Uskok alpejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zdjęcie satelitarne przedstawiające stok, który ukształtowany został w wyniku aktywności uskoku alpejskiego po północno-zachodniej stronie Alp Południowych (granica wyznaczana przez śnieg)
Ruch wzdłuż uskoku alpejskiego jest deformowany przez ruch mikrokontynentu Zelandia (stanowi część płyty pacyficznej), która przesuwa się w kierunku północno-zachodnim
Mapa topograficzna regionu West Coast, która uwidacznia efekt oddziaływania uskoku alpejskiego na topografię Wysypy Południowej

Uskok alpejski (ang. Alpine Fault) – uskok dekstralny (prawoprzesuwczy), który biegnie niemal przez całą Wyspę Południową w Nowej Zelandii. Stanowi jednocześnie uskok transformacyjny, który jest granicą pomiędzy płytą pacyficzną i indoaustralijską. Trzęsienia ziemi występujące wzdłuż uskoku oraz związane z nimi ruchy skorupy ziemskiej doprowadziły do wypiętrzenia się Alp Południowych. Podwyższenie biegu uskoku w południowo-wschodnim fragmencie spowodowane jest schodzeniem się w tym miejscu płyt tektonicznych.

Przebieg[edytuj]

Uważa się, że uskok alpejski rozpoczyna swój bieg w strefie uskoku transformacyjnego, tzw. Macquarie Fault Zone, który położony jest w rowie oceanicznym – Puysegur Trench. Zlokalizowanego w południowo-zachodnim rogu Wyspy Południowej. Następnie uskok alpejski biegnie wzdłuż zachodniej krawędzi Alp Południowych, a potem rozdziela się na kilka małych uskoków dekstralnych w północnej części przełęczy Arthur's Pass, które tworzą system uskoków zwany – Marlborough Fault System[1]. System uskoków Marlborough (w tym uskoki: Awatere, Clarence, Hope i Wairau) przenoszą przesunięcia pomiędzy uskokiem alpejskim a strefą subdukcji położoną w rowie oceanicznym Hikurangi Trench, które znajduję się na wschodnim wybrzeży Wyspy Północnej[1]. Przypuszcza się, że uskok Hope stanowi główną kontynuację uskoku alpejskiego[1].

Średnia prędkość przesuwania się uskoku w centralnej części wynosi 20-30 mm/rok, cała długość uskoku wynosi 850 km[2].

Główne pęknięcia[edytuj]

W ostatnim tysiącleciu wzdłuż uskoku alpejskiego miały miejsce cztery główne pęknięcia powodując trzęsienia ziemi o magnitudzie około 8° w skali Richtera. Trzęsienia ziemi miały miejsce około 1100, 1430, 1620 i 1717 roku n.e., które następowały po sobie w okresach od 100 do 350 lat. Trzęsienie ziemi z 1717 roku spowodowało pęknięcie uskoku w południowej części na odcinku około 400 km. Naukowcy przypuszczają, że podobne trzęsienie ziemi jak to z 1717 roku może wystąpić wzdłuż uskoku alpejskiego w dowolnym momencie[3]. Badania przeprowadzone przez University of Otago i Australian Nuclear Science and Technology Organisation zrewidowały daty trzęsień ziemi sprzed 1717 roku. Datowanie radiowęglowe przeprowadzone na podstawie osadów sedymentacyjnych pochodzących z jeziora wskazują, że trzęsienie ziemi z 1620 roku miało miejsce w latach 1535-1596; z 1430 miało miejsce w latach 1374-1405. Natomiast wcześniejsze trzęsienia ziemi miały miejsce w latach 887-965 oraz 1064-1120[4].

Badania przeprowadzone przez GNS Science pozwoliły na opracowanie mapy 24 największych trzęsień ziemi wzdłuż uskoku alpejskiego, które miały miejsce w przeciągu ostatnich 8000 lat. Mapa została opracowana na podstawie osadów pochodzących z strumienia Hokuri Creek, który leży w pobliżu jeziora Lake McKerrow w regionie geograficznym Fiordland. Uskok alpejski na podstawie zapisów sedymentacyjnych charakteryzuje niezwykłą spójnością, która średnio co 330 lat przerywana jest przez trzęsienie ziemi. Przerwy pomiędzy trzęsieniami ziemi wynosiły od 140 do 510 lat[5].

Duże pęknięcia wzdłuż uskoku alpejskiego mogą ponadto wywoływać trzęsienia ziemi w uskokach położonych na północ od niego. Dane geologiczne wskazują na wystąpienie paleotsunami, które przerywa zapis sedymentacyjny uskoku alpejskiego oraz Wellington w zbliżonym okresie czasu. W okresie ostatnich 1000 lat zdarzyły się co na mniej dwa paleotsunami w latach 1220 i 1450[6].

Trzęsienia ziemi od XIX wieku[edytuj]

Wzdłuż uskoku alpejskiego oraz systemu uskoków Marlborough od XIX wieku, zarejestrowano kilka trzęsień ziemi o magnitudzie minimum 7° w skali Richtera:

Aktywność hydrotermalna[edytuj]

W 2017 roku w okolicach miasteczka Whataroa położonego na uskoku alpejskim, odkryto aktywność hydrotermalną. Odwiert został wykonany na głębokości 893 m, średni gradient geotermiczny wynosił 125°C (+/- 55°C) na 1 km[14].

Przypisy

Bibliografia[edytuj]