Targum Jeruszalmi II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Targum Jeruszalmi II (Targum jerozolimski II) – współcześnie najczęściej nazywany Neofiti, targum aramejski pochodzenia palestyńskiego, zawierający interpretację Tory. Targum ten znany jest z XVI-wiecznego odpisu pochodzącego z Codexu Neofiti I, a znajdującego się w Bibliotece Watykańskiej.

Opis[edytuj]

Zawiera on cały tekst Pięcioksięgu, oprócz 30 wersetów opuszczonych z różnych przyczyn. Niektóre fragmenty z powodu cenzury zostały wymazane. Podziały w tekście odpowiadają sedarim palestyńskiego 3-letniego cyklu lektury synagogalnej. Specyfiką tego targumu są liczne glosy na marginesach i w interliniach, pochodzące najprawdapodobniej z różnych innych targumów dostępnych kopistom na początku XVI w. Te glosy zostały spisane przez przynajmniej 10 różnych skrybów.

Język targumu to tzw. aramejski palestyński. Uczeni nie są całkowicie zgodni co do czasu powstania targumu. Zaawansowane prace nad analizą językową samego tekstu oraz glos wciąż trwają. Za oryginalny czas powstania przyjmuje się I albo II w. n.e.[1]

Miejsce i czas powstania manuskryptu[edytuj]

Kolofon manuskryptu na końcu Księgi Powtórzonego Prawa mówi o tym, że spisany on został w Rzymie dla Mistrza Egidio, podczas "chwalebnego miesiąca Adar" 5264 roku według żydowskiej chronologii, czyli 1504 r. n.e. Wyraźnie rozróżniono w nim pismo 3 różnych skrybów.

Historia odnalezienia[2][edytuj]

Kodeks trafił do Biblioteki Watykańskiej z numerem jeden jako jeden z wielu pochodzących z Pia Domus Neophytarum w Rzymie. Sam dom został ufundowany przez papieża Pawła II w 1543 roku jako Domus Catechumenorum, z przeznaczeniem dla konwertytów z judaizmu. Grzegorz XIII w 1577 roku nadał mu nazwę Collegium Ecclesiasticarum Adolescentium Neophytorum, z prawem do nadawania stopni naukowych. Później, w 1634 roku, Urban VIII zlecił przeniesienie instytucji do nowej placówki w Rzymie. Prawdopodobnie właśnie przy tej okazji dwie biblioteki zostały połączone. Ostatni rektor (na kodeksie widnieje właśnie jego pieczęć) objął urząd w 1886 roku i prawdopodobnie za jego urzędowania wszystkie zbiory zostały sprzedane do Biblioteki Watykańskiej. W tamtejszym katalogu targum został oznaczony jako Onkelos. Zwrócił na niego uwagę w 1949 roku hiszpański badacz Alejandro Díez Macho, który to po wnikliwych badaniach, w 1956 roku ogłosił, że tekst jest kompletną kopią całkowicie nieznanego targumu palestyńskiego typu[3].

Zawartość[edytuj]

Opinie dotyczące związków pomiędzy Targumami Jeruszalmi I i Jeruszalmi II są na ogół zgodne, że oba targumy są różnymi recenzjami tego samego starszego targumu palestyńskiego. Na podstawie ocen obu targumów Geirger doszedł do wniosku, że pochodzą one z kompletnego po talmudycznego Targumu Jeruszalmi, a jego autor zna Targum Onkelosa. Według Bassfreunda były to dodatki do Targumu Onkelosa, natomiast Targum Onkelosa i Jeruszalmi II zostały wykorzystane w Targumie Jeruszalmi I. Christian Ginsburg dowodzi, że Jeruszalmi I i Jeruszalmi II pochodzą od bardzo starego targumu, który nie powstał pod wpływem Targumu Onkelosa. Według niego Jeruszalmi II reprezentuje zbiór wariantów starożytnego Targumu Jeruszalmi, a nie Targumu Onkelosa, jak uważa Bassferund. Poglądy Ginsburga są przyjmowane jako bardziej prawdopodobne.

Wydania[edytuj]

Targum Jeruszalmi II został po raz pierwszy wydrukowany w rabinicznej Biblii Bomberga i Buxtorfa w 1518 roku na podstawie Codexu Vaticanus 440. Christian Ginsburg w pracy „Das Fragmententhargum” (Berlin, 1899) opublikował dodatkowo wiele innych fragmentów na podstawie Codexu Parisiensis 110[4]. Jeszcze inne komentarze tego targumu znajdują się jako cytaty w dziełach starożytnych autorów.

W roku 2014 nakładem Wydawnictwa Gaudium ukazało się w języku polskim tłumaczenie Księgi Rodzaju z Codexu Neofiti I pod tytułem: „Biblia Aramejska. Targum Neofiti 1. Księga Rodzaju” w przekładzie ks. Mirosława S. Wróbla[5]. Kolejny tom (Księga Wyjścia) ukazał się w 2017 roku.

Przypisy

  1. M. McNamara, Targum Neofiti 1: Genesis. Translated, with Apparatus and Notes, Introduction (Edinburgh 1992), 13-16.
  2. M. McNamara, Targum Neofiti 1: Genesis. Translated, with Apparatus and Notes, Introduction (Edinburgh 1992), 7-9.
  3. A. Díez Macho, Neophyti 1. Targum palestinense. Ms de la Biblioteca Vaticana, I: Genesis (Madrid-Barcelona, 1968) 19*-136* (editio princeps).
  4. Targum (ang.). Jewish Encyclopedia, 1906. [dostęp 2013-07-07].
  5. Biblia aramejska. bibliepolskie.pl, 2017. [dostęp 2017-02-10].

Bibliografia[edytuj]

  • Targum (ang.). The Catholic Encyclopedia, 1912. [dostęp 2013-07-05].