Sandżak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sandżak
Санџак
Herb
Herb
Położenie Sandżaku
Państwa  Serbia,  Czarnogóra
Stolica Novi Pazar
Ten artykuł dotyczy regionu geograficznego. Zobacz też: jednostka administracji Imperium Osmańskiego.
Narodowy symbol Boszniaków w Serbii i Czarnogórze
Mapa Sandżaku. Część zaznaczona na żółto należy do Czarnogóry, na niebiesko – do Serbii.
Sandzak region map.png

Sandżak[1] (serb.-chorw. Санџак / Sandžak, tur. Sancak) – region geograficzno-historyczny na pograniczu Serbii i Czarnogóry. Głównym miastem jest Novi Pazar. Region jest zamieszkany przez liczną mniejszość boszniacką.

Sandżak to również nazwa potoczna dzisiejszego okręgu w Serbii – Raszka[2].

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa krainy Sandżak pochodzi od tureckiego słowa Sancak będącego określeniem prowincji Imperium Osmańskiego. W dosłownym tłumaczeniu nazwa ta oznacza sztandar. Przed Turkami w Europie region ten nosił nazwę Raszka, która w serbskiej części używana jest również dzisiaj. Obecnie nazwa Sandżak nie jest oficjalną nazwą żadnej jednostki administracyjnej ani w Serbii ani w Czarnogórze.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium Raszki powstało pierwsze państwo serbskie, utworzony w VIII wieku gród Ras, który był stolicą Serbii do połowy XIII wieku[3]. Do początku XX wieku Sandżak Nowopazarski wchodził w skład Imperium Osmańskiego. W roku 1878 w wyniku ustaleń kongresu berlińskiego został wraz z Bośnią i Hercegowiną okupowany przez wojska austro-węgierskie. W 1908 roku wraz z aneksją Bośni i Hercegowiny wojska Franciszka Józefa opuściły to terytorium. W wyniku pierwszej i drugiej wojny bałkańskiej w latach 1912–1913 Sandżak został podzielony pomiędzy Serbię a Czarnogórę. Po I wojnie światowej obszar Sandżaku został włączony do Królestwa Serbów Chorwatów i Słoweńców. We wczesnych latach istnienia państwa lokalna społeczność muzułmańska często padała ofiarami represji ze strony Serbów i Czarnogórców, co było przyczyną ich stałej emigracji w kierunku Bośni oraz Turcji[4]. Podczas II wojny światowej terytorium Sandżaku formalnie było częścią Niezależnego Państwa Chorwackiego, a następnie znalazło się kolejno pod okupacją włoską i niemiecką. W regionie działały grupy partyzanckie zarówno Czetników jak również komunistycznych partyzantów Tity oraz oddziałów Milicji Muzułmańskiej pomiędzy którymi dochodziło do walk[3]. Od 1991 Boszniacy dążą do uzyskania autonomii. W październiku 1991 roku miało miejsce referendum w sprawie nadania regionowi autonomii. Po demokratyzacji życia społecznego w Serbii w 2000 roku etniczni Boszniacy zaczęli stopniowo silniej uczestniczyć w życiu politycznym m.in. Rasim Ljajić został ministrem ds. praw człowieka i mniejszości narodowych w Serbii i Czarnogórze[5].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gminy w Serbii[edytuj | edytuj kod]

Gminy w Czarnogórze[edytuj | edytuj kod]

Demografia/Ludność[edytuj | edytuj kod]

Sandżak jest regionem zróżnicowanym etnicznie. Wg spisów powszechnych w Serbii[6]oraz Czarnogórze[7] z 2011 roku liczebność populacji regionu szacowana jest na ok. 390 000 osób, z których większość stanowią Boszniacy (48,4%), kolejne grupy etniczne stanowią Serbowie (33,9%), Czarnogórcy (7,25%), muzułmanie (6,11%) oraz Albańczycy (1,04%).

Gmina Narodowość Razem
Boszniacy % Serbowie % Czarnogórcy % Muzułmanie % Albańczycy % inni %
Novi Pazar 77 443 77,13 16 234 16,17 44 0,04 4 102 4,08 202 0,20 2 385 2,38 100 410
Prijepolje 12 792 34,52 19 496 52,61 16 0,04 3 543 9,56 18 0,05 1 194 3,22 37 059
Tutin 28 041 90,00 1 090 3,50 16 0,05 1 092 3,51 29 0,09 887 2,85 31 155
Priboj 3 811 14,05 20 582 75,86 119 0,44 1 944 7,16 3 0,01 674 2,48 27 133
Sjenica 19 498 73,88 5 264 19,94 15 0,06 1 234 4,68 29 0,11 352 1,33 26 392
Nova Varoš 788 4,73 14 899 89,55 31 0,19 526 3,16 3 0,02 391 2,35 16 638
serbska część 142 373 59,62 77 555 32,48 241 0,10 12 441 5,21 284 0,12 5 893 2,47 238 787
Źródło: spis powszechny Serbii w 2011
Bijelo Polje 12 592 27,34 16 562 35,96 8 808 19,13 5 985 13,00 57 0,12 2 047 4,45 46 051
Berane 6 021 17,72 14 592 42,95 8 838 26,02 1 957 5,76 70 0,21 2 492 7,34 33 970
Pljevlja 2 128 6,91 17 569 57,07 7 494 24,34 1 739 5,65 17 0,06 1 839 5,97 30 786
Rožaje 19 269 83,91 822 3,58 401 1,75 1 044 4,55 1 158 5,04 270 1,17 22 964
Plav 6 803 51,90 2 098 16,00 822 6,27 727 5,55 2 475 18,88 183 1,40 13 108
Andrijevica 0 0,00 3 137 61,86 1 646 32,46 7 0,14 1 0,02 280 5,52 5 071
czarnogórska część 46 813 30,81 54 780 36,05 28 009 18,43 11 459 7,54 3 778 2,49 7 111 4,68 151 950
Źródło: spis powszechny Czarnogóry w 2011


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. KSNG. [dostęp 2019-08-08].
  2. Account Suspended, raskaoblast.com [dostęp 2017-11-26].
  3. a b Mikucka -Wójtowicz D. Sytuacja mniejszości boszniackiej w Sandżaku - wyzwania i problemy
  4. Morrison K., Political and religious conflict in the Sandzak, s. 2
  5. Helsiński Komitet Praw Człowieka w Serbii, Sandzak: Still a Vulnerable Region, 2004, s. 1-2
  6. 2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia. [dostęp 2021-04-04].
  7. 2011 First results Census of Population, Households and Dwellings in Montenegro. [dostęp 2021-04-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helsiński Komitet Praw Człowieka w Serbii, Sandzak: Still a Vulnerable Region, Raport roczny, 2004.
  • Mikucka-Wójtowicz D., Sytuacja mniejszości boszniackiej w Sandżaku - wyzwania i problemy. Sprawy Narodowościowe, 2013.
  • Kenneth Morrison: Political and Religion Conflict in the Sandžak. Shrivenham: Defense Academy of the United Kingdom, 2008. ISBN 978-1-90596245-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]