Sygnalista (demaskator)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: sygnalista (specjalność wojskowa).
Kobieta demonstrująca przeciwko uciszaniu sygnalistów informujących o nieprawidłowościach w bankach (protest Occupy Wall Street, 2011)

Sygnalista, demaskator[1] (ang. whistleblower, dosł. „człowiek dmuchający w gwizdek”) – osoba nagłaśniająca działalność, która według niej jest najprawdopodobniej nielegalna lub nieuczciwa. Jest to termin powstały i stosowany w anglosaskim kręgu kulturowym (Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia).

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Sygnalista informuje opinię publiczną o malwersacjach, aktach korupcji, naruszeniach przepisów i tym podobnych nieprawidłowościach mających miejsce w organizacji, w której pracuje. Jest to aktywność polegająca na zgłaszaniu przez pracownika osobom odpowiedzialnym za sprawy etyczne i dyscyplinarne przypadki nieuczciwości, nierzetelności lub złamania zasad etycznych albo prawa przez innych pracowników. Konsekwencją takiego czynu bywa mobbing: demaskator może mieć problemy w swoim środowisku pracy, doznawać prześladowania i poniżania przez zwierzchników i współpracowników.

Według Aleksandry Kobylińskiej z Instytutu Spraw Publicznych sygnalista to: osoba, która decyduje się opowiedzieć przełożonym, lub innym organom do tego przeznaczonym, o nadużyciach w swoim miejscu pracy. Z tego tytułu często narażona jest na działanie odwetowe ze strony pracodawców.Tacy pracownicy zwykle motywowani są troską o interes organizacji, ale nie napotykają na odpowiednią reakcję kierownictwa[2].

Niekiedy dzieli się sygnalistów na wewnętrznych i zewnętrznych. Sygnalista wewnętrzny jest osobą zatrudnioną w danej organizacji, natomiast zewnętrzny jest kimś spoza niej lub byłym pracownikiem przedsiębiorstwa[3].

Sygnaliści[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja w wybranych państwach[edytuj | edytuj kod]

W niektórych państwach, np. w Stanach Zjednoczonych, istnieje instytucja chroniąca sygnalistów, National Whistleblower Center. Działa we wszystkich stanach i zajmuje się lobbingiem na rzecz ochrony sygnalistów. Ustawa Sarbanesa-Oxleya z 2002 roku terminem whistleblowers nazywa pracowników publicznie notowanych spółek, którzy uczestniczą w śledztwie w sprawie oszustw w tych spółkach. Zapewnia im ochronę prawną przed zemstą ze strony menadżerów (grzywna lub nawet 10 lat więzienia).

Uważa się, że w Polsce sygnaliści są głównym źródłem informacji o nieprawidłowościach w firmach i zakładach pracy[2]. W 2014 Fundacja im. Stefana Batorego wydała film poświęcony przypadkom represji i mobbingu wobec sygnalistów w Polsce[4].

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

W 2002 roku za działalność tego rodzaju tytuł Człowieka Roku tygodnika „Time” przyznano pracownicom Federalnego Biura Śledczego, Worldcomu i Enronu.

W 2019 pielęgniarka Bogumiła Sawicka zauważając podejrzane kroplówki podawane sportowcom klubu Pogoń Siedlce, poinformowała Polską Agencję Antydopingową[5]. Sportowcom dożylnie podawano suplementy w dawce 10 razy większej, niż dopuszczalna, która może pomóc wypłukać z organizmu substancje zabronione[6], jednak jest też niebezpieczna dla zdrowia. Za swoją działalność, pielęgniarka spotkała się z ostracyzmem w miejscu pracy i społecznym[7].

W 2020 twórcy Atlasu Nienawiści, dokumentującej tzw. strefy wolne od LGBT stali się obiektem zastraszania[8], zwłaszcza ze strony fundamentalistycznej organizacji Ordo Iuris[9].

W 2020 członkowie młodzieżówki wolnorynkowej "Młodzi dla Wolności" dyskutowali, jakoby "gwałcić trzeba tak, żeby tego nie zgłosiła" i "gwałt może być przyjemny". Miłosza Wicher, który w strukturach młodzieżówki działał od dwóch lat, zgłosił sprawę władzom partii KORWiN, jednak z powodu niewystarczającej reakcji ze strony partii odszedł od niej. Kolega opublikował ujęcia dyskusji na mediach społęcznościowym poprzez nawiązanie kontaktu z młodzieżówką Przedwiośnie (młodzieżówka) Lewicy Razem[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojciech Rogowski, Ochrona sygnalistów ([[język angielski|ang.]] whistleblower}) jako przejaw społecznej odpowiedzialności biznesu, Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych (CARS), Uniwersytet Warszawski [dostęp 2015-01-15].
  2. a b Sygnalista – wzorowy pracownik, czy donosiciel? Dyskusja w radiowej „Trójce”. siprp.pl.
  3. Frederick Lipman: Whistleblowers: Incentives, Disincentives, and Protection Strategies. New Jersey: John Wiley & Sons Inc., 2012. ISBN 978-1-118-09403-7.
  4. Joanna Gucman: Sygnaliści (whistleblowers) w Polsce – historia Doroty Ziry. Watchdog Portal. [dostęp 2016-11-24].
  5. Kacper Sosnowski: Pielęgniarka z Siedlec ujawniła aferę dopingową. Teraz sama ma problemy. "Mam własne wartości" (pol.). sport.pl, 2019-11-24. [dostęp 2020-04-14].
  6. Dziesięciokrotnie przekroczona dawka, pielęgniarka ujawniła aferę dopingową (pol.). tvn24.pl, 2020-01-09. [dostęp 2020-04-14].
  7. Radosław Leniarski: Pielęgniarka, która ujawniła doping w Siedlcach, może wylecieć z zawodu (pol.). wyborcza.pl, 2020-04-14. [dostęp 2020-04-14].
  8. Paweł Kośmiński: Pokazują światu, jak Polska staje się wolna od LGBT. Teraz mają problemy (pol.). wyborcza.pl, 2020-03-10. [dostęp 2020-03-11].
  9. Renata Kim: Ordo Iuris chce zastraszyć aktywistów walczących o prawa mniejszości (pol.). newsweek.pl, 2020-03-05. [dostęp 2020-03-12].
  10. Katarzyna Chudzik: Sprzeciwił się słowom, że"gwałcić trzeba tak, by tego nie zgłosiła" i odszedł z partii. Oto sprawa 18-latka od Korwina (pol.). ofeminin.pl, 2020-04-21. [dostęp 2020-04-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Marciniak: Przeciwdziałanie dyskryminacji w zatrudnieniu. Jak w praktyce zwalczać mobbing i inne formy dyskryminacji. WP ALPHA pro Sp. z o.o., s. 22, cyt. za: Publikacja Fundacji Batorego (materiały z seminarium: Przeciw korupcji, 19.02.2003)
  • Małgorzata Sidor-Rządkowska, cyt. za: ibidem, s. 74

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]