Rożeniec zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rożeniec zwyczajny
Anas acuta[1]
Linnaeus, 1758
Samiec w szacie godowej
Samiec w szacie godowej
Samica
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Rodzaj Anas
Gatunek rożeniec zwyczajny
Synonimy
  • Anas acuta acuta Linnaeus, 1758[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
jasnozielony – w okresie lęgowym
ciemnozielony – przez cały rok
niebieski – zimowanie

Rożeniec zwyczajny, rożeniec[4] (Anas acuta) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje północne części Eurazji i Ameryki Północnej. Przeloty w marcu - kwietniu i wrześniu - listopadzie. Zimuje w południowo-zachodniej Europie, Afryce Północnej, południowej Azji oraz Ameryce Środkowej i Południowej. W dolinie Nilu stanowią najliczniejszy gatunek ptaków zimujących. W Polsce nielicznie gniazduje (głównie na północy kraju), również nieliczne osobniki zimują.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku 
Ptak o charakterystycznej sylwetce – długiej smukłej szyi i długim ogonie. Samiec większy od samicy, o charakterystycznych, długich środkowych sterówkach, wyciągniętych w locie. W szacie godowej głowa i górna część szyi ciemnobrązowe, przód szyi i wole białe. Z szyi biegnie biała wypustka, ostro odcinająca się od barwy brązowej, sięgająca niemal do ciemienia. Tył szyi, boki i grzbiet szare z drobnym, poprzecznym czarnym prążkowaniem. Brzuch i pierś biała, dziób i nogi sinoniebieskie. Lusterko zielonorude z wąskim białym pasem na krawędzi. Samica szarobrązowa z brązowymi cętkami i białawym brzuchem. Lusterko zielono-fioletowe, nie rzuca się w oczy tak jak u samca. Samiec w okresie spoczynkowym i osobniki młodociane podobne. Kaczor ma tylko nieco ciemniejszy grzbiet.
Rożeńce, zwłaszcza samice, od krzyżówek można odróżnić po szarym dziobie i spiczastym ogonie. Samce rozpoznać można po głuchym „kryk” i gwizdaniu, a samice po gardłowym „rer rer ret”.
Wymiary średnie[4][5][6]

dł. ciała ok. 51–74 cm
długość skrzydła 23–29 cm
rozpiętość skrzydeł 74–85 cm
masa ciała ok. 700–1200 g

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Biotop 
Stojące wody śródlądowe z bogatą roślinnością. Najliczniejszy w pasie lasotundry.
Toki 
Ptaki dobierają się w pary już na zimowiskach lub w czasie przelotów. Wykazuje charakterystyczny lot godowy: leci w stadkach nisko nad powierzchnią wody z szyjami wygiętymi na kształt litery S.
Samce w upierzeniu spoczynkowym zimujące w Indiach
Gniazdo 
Na terenach lęgowych pojawiają się w marcu lub kwietniu. Gniazdo na lądzie, pod osłoną traw lub turzyc, zazwyczaj w pobliżu wody nad jeziorami lub stawami. Z reguły gniazdo mierzy 26 cm średnicy, głębokość ok. 9 cm[7]. Znajdywano też gniazda na polach bez żadnej osłony. Miejsce na lęg wyszukują oboje rodzice, ale buduje je sama samica. To płytkie zagłębienie w ziemi wysłane suchymi trawami i liści oraz puchem przybywającym w miarę wysiadywania (szarobrunatne piórka jaśniejsze na czubku i u podstawy).
Jaja
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu - czerwcu 3 do 12 zielonkawych lub kremowych jaj[8][6] o średnich wymiarach 55×39 mm.
Okres lęgowy 
Jaja wysiadywane są przez okres 21–26 dni przez samicę. Na początku samiec czuwa na straży blisko gniazda. Gdy wyczuwa niebezpieczeństwo, trzyma się go póki samica nie opuści gniazda. Pisklęta są zagniazdownikami, zdolność lotu uzyskują po około 6 tygodniach. Mają szaroczarne grzbiety, a brzuchy białawe. Wychowuje je tylko samica, pływając z nimi przez 6 tygodni. Młode przypominają matkę.
Pożywienie 
Drobne bezkręgowce wodne np. owady, robaki, kijanki, drobne ryby i rośliny wodne. Pokarm zdobywa gruntując. Żerują głównie nocą, przy zanurzaniu osiągają do 50 metrów głębokości.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek objęty ochroną ścisłą. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anas acuta, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Anas acuta acuta', w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2014-01-23]
  3. a b Anas acuta. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b Busse i in. 1991 ↓, s. 164.
  5. Sterry i in. 2002 ↓, s. 72.
  6. a b Northern Pintail Anas acuta (ang.). WhatBird. [dostęp 2014-01-23].
  7. Miroslav Bouchner, Rożeniec [w:] Zwierzęta łowne, wyd. Delta, Warszawa 1992
  8. Busse i in. 1991 ↓, s. 165.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karel, Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. II. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.