Edward Snowden

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Joseph Snowden
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 czerwca 1983
Elizabeth City, Karolina Północna, USA
Zawód informatyk, aktywista wolnościowy
Edward Snowden signature.svg
Strona internetowa

Edward Joseph Snowden (wym. [ˈɛdwɚd ˈsnoʊ̯dən]; ur. 21 czerwca 1983 w Elizabeth City) – amerykański demaskator, były pracownik CIA i zleceniobiorca zatrudniony przez firmy Dell oraz Booz Allen Hamilton[1] na umowach dla NSA, który ujawnił na łamach prasy kilkaset tysięcy poufnych, tajnych i ściśle tajnych dokumentów NSA, co opisane zostało przez prasę jako największy wyciek danych informacji w historii USA[2]. Poszukiwany przez władze USA pod zarzutem ujawnienia tajemnic państwowych i szpiegostwa[3]. Na początku sierpnia 2013 Snowden otrzymał azyl tymczasowy w Rosji, a po roku prawo stałego pobytu.

Ujawnienie tajnych dokumentów[edytuj]

Edward Snowden ujawnił:

  • informacje o programie PRISM, pozwalającemu masowo podsłuchiwać rozmowy Amerykanów i obywateli innych krajów, prowadzone poprzez telefon VoIP i Internet. Według Snowdena PRISM umożliwia Agencji Bezpieczeństwa Narodowego przeglądanie poczty elektronicznej, dostęp do czatów i wideoczatów oraz czerpanie informacji z serwisów społecznościowych. W programie PRISM biorą udział Microsoft (Hotmail), Google (Gmail), Yahoo!, Facebook, YouTube, Skype, AOL, Apple Inc. i Paltalk[4][5].
  • Snowden przekazał dziennikarzom kopię tajnego postanowienia sądu FISC[6] z dnia 25 kwietnia 2013 roku, zgodnie z którym jeden z głównych amerykańskich operatorów sieci telefonii komórkowej Verizon jest zobowiązany codziennie przekazywać Agencji Bezpieczeństwa Narodowego metadane dotyczące wszystkich rozmów, zarówno wewnątrzkrajowych, jak też i międzynarodowych, zawierające numery telefoniczne dzwoniącego i przyjmującego rozmowę, IMEI telefonów, datę i godzinę oraz długość rozmowy oraz miejsce, z którego telefonowano[7].
  • że służby Stanów Zjednoczonych szpiegowały instytucje Unii Europejskiej i ponad 30 czołowych polityków na świecie. Podsłuchiwany mógł być m.in. telefon komórkowy kanclerz Niemiec Angeli Merkel[8].
  • że amerykańskie służby specjalne od 2009 roku niezgodnie z obowiązującym prawem wchodziły do sieci komputerowych wschodnioazjatyckiej sieci Pacnet, a także chińskich operatorów telefonii komórkowej, celem uzyskania dostępu do treści milionów SMS. Zgodnie z oświadczeniem hongkońskiej gazety Sunday Morning Post przekazał redakcji dokumenty, potwierdzające ten fakt[9].
  • informacje o istnieniu brytyjskiego programu inwigilacji Tempora i oznajmił, że nie posługuje się iPhone, gdyż mają one zintegrowane oprogramowanie, które pozwala śledzić użytkownika. Zamiast smartfonów Snowden posługuje się zwykłymi telefonami komórkowymi[10].

17 czerwca 2013 roku gazeta "The Guardian", powołując się na dane uzyskane od Snowdena podała, że służby specjalne Wielkiej Brytanii i USA prowadziły monitoring komputerów i podsłuchiwały zagranicznych polityków i urzędników, biorących udział w spotkaniu grupy G20 w Londynie w 2009 roku. Zajmowały się tym brytyjski GCHQ i amerykańska NSA. Prócz tego brytyjskie służby specjalne w czasie trwania spotkania prowadziły podsłuch telefonicznych rozmów prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa[11][12].

Snowden podkreślił, że nie wyjawił wszystkich posiadanych informacji.

Quote-alpha.png
Dokładnie przestudiowałem każdy dokument, by upewnić się, że jego ujawnienie istotnie posłuży interesom społeczeństwa (...). Istnieje wiele rozmaitych dokumentów, ujawnienie których miałoby istotne konsekwencje, lecz ja nie odkryję ich, gdyż mój cel to jawność, a nie szkodzenie ludziom[13].

Fakt ten został później potwierdzony przez dyrektora NSA Alexandera, który występując na forum Council on Foreign Relations powiedział, że Snowden przekazał dziennikarzom od 50 do 200 tysięcy tajnych dokumentów, które będą stopniowo wychodzić na światło dzienne[14]. Według danych wewnętrznego raportu Pentagonu, treść którego wyszła na jaw w styczniu 2014 roku, Snowden przechwycił 1,7 miliona tajnych plików; większość dokumentów dotyczy „życiowo ważnych operacji amerykańskiej armii, floty, piechoty morskiej i sił powietrznodesantowych”[15].

Domniemany udział innych państw[edytuj]

Przewodniczący komitetów do spraw wywiadu Izby Reprezentantów i Senatu Mike Rogers i Dianne Feinstein wyrazili przypuszczenie, że ponieważ Snowden nie miał technicznych możliwości samodzielnie przejąć setek tysięcy tajnych dokumentów i ponieważ jego działania były prowadzone na tak szeroką skalę, jak również fakt, iż po ucieczce z USA mógł swobodnie się przemieszczać, to jego działania mogły być prowadzone przy pomocy rosyjskiego wywiadu. Jednak śledztwo, przeprowadzone przez FBI, nie wykazało, żeby Snowdenowi pomagał ktoś z zewnątrz. Sam zaś Snowden zaprzeczył twierdzeniom, jakoby w jego działaniach brały udział inne państwa[16].

Reakcje międzynarodowe[edytuj]

Zwolennicy Edwarda Snowdena pod Pałacem Prezydenckim w Warszawie, 5 lipca 2013

W czerwcu 2013 roku Szwecja i Wielka Brytania, jako jedyne kraje, zablokowały w PE propozycję dyskusji dotyczącej oskarżeń amerykańskiego szpiegostwa wobec instytucji UE i jej polityków. Reprezentanci Litwy, ówczesnego kraju-przewodniczącego UE, starali się bezskutecznie przekonać ministra spraw zagranicznych Szwecji Carla Bildta do zmiany decyzji[17].

W październiku 2015 roku Parlament Europejski wezwał kraje członkowskie do wycofania zarzutów karnych, o ile takie zostały przedstawione, wobec Edwarda Snowdena i „zapobiegnięcia jego ekstradycji w uznaniu dla jego statusu osoby zgłaszającej przypadki naruszenia i obrońcy praw człowieka na szczeblu międzynarodowym”. Jednocześnie europarlament jest „bardzo rozczarowany tym, że większość państw członkowskich i instytucji UE nie uznała tej kwestii za pilną i nie wyraziła gotowości do poważnego potraktowania kwestii poruszonych w rezolucji”[18].

Emigracja[edytuj]

Snowden udał się do Hongkongu, a potem liniami lotniczymi Aerofłotu do Moskwy, dokąd przybył 23 czerwca 2013 i gdzie czekał na niego samochód z rejestracją dyplomatyczną, prawdopodobnie Ekwadoru. Snowden uzyskał pomoc od organizacji WikiLeaks i jej założyciela Juliana Assange[19]. W wielu krajach odmówiono mu azylu. Wenezuela zaproponowała mu azyl 6 czerwca 2013[20]. 1 sierpnia 2013 media podały, że Snowden otrzymał azyl w Rosji[21] na okres jednego roku. Tego samego dnia Snowden opuścił lotnisko w towarzystwie reprezentantki WikiLeaks Sarah Harrison[22]. Po roku otrzymał prawo stałego pobytu w Rosji. Według słów jego adwokata, miejsce jego pobytu nie może być ujawnione[23].

Nagrody[edytuj]

We wrześniu 2013 nominowany do Nagrody Sacharowa przez grupę Zieloni – Wolny Sojusz Europejski oraz Zjednoczona Lewica Europejska – Nordycka Zielona Lewica, 30 września znalazł się na liście finalistów[24].

W 2013 roku profesor socjologii szwedzkiego uniwersytetu w Umeå Stefan Svallfors nominował Snowdena do Pokojowej Nagrody Nobla za bohaterski wkład, który Edward Snowden wniósł kosztem wielkich osobistych wyrzeczeń, ujawniając amerykańską inwigilację, która stoi w sprzeczności z prawem krajowym i międzynarodowymi postanowieniami[25].

W 2014 laureat nagrody Right Livelihood, powszechnie nazywanej „Alternatywną Nagrodą Nobla” za „odwagę i kompetencję w demaskowaniu bezprzykładnego rozmiaru inwigilacyjnych praktyk państwa”[26].

Edward Snowden w kulturze[edytuj]

W 2016 w kinach miała miejsce premiera filmu na podstawie jego historii Snowden[27] w reżyserii Olivera Stone'a. W postać Edwarda Snowdena wcielił się Joseph Gordon-Levitt[28]. W tym samym roku Edward Snowden wystąpił również w utworze „Exit” Jeana Michela Jarre’a[29].

W literaturze[edytuj]

  • Glenn Greenwald. Snowden. Nigdzie się nie ukryjesz. 2014. ​ISBN 9788326813405​.
  • Luke Harding. Polowanie na Snowdena. 2014. ​ISBN 9788364142598​.
  • Lucas Edward Operacja Snowden. Kulisy największej katastrofy zachodniego wywiadu. 2014. ​ISBN 9788363993931​.
  • Edward Jay Epstein. How America Lost Its Secrets: Edward Snowden, the Man and the Theft. 2017. ​ISBN 9781524755904​.

Przypisy

  1. Greenwald, Glenn; MacAskill, Ewen; Poitras, Laura (June 9, 2013). „Edward Snowden: the whistleblower behind the NSA surveillance revelations”. The Guardian (London).
  2. Hosenball, M. (November 14, 2013). NSA chief says Snowden leaked up to 200,000 secret documents. Reuters.
  3. Obama wezwał Rosję do wydania Edwarda Snowdena. Polskie Radio.pl. [dostęp 2013-06-26].
  4. [1].
  5. Guardian.
  6. Verizon forced to hand over telephone data – full court ruling.
  7. Guardian.
  8. Portal Spraw Zagranicznych.
  9. Telegraph.co.
  10. iPhone может шпионить за своим владельцем.
  11. Британские спецслужбы пытались перехватить переговоры Дмитрия Медведева.
  12. СМИ: Д. Медведев на саммите G20 в Лондоне был под колпаком спецслужб.
  13. The Guardian.
  14. АНБ США считает, что Эдвард Сноуден передал журналистам до 200 тыс. секретныхдокументов.
  15. Новости NEWSru.com: Сноуден украл у АНБ 1,7 миллиона секретных файлов, подсчитали в Пентагоне.
  16. Невольник чести.
  17. Sveriges Radio.
  18. Portal Spraw zagranicznych.
  19. Snowden arrives at Moscow airport from Hong Kong, BBC 23 juni 2013.
  20. Venezuela erbjuder Snowden asyl, DN 6 juli 2013.
  21. Dagens Nyheter.
  22. Сноуден получил временное убежище в России.
  23. Сноуден покинул транзитную зону.
  24. Edward Snowden makes shortlist for EU freedom of thought prize after Green nomination.
  25. Västerbottens Kuriren Umeåprofessorn: Ge Snowden fredspriset.
  26. 2014 Awards honour courageous and effective work for human rights, freedom of the press, civil liberties and combatting climate change (ang.). [dostęp 24.09.2014].
  27. Film "Snowden" Olivera Stone'a wchodzi do kin. Zmarnowana okazja. wyborcza.pl. [dostęp 2016-11-18].
  28. John Lynch: Joseph Gordon-Levitt explains that odd Edward Snowden voice he does in his new biopic (ang.). Business Insider, 12.08.2016. [dostęp 2017-01-04].
  29. Adam Gabbatt: Edward Snowden releases techno song with Jean-Michel Jarre (ang.). theguardian.com. [dostęp 2016-04-28].