Splot atłasowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Splot atłasowy – jeden z grupy trzech splotów zasadniczych. Jego budowa znacznie odbiega od dwóch pozostałych, tj. płóciennego i skośnego.

Tkaniny wykonane w splotach atłasowych są tkaninami jednostronnymi i dzięki dużej przewadze pokryć jednego układu (osnowy lub wątku) oraz długim przeplotom są bardzo miękkie, elastyczne i błyszczące po jednej stronie. Duże raporty i długie przeploty powodują, że pojedyncze pokrycia jednego układu są całkowicie przykryte przez drugi układ. Tak więc o efektach (kolor, połysk) po jednej stronie decyduje wątek (satyna), a po drugiej stronie osnowa (atłas).

Dawniej wyraźnie rozgraniczano sploty atłasowe i sploty satynowe. Obecnie obydwa sploty nazywa się atłasowymi, z opisem (wątkowy lub osnowowy) określającym przewagę danego układu. Natomiast przyjęło się nazywanie tkaniny wykonanej w splocie atłasowym osnowowym atłasem, a tkaniny wykonanej w splocie atłasowym wątkowym satyną[1].

Budowa i parametry[edytuj]

Raport (R) - najmniejsza liczba różnie splatających nitek osnowy i wątku w tkaninie. Raport powtarza się w tkaninie wielokrotnie zarówno wzdłuż osnowy jak i wątku. Rozróżnia się raport osnowowy (Ro) oraz raport wątkowy (Rw). We wszystkich splotach zasadniczych raport osnowowy jest taki sam jak raport wątkowy, czyli R = Ro = Rw
Skok wątkowy (sw) - odległość między dwoma pokryciami osnowowymi na dwóch kolejnych nitkach wątku
Skok osnowowy (so) - odległość między dwoma pokryciami osnowowymi na dwóch kolejnych nitkach osnowy
Budowa prawidłowego splotu atłasowego obwarowana jest pewnymi warunkami:

  1. raport (R) musi być większy od 4, czyli R = Rw = Ro ≥ 5
  2. skok (s) musi spełniać warunek 1 < s < R-1, czyli pokrycia na sąsiednich nitkach nie mogą się stykać
  3. liczby całkowite R i s nie mogą być sobie równe, jedna nie może być dzielnikiem drugiej, nie mogą mieć wspólnego dzielnika (poza jednością), czyli ułamek musi być nieskracalny.

Z powyższych warunków wynika, że nie da się zbudować splotu atłasowego zasadniczego o raporcie sześcionitkowym R = 6, natomiast można utworzyć sploty pięcionitkowy czy siedmionitkowy. W praktyce buduje się sploty atłasowe o raportach od 5 do 12 nitek, z wyjątkiem sześcionitkowego.

Przykłady zasadniczych splotów atłasowych
Przykłady pochodnych splotu atłasowego zasadniczego

Wykonanie projektu[edytuj]

Tworzenie splotu zaczyna się od ustalenia wielkości raportu i skoku. Na rysunku 1 jest to (2), R = 5 i s = 2. Następnie zamalowuje się lewe dolne pole, odpowiadające pierwszej nitce osnowy i pierwszej nitce wątku. Jest to generalna zasada przy tworzeniu wszystkich splotów. Dalej odlicza się dwa puste pola w prawo i zamalowuje się drugie pole na drugim wątku, odlicza się kolejne dwa pola i zamalowuje drugie pole na trzecim wątku itd. Pełne oznaczenie splotu składa się z wyróżnika splotu i liczby określającej wielkość skoku umieszczonej w nawiasie po wyróżniku np. (4). Rysunki przedstawiają:

  1. atłas wątkowy pięcionitkowy (2)
  2. atłas osnowowy siedmionitkowy (6)
  3. atłas wątkowy siedmionitkowy (2)
  4. atłas wątkowy siedmionitkowy (3)
  5. atłas wątkowy siedmionitkowy (4)
  6. atłas wątkowy siedmionitkowy (5)

Rysunki 3 do 6 pokazują wszystkie możliwe wykonania splotu atłasowego, wątkowego (satyny), siedmionitkowego. Zastosowano skoki (2, 3, 4 i 5) spełniające wszystkie trzy warunki. W takich samych odmianach może występować splot osnowowy pokazany na rysunku 2.

Poza opisanymi występują ponadto sploty pochodne splotów atłasowych zasadniczych. Powstają one przez modyfikację splotów zasadniczych.
Są to:

  • wzmocnione - przy bardzo długich przeplotach wzmacnia się sploty dodatkowymi pokryciami sąsiadującymi z pokryciami splotu zasadniczego. Na rysunku 7 splot atłasowy (7), wzmocniony jednym pokryciem, na rysunku 8 ten sam splot atłasowy, wzmocniony trzema pokryciami. Tkaniny w tych splotach tracą jednak połysk, podstawową cechę atłasów zasadniczych
  • nieregularne - tworzone przez zastosowanie w raporcie kilku różnych skoków (s). Nic nie stoi na przeszkodzie, by w ten sposób utworzyć splot nieregularny sześcionitkowy (2,3,4,4,2), co było niemożliwe w splocie zasadniczym.
  • wieloskokowe - przez zastosowanie w raporcie dwóch lub trzech skoków, których suma jest równa największemu skokowi w splocie zasadniczym. W splocie (5) można zastosować dwa skoki s = 2 i s = 3, co daje (2,3). Ro ≠ Rw
  • sploty cieniowane - powstają przez dodanie w kolejnych raportach dodatkowych pokryć, podobnie jak w splotach wzmocnionych. Rysunek 9 przedstawia splot cieniowany na bazie splotu atłasowego zasadniczego (2). Ro ≠ Rw

Zastosowania[edytuj]

Splot atłasowy zasadniczy stosuje się do produkcji tkanin bawełnianych, lnianych i jedwabnych. Jest on również najczęściej stosowany do wypełniania wzorów tkanin żakardowych.

Przykładowe zastosowania tkanin o splotach atłasowych oraz ich nazwy zwyczajowe i handlowe

  • tkaniny jedwabne o splotach atłasowych osnowowych nazywa się atłasami i stosuje się na podszewki krawieckie, do produkcji sukienek, fartuszków szkolnych, ubrań ochronnych itp.
  • tkaniny bawełniane, lniane lub mieszane o splotach atłasowych, tzw. drelich materacowy, na obszycia materaców
  • tkaniny w splocie atłasowym, wątkowym, błyszczące, z surowców różnych, tzw. satyny, stosowane na odzież damską.

Przypisy

  1. Tomasz Janusz: Tkactwo (cz. III). Warszawa: Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, 1963.