Syr-daria
 Syr-daria w Kyzyłordzie | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Rzeka | |
| Długość | 2012 / 3019 km |
| Powierzchnia zlewni |
219 000 km² |
| Źródło | |
| Miejsce | połączenie rzek Naryn i Kara-daria |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Jezioro Północnoaralskie |
| Współrzędne | |
| Mapa | |
 Syr-daria i jej dorzecze | |
Położenie na mapie Kazachstanu  | |
Syr-daria[1] (kaz. Сырдария, tadż. Сирдарё, uzb. Sirdaryo, ros. Сырдарья) – rzeka w Kazachstanie, Tadżykistanie i Uzbekistanie. Jej długość określana jest jako 2012 km lub też 3019 km, wliczając bieg jej rzeki źródłowej Narynu[2][3].
Jest najdłuższą rzeką Azji Środkowej. Powstaje z połączenia rzek Naryn i Kara-daria we wschodniej części Kotliny Fergańskiej. Jej dopływami są m.in. Ohangaron, Chirchiq, Keles i Arys. Przepływa przez wschodnie obrzeże pustyni Kyzył-kum, Nizinę Turańską, a także m.in. przez miasta Chodżent, Bekobod, Szardara, Kyzyłorda i Kazały. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 219 tys. km². Uchodzi do Jeziora Północnoaralskiego (dawniej do Jeziora Aralskiego)[2][3].
Na rzece wzniesiono liczne budowle hydrotechniczne: tamy w Kyzyłordzie, Kazały i Toktogule, a także elektrownie wodne Szardara, Guliston (Kajrakkum) i Farchad. Przeszło 2 miliony hektarów pól są nawadniane wodami Syr-darii. W jej biegu uprawia się m.in. bawełnę (środkowy bieg) i ryż (dolny bieg). Ograniczenie dopływu wód do Jeziora Aralskiego doprowadziło pod koniec XX wieku do wysychania jego i delty rzeki oraz skażenia regionu nawozami i solą rozwiewanymi przez wiatr[3].
W starożytności nosiła nazwę Jaksartes (Ἰαξάρτης)[2]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Protokół z 21. posiedzenia Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski. „Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski”. s. 6.
- ↑ a b c Syr-daria, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-11-25].
- ↑ a b c Syr Darya, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-11-25] (ang.).