Sygnalista (demaskator)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kobieta demonstrująca przeciwko uciszaniu „gwizdkowych” donoszących na temat nieprawidłowości w bankach (protest Occupy Wall Street, 2011)

Sygnalista, demaskator[1] (ang. whistleblower, dosł. „człowiek dmuchający w gwizdek”) – osoba nagłaśniająca działalność, która według niej jest najprawdopodobniej nielegalna lub nieuczciwa. Jest to termin powstały i powszechnie stosowany w anglosaskim kręgu kulturowym (Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia).

Działalność[edytuj]

Sygnalista informuje opinię publiczną o malwersacjach, aktach korupcji, naruszeniach przepisów i tym podobnych nieprawidłowościach mających miejsce w organizacji, w której pracuje. Jest to specyficzne donosicielstwo, polegające na tym, że dany pracownik zgłasza osobom odpowiedzialnym za sprawy etyczne i dyscyplinarne przypadki nieuczciwości, nierzetelności lub złamania zasad etycznych albo prawa przez innych pracowników. Często konsekwencją takiego czynu jest mobbing: demaskator może mieć problemy w swoim środowisku pracy, doznawać prześladowania i poniżania przez zwierzchników i współpracowników.

Według Aleksandry Kobylińskiej z Instytutu Spraw Publicznych sygnalista to: osoba, która decyduje się opowiedzieć przełożonym, lub innym organom do tego przeznaczonym, o nadużyciach w swoim miejscu pracy. Z tego tytułu często narażona jest na działanie odwetowe ze strony pracodawców.Tacy pracownicy zwykle motywowani są troską o interes organizacji, ale nie napotykają na odpowiednią reakcję kierownictwa[2].

Niekiedy dzieli się sygnalistów na wewnętrznych i zewnętrznych. Sygnalista wewnętrzny jest osobą zatrudnioną w danej organizacji, natomiast zewnętrzny jest kimś spoza niej lub byłym pracownikiem przedsiębiorstwa[3].

Sygnaliści[edytuj]

W państwach zachodnich, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych i Australii, istnieją instytucje chroniące takie osoby. W tym pierwszym państwie jest to National Whistleblower Center. Instytucja ta działa we wszystkich stanach i zajmuje się lobbingiem w celu ochrony sygnalistów.

Ustawa Sarbanesa-Oxleya z 2002 roku terminem whistleblowers nazywa pracowników publicznie notowanych spółek, którzy uczestniczą w śledztwie w sprawie oszustw w tych spółkach. Zapewnia im ochronę prawną przed zemstą ze strony menadżerów (grzywna lub nawet 10 lat więzienia).

W 2002 roku za działalność tego rodzaju tytuł Człowieka Roku tygodnika „Time” przyznano pracownicom Federalnego Biura Śledczego, Worldcomu i Enronu.

Uważa się, że w Polsce sygnaliści są głównym źródłem informacji o nieprawidłowościach w firmach i zakładach pracy[2]. W 2014 Fundacja im. Stefana Batorego wydała film poświęcony przypadkom represji i mobbingu wobec sygnalistów w Polsce[4].

Przypisy

  1. Wojciech Rogowski, Ochrona sygnalistów (ang. whistleblower) jako przejaw społecznej odpowiedzialności biznesu, Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych (CARS), Uniwersytet Warszawski [dostęp 2015-01-15].
  2. a b Sygnalista – wzorowy pracownik, czy donosiciel? Dyskusja w radiowej „Trójce”.. siprp.pl.
  3. Frederick Lipman: Whistleblowers: Incentives, Disincentives, and Protection Strategies. New Jersey: John Wiley & Sons Inc., 2012. ISBN 978-1-118-09403-7.
  4. Sygnaliści (whistleblowers) w Polsce – historia Doroty Ziry – Watchdog Portal, „Watchdog Portal” [dostęp 2016-11-24] (pol.).

Bibliografia[edytuj]

  • J. Marciniak: Przeciwdziałanie dyskryminacji w zatrudnieniu. Jak w praktyce zwalczać mobbing i inne formy dyskryminacji. WP ALPHA pro Sp. z o.o., s. 22, cyt. za: Publikacja Fundacji Batorego (materiały z seminarium: Przeciw korupcji, 19.02.2003)
  • Małgorzata Sidor-Rządkowska, cyt. za: ibidem, s. 74

Linki zewnętrzne[edytuj]