Skalistý potok (jaskinia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skalistý potok
Państwo  Słowacja
Kraj  koszycki
Położenie ok. 3 km na północ od wsi Turňa nad Bodvou
Długość 8215 m
Deniwelacja 376 m
Wysokość otworów ok. 200 m n.p.m.
Położenie na mapie kraju koszyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju koszyckiego
Skalistý potok
Skalistý potok
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Skalistý potok
Skalistý potok
48°37′24,5″N 20°53′14,0″E/48,623472 20,887222

Skalistý potokjaskinia krasowa w Krasie Słowacko-Węgierskim na Słowacji. System jej podziemnych korytarzy, komór i studni jest najdłuższym (8215 m) wśród jaskiń Krasu Słowacko-Węgierskiego w całości leżących na terenie Słowacji (znacznie dłuższy jest system jaskiniowy Domica-Baradla na pograniczu słowacko-węgierskim) i ósmym co do długości w całej Słowacji. Jest także systemem osiągającym największe przewyższenie (376 m) w całym Krasie i czwartym w tej kategorii w całej Słowacji[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wylot jaskini, będący w rzeczywistości wywierzyskiem Skalistego Potoku (słow. Skalistý potok), leży u południowych podnóży Płaskowyżu Jasowskiego (słow. Jasovská planina), na wysokości ok. 200 m n.p.m., ok. 3 km na północ od wsi Turňa nad Bodvou, na terenie katastralnym wsi Háj. Jej korytarze ciągną się pod zboczami płaskowyżu w kierunku północnym oraz zachodnim.

Geologia i morfologia[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia Skalistý potok jest jaskinią pochodzenia rzecznego. Powstała w jasnoszarych wapieniach pochodzących z górnego triasu (noryk i karnik), zaliczanych do płaszczowiny silickiej. Wytworzyły ją wody ściekające z południowo-zachodniej części płaskowyżu (Hačavská planina) i przesiąkające w głąb stoliwa całym systemem spękań i studni krasowych (w tym również z jaskini Kunia priepasť). Tworzy ją głównie rozwinięty horyzontalnie tzw. dolny poziom z aktywnym ciekiem wodnym z licznymi syfonami i podziemnymi jeziorkami, ciągnący się ku zachodowi aż po skraj zabudowań wsi Háj. Wyraźną boczną odnogę jaskini tworzy ciąg korytarzy, również wymodelowanych wodą, który zaczyna się ok. 830 m od wyjścia (za 20. syfonem) i wznoszący się w kierunku północnym aż pod samą krawędź plateau płaskowyżu.

Historia eksploracji[edytuj | edytuj kod]

Wywierzysko Skalistego Potoku (maksymalna zanotowana wydajność 567 l/s) znane było miejscowej ludności od dawna. W 1968 r. równolegle do osi wypływu przebita została sztolnia, która udostępniła pierwsze podziemne korytarze jaskini, kończące się syfonem wodnym. Syfon ten, a za nim kilka następnych, pokonał w 1982 r. metodą nurkowania speleolog J. Kucharovič. Następne komory i korytarze wzdłuż podziemnego toku wodnego, z kolejnymi syfonami i licznymi jeziorkami, jak również boczny, wznoszący się ciąg z progami skalnymi i wodospadami, odkryli i skartowali w latach 1986-2000 speleolodzy pod kierownictwem Z. Hochmutha i D. Hutňana. Pomimo stwierdzenia łączności z jaskinią Kunia priepasť nie udało się dotychczas znaleźć żadnych korytarzy wzdłuż łączącego obie jaskinie cieku wodnego.

Eksploracja jaskini Skalistý potok jest dotychczas największym sukcesem słowackich płetwonurków jaskiniowych, którzy pokonali w niej 37 syfonów wodnych. W dalszym ciągu możliwe są w niej kolejne odkrycia: 31.03.2004 długość korytarzy jaskini wynosiła 5885 m natomiast w 2006 r. – 6032 m. Przewyższenie osiągnięte w jaskini wynosiło 317 m. W 2007 r. speleolodzy przebili sztuczne górne wejście do jaskini i systematycznie penetrują system korytarzy i szczelin wznoszących się za 17. syfonem.

Ochrona jaskini[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia znajduje się na terenie Parku Narodowego Kras Słowacki. Od 1996 r. jest chroniona jako narodowy pomnik przyrody (słow. Národná prírodná pamiatka). System jaskiniowy Skalistý potok – Kunia priepasť wraz z 11 innymi jaskiniami Krasu Słowacko-Węgierskiego na terenie Słowacji i 10 na terenie Węgier w 1995 r. został wpisany do rejestru Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO.

Znaczenie turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia nie jest udostępniona do zwiedzania turystycznego.

Przypisy

  1. Rebríčky jaskýň (słow.). Slovenská speleologická spoločnosť, 2017-03-01. [dostęp 2017-08-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Volovské vrchy. Košice. Turistická mapa 1:50 000, 3. vydanie, VKÚ Harmanec 2005, ​ISBN 80-8042-317-2​;

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]