Machu Picchu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchu[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Peru
Typ mieszany
Spełniane kryterium I, III, VII, IX
Numer ref. 274
Region[b] Ameryka Łacińska i Karaiby
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1983
na 7. sesji
Położenie na mapie Peru
Mapa lokalizacyjna Peru
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchu
Zabytkowe sanktuarium Machu Picchu
Ziemia13°09′47,999″S 72°32′44,002″W/-13,163333 -72,545556
Machu Picchu

Machu Picchu (keczua Machu Pikchu, ‘stary szczyt’) – najlepiej zachowane miasto Inków, w odległości 112 km od Cuzco. Położone jest na wysokości 2090–2400 m n.p.m., na przełęczy między Huayna Picchu a Machu Picchu w peruwiańskich Andach. Poniżej płynie rzeka Urubamba.

Miasto zbudowano w II połowie XV wieku podczas panowania jednego z najwybitniejszych władców Pachacuti Inca Yupanqui (1438–1471). Pełniło wówczas funkcję głównego centrum ceremonialnego, ale także gospodarczego i obronnego. Zamieszkiwali je kapłani, przedstawiciele inkaskiej arystokracji, żołnierze oraz opiekunowie tamtejszych świątyń. Miasto składało się z dwóch części. W górnej, zwanej hanman, znajdowały się: świątynia słońca, grobowiec królewski, pałac królewski oraz Intihuatana, największa inkaska świętość. W dolnej mieściły się domy mieszkalne kryte strzechą oraz warsztaty produkcyjne. Na stromych zboczach otaczających miasto były tarasy uprawne o szerokości od 2 do 4 m, z pionowymi ścianami między nimi wzniesionymi z kamieni[1].

Miasto opuszczono ok. 1537 roku. Współczesna nazwa miasta jest połączeniem machu (stary) w języku keczua i zapożyczonego z hiszpańskiego słowa pico (‘szczyt’). Oryginalnie miasto nazywało się Patallaqta, od keczuańskich słów pata (‘stopień, schodek’) i llaqta (‘miasto’)[2].

Odkrycie i eksploracja miasta[edytuj | edytuj kod]

Hiram Bingham III[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie Machu Picchu przypisywane jest amerykańskiemu uczonemu, profesorowi Uniwersytetu Yale’a, Hiramowi Binghamowi[3]. Bingham trafił tam 24 lipca 1911 z władającym językiem keczua przewodnikiem Melchorem Arteaga[4]. Wracał na miejsce odkrycia kilkukrotnie. W 1912 prowadził tam wykopaliska archeologiczne finansowane przez Uniwersytet Yale’a oraz National Geographic Society. Kolejne, szersze wykopaliska prowadził w 1915 roku[4]. Później Machu Picchu było także badane przez peruwiańskich archeologów: w 1934 przez Luisa E. Valcarcela, zaś w latach 1940–41 przez Paula Fejosa. Cywilizowane eksploracje prowadzone od pierwszej wyprawy Binghama pozwoliły na odkrycie tysięcy zabytkowych przedmiotów, w tym mumii, srebrnych posążków, złotych spinek i naczyń ceramicznych[5]. Łącznie Hiram Bingham wywiózł legalnie do Stanów Zjednoczonych 4000 zabytkowych przedmiotów, które trafiły na Uniwersytet Yale’a. Rząd peruwiański domaga się jednak ich zwrotu[5].

Augusto Berns[edytuj | edytuj kod]

Jak wskazują kwerendy przeprowadzone przez amerykańskiego badacza Paolo Greera w peruwiańskich i amerykańskich archiwach, Machu Picchu było eksplorowane w dziki sposób znacznie wcześniej przed badaniami Binghama. Jak twierdzi Greer odnalezione listy oraz mapy niemieckiego przedsiębiorcy Augusto Bernsa dowodzą, że w 1867 u podnóża góry, na której znajduje się miasto, zbudował on tartak i prawdopodobnie w tym roku odnalazł Machu Picchu[4]. Jak wskazuje Greer opisy z listów Bernsa doskonale pasują do wyglądu Machu Picchu, a na jednej z map pochodzących z 1874 miasto jest wręcz zaznaczone[5]. Berns założył spółkę, która poza produkcją tartaczną zajmowała się przemysłową eksploracją i handlowała zawartością grobowców oraz innymi zabytkowymi przedmiotami. W tym procederze korzystał ze wsparcia rządu Peru, któremu na podstawie bardzo intratnej umowy oddawał jedynie 10 procent zysku, część otrzymywał prawdopodobnie też prezydent Peru Andreas Avelino Caceres[6]. Jak twierdzi Greer wspólnikami Bernsa byli dyrektor biblioteki narodowej oraz profesor uniwersytetu w Limie (prywatnie kolekcjoner zabytków)[5]. Berns prowadził rabunkową eksplorację miasta przez wiele lat, a znaleziska trafiały w znacznej mierze do Europy.

Naukowcy wzbraniają się przed nadawaniem Bernsowi miana odkrywcy, jak zaczęły o nim pisać media[5].

Budowa i wygląd[edytuj | edytuj kod]

Ruiny miasta początkowo utożsamiano z Vilcabambą, ostatnią stolicą Inków. Na pobliskich zboczach znajdują się tarasy rolne. Miasto-twierdza zostało zbudowane z jasnego granitu. Budowniczowie maksymalnie wykorzystali rzeźbę terenu, łącząc mury z istniejącymi wcześniej skałami. W niższej, wschodniej części miasta są pozostałości dzielnic mieszkalnych. Położona wyżej część zachodnia była centrum kulturowym. Stamtąd można przejść do położonego najwyżej obserwatorium astronomicznego, Intihuatana (‘miejsce, gdzie przystaje słońce’). Kamienny słup stojący w centrum został wyrzeźbiony w litej skale. Obserwacje astronomiczne prowadzone były także ze zbudowanej na planie podkowy Wieży Słońca oraz Świątyni Trzech Okien. Budowle te miały tak usytuowane otwory okienne, aby padające przez nie słońce podczas przesilenia zimowego oświetlało kamień we wnętrzu pomieszczenia.

Położone na różnych poziomach miasto miało system kanałów doprowadzających wodę zebraną w wykutych w skale zbiornikach. Najbardziej widocznym elementem architektury są wszechobecne schody. Doliczono się 1200 stopni. Zapewniały one komunikację wewnątrz położonego na różnych poziomach miasta.

Funkcje[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie badań archeologicznych z początku XX wieku amerykański uczony George Eaton twierdził, że znaczącą większość pochowanych w Machu Picchu stanowiły kobiety (na dziesięć szkieletów tylko jeden należał do mężczyzny). Stąd wnioskowano, że Machu Picchu było sanktuarium Dziewic Słońca, a nie typowym miastem bądź twierdzą. Później stwierdzono jednak, że wnioski były błędne: George Eaton nie wziął pod uwagę cech typowych dla Indian (drobna budowa, lekki kościec i niski wzrost zarówno u mężczyzn jak i kobiet). W 2000 roku John Verano, wówczas pracownik naukowy Uniwersytetu Yale’a, przebadał kości raz jeszcze, uwzględniając współczesną wiedzę, i okazało się, że stosunek liczba szczątków należących do mężczyzn i kobiet jest podobna[7].

Obok ludzkich szkieletów odnaleziono także szczątki wymarłych przed setkami lat zwierząt, które były prawdopodobne zostawiane w grobowcach jako pożywienie dla zmarłych. Uczestniczący w ekspedycji osteolog George F. Eaton opisał czaszki kuskoszczura inkaskiego (wymarłego przed stuleciami gatunku gryzonia z rodziny szynszyloszczurowatych).

7 lipca 2007 roku obiekt został ogłoszony jednym z nowych siedmiu cudów świata.

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Dziesiątki uprawnych tarasów skalnych pozwalało wyżywić całą okoliczną ludność.
  • Wykuty w kamieniu ponad 749-metrowy kanał, który służył jako system nawadniający pola oraz dostarczający wodę działa do dziś.
  • Długoletni spór między rządami Peru a USA o odnalezione przez Binghama artefakty z tego miejsca zakończył się dopiero w 2011 roku.
  • Istnieje teoria odnośnie tego, że Machu Picchu było swego rodzaju astronomicznym obserwatorium. Dowodem ma być kamień Intihuatana. Podczas równonocy gdy słońce znajduje się nad nim, kamienny słup nie rzuca cienia[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zdzisław Preisner, Zaginione miasto Synów Słońca, „Express Bydgoski”, 30 lipca 2011 [zarchiwizowane 2014-08-14].
  2. Machu Picchu naprawdę nazywało się Patallaqta. Polskie Radio, 2012.
  3. Richard L. Burger, Lucy Salazar-Burger, Machu Picchu Rediscovered: The Royal Estate In The Cloud Forest.
  4. a b c Encyklopedia Brittanica online; dostęp 27 października 2010
  5. a b c d e Wojciech Pastuszka Rabuś w Machu Picchu – Gazeta Wyborcza 10.06.2008; dostęp 27 października 2010
  6. „Lidové noviny”, 3 czerwca 2008, s. 13.
  7. What Was Machu Picchu For? Top Five Theories Explained, 22 lipca 2017 [dostęp 2017-02-16].
  8. Jan Repetto: Machu Picchu – ciekawostki z miasta w andyjskich szczytach. 2013. [dostęp 2013-05-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]