Tyrańczyk skryty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tyrańczyk skryty
Phylloscartes parkeri[1]
Fitzpatrick & Stotz, 1997
Tyrańczyk skryty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina muchotyranikowate
Rodzaj Phylloscartes
Gatunek tyrańczyk skryty
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Tyrańczyk skryty (Phylloscartes parkeri) – gatunek małego ptaka z rodziny muchotyranikowatych. Występuje w Peru, jeden okaz pochodzi z Boliwii; opisany w 1997. Niezagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Autorami oryginalnego opisu są John W. Fitzpatrick oraz Douglas F. Stotz. Artykuł ukazał się w 1997 na łamach Ornithological Monographs. W 1899 niemiecki naturalista Otto Garlepp pozyskał okaz małego, żółtawego tyrankowatego pochodzącego z okolic Marcapata na zalesionych stokach Andów w południowo-zachodnim Peru. Carl Eduard Hellmayr trafnie zauważył, że okaz „niewątpliwie zdaje się być nową formą” (doubtless prove to be an undescribed form). W 1972 John Terborgh i John Weske złapali w Cordillera Vilcabamba (Apurimac) ptaka nieokreślonego gatunku, którym najpewniej był tyranik skryty; nie napotkali przedstawiciela gatunku ponownie[3].

Holotyp to dorosły samiec odłowiony 23 listopada 1983 przez J. W. Fitzpatricka w okolicy Hacienda Amazonia (region Madre de Dios), na wysokości 1050 m n.p.m. Trafił do Field Museum of Natural History i został oznaczony numerem 315929[3]. Nazwa naukowa upamiętnia Theodore'a A. Parkera III, amerykańskiego ornitologa specjalizującego się w regionach neotropikalnych[3].

Morfologia[edytuj]

Wymiary (w mm) przedstawiono w tabeli. Płeć ptaka oznaczonego jako samica niepewna, wyznaczona na podstawie mniejszych rozmiarów[3].

Skrzydło Ogon Skok Dziób Szerokość dzioba
♂ (n=2) 53,5 50,8 17,6 12,2 4,0
♀ (n=1) 47,5 46 16 11,7 4,0

Tyrańczyk skryty przypomina tyrańczyka żółtobrzuchego (P. flaviventris)[3]. Opis dotyczy holotypu. Grzbiet i kuper porastają pióra oliwkowozielone. Cały wierzch głowy, z wyjątkiem wąskiego paska na kantarku i na czole cechuje wyraźniej szara barwa, niż na reszcie wierzchu ciała, jednak nadal z domieszką oliwkowego. Kantarek, obrączka oczna oraz czoło przybierają intensywny rudocynamonowy kolor, pęczki piór przy nozdrzach kremowobiałe. Pasek biegnący za okiem biały. Wyraźne kontrastowe ubarwienie głowy – pokrywy uszne jasne, płowocynamonowe, na górze i z tyłu odcięte od reszty upierzenia szarym paskiem. Białawy kolor brody niżej przechodzi w ciemniejszą żółć gardła. Pierś i boki ciała pokrywają szerokie, choć niewyraźne oliwkowozielone paski. Środek brzucha i pokrywy podogonowe żółte. Nogawice oliwkowe. Większa część skrzydeł popielata do czarniawej, krawędzie lotek II rzędu oliwkozożółte (z różnym nasyceniem żółci). Pokrywy skrzydłowe większe i pokrywy lotek II rzędu posiadają szerokie oliwkowożółte zakończenia, co przy złożonym skrzydle tworzy dwa paski skrzydłowe. Pokrywy lotek I rzędu czarniawe, posiadają oliwkowozielone krawędzie. Zewnętrzne chorągiewki najbardziej wewnętrznych lotek II rzędu mają szerokie żółtobiałe obrzeżenia. Sterówki szare, na skrajach chorągiewek widoczna żółtooliwkowa barwa. Po bokach dzioba, przy każdym z jego kącików widnieje 6 piór szczeciniastych, z czego najdłuższe mierzy 8,5 mm. Tęczówka brązowa, dziób czarny, nogi i stopy szare[3]. Masa holotypu 8,1 g[3].

Jeden ze znalezionych przez Fitzpatricka i Stotza ptaków to młodociana samica. Ogółem jej upierzenie przypominało ptaka dorosłego, jednak było gdzieniegdzie niekompletne lub zmierzwione. Kolor kantarka jaśniejszy, wierzch głowy intensywniej zielony, spód ciała jaśniejszy, zaś na piersi widoczna większa ilość zieleni[3].

Zasięg występowania[edytuj]

Według autorów pierwszego opisu tyrańczyk skryty występuje w lasach, we wschodnich Andach w centralnym i południowo-wschodnim Peru oraz z przyległej części północnej Boliwii. Zaobserwowano osobnika, który żył w najdalej na północ wysuniętej części zasięgu w Pasco, natomiast z najbardziej południowej części zasięgu – w Serrania Pilon (Beni) na wysokości 825 m n.p.m. Każda z obserwacji ptaka w Peru miała miejsce między 600 a 1200 m n.p.m. V. Emmanuel i T.A. Parker obserwowali ptaki na wysokości 1900 m n.p.m. w okolicy rzeki Urubamba, niżej Machu Picchu. Boliwijski okaz złapano w 1995 na 570 m n.p.m. w La Paz[3].

Ekologia[edytuj]

Środowiskiem życia są pierwotne lasy wiecznie zielone[3]. Podobnie jak większość ptaków z rodzaju Phylloscartes, tyrańczyk skryty żeruje pośród drzew w stadach mieszanych. Na tych samych zalesionych stokach, na których widziano P. parkeri żeruje tyrańczyk okularowy (P. ocularis), tyrańczyk skromny (P. ventralis) i tyrańczyk łuskolicy (P. ophtalmicus)[a]. Zwykle ma ogon złożony. Najczęściej przedstawiciele T. parkeri odzywają się krótkim, ostrym dźwiękiem wydawanym co 0,5 do 3 sekund. Drugi z głosów nagranych przez Fitzpatricka i Stotza to tryl opisany jako „słodki”, po którym następuje powolna seria głosów kontaktowych. Przypuszczalnie śpiewają ptaki obu płci[3].

Brak kompletnych informacji o lęgach. W listopadzie 1985 obserwowano ptaki mogące stanowić grupy rodzinne, do jednej należała wspomniana w sekcji Morfologia młodociana samica. Powiększone gonady są obecne u pięciu okazów: samca z Boliwii (sierpień), trzech samców z Peru (sierpień, listopad) i jednej samicy z Peru (listopad). Wobec tych obserwacji okres lęgowy zdaje się trwać podczas pory suchej, osiągając największą intensywność między sierpniem a listopadem. Jest to typowe dla ptaków nizin i wyżyn Peru. Pierzenie jest koincydencyjne z okresem lęgowym lub po nim następujące[3].

Status zagrożenia[edytuj]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako najmniejszej troski] (LC, Least Concern). Całkowita liczebność populacji nieoszacowana, trend oceniany przez BirdLife International jako spadkowy. Według szacunków wspomnianej organizacji przez najbliższe 11 lat zasięg preferowanego środowiska zmniejszy się o 14,8-14,9%[4].

Uwagi

  1. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny nie wyróżnia gatunków, uwzględnia je m.in. Kompletna lista ptaków świata UJ

Przypisy

  1. Phylloscartes parkeri, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Phylloscartes parkeri. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l John W. Fitzpatrick & Douglas F. Stotz. A new species of tyrannulet (Phylloscartes) from the Andean foothills of Peru and Bolivia Academic. „Ornithological Monographs”. 48, s. 37–44, 1997. 
  4. Cinnamon-faced Tyrannulet Phylloscartes parkeri. BirdLife International. [dostęp 5 listopada 2014].

Linki zewnętrzne[edytuj]