Rządza (rzeka)

Rządza
	; Rządza w Starych Załubicach, Borki
Kontynent	Europa
Państwo	Polska
	Rzeka
Długość	ok. 66 km
Powierzchnia zlewni	475,9 km²
	Źródło
Miejsce	w okolicach Kałuszyna
Współrzędne	52°15′11″N 21°46′10″E/52,253056 21,769444
	Ujście
Recypient	Narew
Miejsce	okolice wsi Rynia
Współrzędne	52°28′29″N 21°06′18″E/52,474722 21,105000
Szlak
	Położenie na mapie województwa mazowieckiego źródło ujście
	Położenie na mapie Polski źródło ujście
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rządza – rzeka na Nizinie Mazowieckiej w dorzeczu Wisły, ostatni lewy dopływ Narwi.

Charakterystyka

Jej źródła znajdują się na północny zachód od Kałuszyna. Rzeka w dolnym biegu poniżej Starych Załubic jest spiętrzona (wpływ zapory w Dębem) i stanowi część Jeziora Zegrzyńskiego^[1]. Długość rzeki wynosi ok. 66 km, a powierzchnia zlewni 475,9 km²^[2]. Rzeka biegnie z pd.-wsch. na pn.-zach. Rozciągłość geograficzna rzeki: południkowa - 25 km, równoleżnikowa - 46 km. Odległość od źródła do ujścia w lini prostej wynosi 56 km. Współczynnik rozwinięcia rzeki wynosi 1,18. Rzeka przebiega przez 3 powiaty: Miński, Wołomiński i (przez ostatnie 2 km) Legionowski. Rzeka styka się z Rynią w Powiecie Legionowskim na ostatnich 2 km swojego biegu; opływa Rynię od północy i Załubice od południa.

Największym dopływem jest Cienka. Wizerunek obu rzek znajduje się w herbie gminy Klembów. Symbolizuje ją złoty falisty rosochacz (figurę zaszczytną) umieszczony w zielonym polu. Prawostronny dopływ Cienkiej, Rynia (w okolicy wsi Kury i Stryjki) była w średniowieczu uważana za rzekę główną (do której wpadała Cienka). Nazwa rzeki ma związek z 2 miejscowościami: Rynią spod której wypływa, oraz Rynią, w której Rzeka uchodzi do Narwi^[3].

Przyroda

Źródla Rządzy znajdują się w lesie, wśród morenowych pagórków na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej, na około 198 m.n.p.m. Rzeka meandruje, tworząc liczne zakola. Na granicach miejscowości Witkowizna i Rządza (gmina Jakubów) znajduje się 3-hektarowy zbiornik retencyjny na rzece. W okolicy ujścia w nurcie zlokalizowana jest zalesiona wyspa o potocznej nazwie Euzebia, zamieszkała m.in. przez wydry^[1]. Liczący trzydzieści kilometrów górny odcinek rzeki ma status rzeki górskiej, charakteryzuje go duży spadek, piaszczyste i żwirowe podłoże. Górny odcinek jest systematycznie zarybiany pstrągiem potokowym. Obowiązuje tu zasada "złów i wypuść"^[4]. Można tu spotkać również szczupaki, jazie, klenie, okonie i płocie. Na większości długości rzeka ma charakter nizinny. Wzdłuż rzeki działają bobry. Brzegi porastają olszyny i tatarak, na wiosnę można tu spotkać kaczeńce. Na początku roku rzeka często wylewa na okoliczne łąki.

Rzeka pozostała przez wieki dobrem przyrodniczym Mazowsza ze względu na małe oddziaływanie na nią czynnika ludzkiego.

Turystyka

W dolnym biegu Rządza jest średniotrudnym szlakiem kajakowym^[5].

Na początku XX w. na odcinku pomiędzy Stanisławowem a Załubicami działały cztery młyny wodne. Najdłużej z nich działał młyn w Starym Kraszewie, znajdował się tu do lat 1970.

Przebieg

Powiat Miński: Kluki, Chrościce, Wólka Kałuska, Budy Przytockie, Żebrówka, Budy Kumiskie, Góry, Wiśniew, Wiśniówka, Krupowizna, Witkowizna, Jeżakowizna, Tymoteuszew, Olechów, Wola Polska, Gęsianka, Sokóle, Wólka Mlęcka, Kolonie Stanislawów, Rakówiec, Osęczyzna, Wólka Piecząca, Rządza, Ołdakowizna, Papiernia.

Powiat Wołomiński: Turze, Rojków, Wólka Dąbrowicka, Cygów, Nowy Cygów, Laskowizna, Józefin, Czubajowizna, Lipka, Nadbiel, Krzywica, Ostrówek, Pasek, Klembów, Michałów, Dobczyn, Nowy Kraszew, Stary Kraszew, Wiktorów, Stary Dybów, Zwierzyniec, Zawady, Dąbrówka, Łosie, Mokre, Ruda, Borki, Stare Załubice, Nowe Załubice.

Powiat Legionowski: Rynia

Galeria

Rządza w Starych Załubicach
Rządza w Arciechowie
meandry Rządzy w Nowych Załubicach
Rządza w Starym Kraszewie

Bibliografia

Zobacz też

Przypisy

↑ ^a ^b Sylwia Kulczyk: Mazowsze. Turystyka wodna. Samorząd Województwa Mazowieckiego, 2011, s. 63. ISBN 978-83-63372-04-0.
↑ MaksymM. Łaszewski MaksymM., Wpływ niewielkich zbiorników na temperaturę wody rzek nizinnych na przykładzie Jeziorki i Rządzy, „Przegląd Naukowy – Inżynieria i Kształtowanie Środowiska”, 2015, s. 13-25 .
↑ JarosławJ. Ościłowski JarosławJ., Rządza, Czarna, Długa i Brodnia, czyli o zmianach w hydronimii i hydrografii lewego dorzecza dolnej Narwi, „Nasze Korzenie”, 2013 [dostęp 2017-12-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-07] .
↑ M. Kluczek, Wędkarska Rządza, w: Wiadomości Wędkarskie, nr 5/2016, s. 68, ISSN 0137-8104
↑ Rządza – Kajaki Mazowsze.pl [online], kajaki.mazowsze.pl [dostęp 2016-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-07-14] .

Linki zewnętrzne

Rządza 1, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 126 .
Dorzecze Rządzy
Arciechów i okolice, czyli gdzie Bug, Narew i Rządza do Zalewu wpadają.. arciechowiokolice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-16)].

[Kulczyk2011-1] Sylwia Kulczyk: Mazowsze. Turystyka wodna. Samorząd Województwa Mazowieckiego, 2011, s. 63. ISBN 978-83-63372-04-0.

[2] MaksymM. Łaszewski MaksymM., Wpływ niewielkich zbiorników na temperaturę wody rzek nizinnych na przykładzie Jeziorki i Rządzy, „Przegląd Naukowy – Inżynieria i Kształtowanie Środowiska”, 2015, s. 13-25 .

[3] JarosławJ. Ościłowski JarosławJ., Rządza, Czarna, Długa i Brodnia, czyli o zmianach w hydronimii i hydrografii lewego dorzecza dolnej Narwi, „Nasze Korzenie”, 2013 [dostęp 2017-12-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-07] .

[wedk-4] M. Kluczek, Wędkarska Rządza, w: Wiadomości Wędkarskie, nr 5/2016, s. 68, ISSN 0137-8104

[5] Rządza – Kajaki Mazowsze.pl [online], kajaki.mazowsze.pl [dostęp 2016-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-07-14] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]