką Driną na zachodzie, rzeką Zapadna Morava na wschodzie i regionem Sandžaku na południu) - około 10% terytorium Jugosławii.

Partyzanci przenieśli na te tereny swój Główny Sztab. 26-27 września odbyła się narada dowódców powstań ze Słowenii, Hercegowiny, Chorwacji i Bośni. Na spotkaniu podjęto decyzję o zmiany nazwy Głównego Sztabu na Naczelny Sztab i o reorganizacji ruchu oporu, odtąd Sztab stał się kierownictwem wojskowym i politycznym partyzantki. Na obszary republiki przybyły całe rzeszy uchodźców w tym dzieci, osoby starsze i kobiety. Z mężczyzn przybyłych na ten teren po przeszkoleniu wojskowym utworzono oddziały. Wraz z uciekinierami z innych obszarów kraju, pojawiły się bandy samozwańcze zwalczane przez NOVJ. Działania band były wykorzystywane w propagandzie niemieckiej w celu dyskredytacji ruchu oporu[1].

Na wyzwolonym obszarze powołano Narodowo-Wyzwoleńcze Komitety które otwierały one szkoły, roznosiły broń i żywność, budowały szpitale polowe i przygarniały sieroty po zabitych partyzantach. Niemcy przystąpili do kontrofensywy, na Bałkany sprowadzono dywizje z obszaru Grecji, Francji, ZSRR oraz kolaborantów - ustaszy, czetników, nediczowców i domobranów. Mimo represji siły ruchu oporu ciągle rosły, pod koniec 1941 partyzantka liczyła już 80 tysięcy żołnierzy, walczyły one przeciwko 400 tysięcy żołnierzy państw Osi[2].

W przededniu walk, lider partyzantki, Josip Broz Tito zaproponował czetnikom pokaźne liczby broni wyprodukowane w fabryce w Užiče. Rozmowy zatrzymał atak na republikę. Z Užič ewakuowano fabryki, magazyn broni czy dokumentację sztabową. Z terenów republiki ewakuowano rannych i chorych oraz wywieziono z niej zapasy żywności i leków. Pokaźne sumy pieniężne partyzantów, 55 milinów dinarów spakowano w 103 worki które ukryto. Broz opuścił miasto w obliczu nieuchronnej porażki broniących wojsk partyzanckich. Wraz z częścią oddziałów wycofał się do Zlatiboru. Na miejscowość szybko zaczęli nacierać Niemcy, zostali odparci a dowódca Jugosłowian wycofał się do Ćajetiny po drodze przyjmując do oddziału ponad trzydziestu żołnierzy którym udało się wycofać[3].

Obrona miasta nie została doceniona w mediach aliantów zachodnich, zamiast tego w radiu nadawano komunikaty o działaniach czetników działających na o wiele mniejszą skalę[4].

Republikę przyłączono do Serbii Nedicia. Oddziały Tito wycofały się w góry. Następną republiką utworzoną przez partyzantów była powstała jesienią 1942 roku Republika Bihacka, zwana przez Niemców Titolandem - obszar 50 tysięcy kilometrów kwadratowych w okolicach miasta Bihać, kontrolowany przez NOVJ.

Przypisy

  1. Jerzy Woydyłło Tito jakiego nie znamy, 1992, Rozdział VIII: Krwawe doświadczenia"
  2. Jerzy Woydyłło Tito jakiego nie znamy, 1992, Rozdział VIII: Krwawe doświadczenia"
  3. Jerzy Woydyłło Tito jakiego nie znamy, 1992, Rozdział VIII: Krwawe doświadczenia"
  4. Jerzy Woydyłło Tito jakiego nie znamy, 1992, Rozdział VIII: Krwawe doświadczenia"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]