Bruzdniczek największy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sadówka podsadka)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bruzdniczek największy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina dzwonkówkowate
Rodzaj bruzdniczek
Gatunek bruzdniczek największy
Nazwa systematyczna
Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm
Führ. Pilzk.: 23, 96 (Zwickau, 1871)
Silnie zbiegające blaszki
Clitopilus prunulus, Strouds Run State Park 6.jpg
Clitopilus prunulus 110922w.JPG

Bruzdniczek największy lub sadówka podsadka (Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Clitopilus, Entolomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1772 r. Scopoli nadając mu nazwę Agaricus prunulus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1871 r. P. Kumm., przenosząc go do rodzaju Clitopilus[1].

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako majówka, podsadka, sadówka, rumieniak podsadka, sadówka (bedłka) podsadka[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus orcella Bull. 1793
  • Agaricus prunulus Scop. (Fl. carniol. 1772
  • Clitopilus orcella (Bull.) P. Kumm. 1871
  • Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1940
  • Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1939
  • Clitopilus prunulus var. amarus Joss. 1941
  • Clitopilus prunulus var. pinetorum Sacc. 1915
  • Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm.1871 var. prunulus
  • Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Lange 1939
  • Paxillopsis prunulus (Scop.) J.E. Langel 1940
  • Paxillus prunulus var. orcella (Bull.) Quél. 1886
  • Paxillus prunulus (Scop.) Fr. var. prunulus
  • Pleuropus orcellus (Bull.) Gray 1821
  • Pleuropus prunulus (Scop.) Murrill 1917

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, w młodym wieku półkolisty, później łukowaty z zapadniętym środkiem, na koniec staje się lejkowaty. Brzegi zawsze podwinięte. Skórka biała lub białoszarawa, w stanie suchym naga i matowa, po deszczach trochę śluzowata[4].

Hymenofor

Blaszkowy, blaszki początkowo białe, później różowawe, gęste, niskie i nierównej długości, dość głęboko zbiegające na trzon[4].

Trzon

Wysokość 3-7 cm, grubość 8-18 mm, cylindryczny, pełny. Czasami wyrasta ekscentrycznie (tzn. nie na środku kapelusza). Jest włókniście żłobiony, oszroniony, a dołem zwężony. Kolor biały[4].

Miąższ

Biały, miękki i elastyczny, nie zmieniający zabarwienia po przekrojeniu. Smak nieznaczny, zapach przypomina świeżo zmieloną mąkę[5].

Wysyp zarodników

Różowawy. Zarodniki szerokowrzecionowate, o rozmiarach 10-14 x 5-6 µm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Jest pospolity na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Występuje także w Ameryce Środkowej i Australii[7]. W Polsce jest bardzo pospolity[2].

Rozwija się w lasach liściastych i iglastych, głównie wśród mchów. Najczęściej występuje w bardziej oświetlonych miejscach lasu; na leśnych ścieżkach i drogach, na polankach[8] . Wytwarza owocniki od lipca do listopada, prawie zawsze gromadnie[5].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof[2]. Grzyb jadalny, jednak zbierany może być tylko przez bardzo doświadczonych grzybiarzy. Łatwo go bowiem pomylić z silnie trującymi białymi lejkówkami[9]. Nadaje się do sosów, a także do suszenia. Ze względu na miękkość miąższu nie nadaje się do marynowania w occie[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Często bywa mylony z kępkowcem białawym (Lyophyllum connatum)[4]. Może też być pomylony z trującą lejkówką liściową (Clitocybe phyllophila) lub również trującą dzwonkówką trującą (Entoloma sinuatum). Odróżnia się od nich silnie zbiegającymi blaszkami o różowawym odcieniu i charakterystycznym zapachem[10].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  6. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  8. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  9. Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  10. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.