Wąż tygrysi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wąż tygrysi
Notechis scutatus[1]
(Peters, 1861)
Wąż tygrysi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina zdradnicowate
Podrodzina  ?Hydrophiinae[2]
Rodzaj Notechis
Gatunek wąż tygrysi
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Wąż tygrysi (Notechis scutatus) – gatunek węża z rodziny zdradnicowatych (Elapidae). Przedstawicieli tej rodziny charakteryzuje uzębienie typu proteroglypha (przodozębne). Umieszczone nieruchomo w przedniej części szczęki zęby posiadają podłużne zagłębienia, którymi podczas ukąszenia jest przekazywany jad[4].

Górną część głowy okrywają tarczki. Węże tej rodziny charakteryzują się smukłą budową i przeciętną długością ciała około 30-100 cm[5]. Wszystkie z nich są jadowite[6]. Długość Notechis scutatus sięga 1,5 m. Ciało jest koloru żółtooliwkowego, przedzielone poprzecznie brązowymi, szarymi lub prawie czarnymi pasami[7][8]. Spód ciała ma żółtą barwę. Pasy nie zawsze są widoczne, często występują wyraźnie u młodych osobników i zanikają w procesie starzenia. Głowa jest spłaszczona i szersza od reszty masywnego ciała[8].

Występowanie[edytuj]

Wąż tygrysi występuje powszechnie na obszarach południowo-zachodniej i południowo-wschodniej Australii  wraz z Tasmanią oraz przybrzeżnymi wyspami[9]. Zamieszkuje na terenach bagnistych, podmokłych i w pobliżu cieków[10].

Ekologia[edytuj]

W skład jego diety wchodzą żaby, małe ssaki (myszy i pisklęta mew) oraz jaszczurki. Nawyki żywieniowe różnią się w zależności od środowiska występowania węża tygrysiego. Przedstawiciele Notechis scutatus zamieszkujący stały ląd Australii polują głównie na żaby, podczas gdy osobniki z przybrzeżnych wysp żywią się jaszczurkami, myszami oraz (w przypadku dorosłych) pisklętami mew[10]. Wąż tygrysi stanowi pokarm dla m.in. węża Cryptophis nigrescens oraz niektórych drapieżnych ptaków.

Węża tygrysiego charakteryzuje żyworodność lecytotroficzna. Samica rodzi ok. 20-30 młodych[8]. Do rozmnażania dochodzi co roku, prawdopodobnie ze względu na krótki okres ciąży (14 tygodni)[11]. Okres godowy Notechis scutatus przypada na cieplejsze miesiące roku, do kopulacji może dojść wiosną lub jesienią[12].

Znaczenie w ochronie środowiska[edytuj]

Notechis scutatus znajduje się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski ze względu na jego liczne występowanie na stosunkowo dużym obszarze i brak znaczących czynników zagrażających całemu gatunkowi. Zaobserwowano natomiast spadek liczebności populacji na obszarze Gór Flindersa, która jest poważnie zagrożona przez degradację środowiska, zanieczyszczenie wód i introdukcję konkurencyjnego pstrąga (wspólne pożywienie – żaby)[13]. Notechis scutatus jest niebezpieczny dla człowieka, choć nie jest agresywny[7]. Mimo ochrony prawnej węże tygrysie wciąż są celowo zabijane przez ludzi przy bezpośrednim spotkaniu oraz na drogach. Ponadto Notechis scutatus jest gatunkiem często usuwanym przez wykwalifikowanych łapaczy węży z prywatnych posesji, co może negatywnie wpływać na przenoszone osobniki[14].

Znaczenie dla gospodarki[edytuj]

Przeprowadzone badania wskazują na antybakteryjne działanie jadu Notechis scutatus, co sugeruje możliwość wykorzystania go w leczeniu chorób bakteryjnych[15]. Dla jadu tego gatunku jest produkowana specyficzna antytoksyna (CSL Tiger Snake Antivenom), która może być również wykorzystywana do leczenia ukąszeń kilku innych gatunków australijskich węży[16].

Aktualne kierunki badań naukowych charakteryzowanego gatunku[edytuj]

Aktualnie większość badań nad wężem tygrysim dotyczy jego jadu. Część publikacji naukowych analizuje przypadki leczenia zwierząt hodowlanych i domowych ukąszonych przez tego węża[17]. Analizowane są także funkcje i skład białek oraz peptydów wchodzących w skład jadu Notechis scutatus[18]. Oprócz tego przeprowadzono badania nad wpływem utraty wzroku u tego gatunku na zdobywanie jedzenia[19].

Przypisy

  1. Notechis scutatus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. R. Lawson, J.B. Slowinski, B.I. Crother, F.T. Burbrink. Phylogeny of the Colubroidea (Serpentes): New evidence from mitochondrial and nuclear genes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 37 (2), s. 581–601, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2005.07.016 (ang.). 
  3. Notechis scutatus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Jaroniewski W., 1992. Jadowite węże świata. Wydawnictwo Szkolne i pedagogiczne, Warszawa.
  5. Coborn J., 1993. Atlas węży świata. Muza S.A., Warszawa.
  6. Westerlund B., 1997. Structure and Function of the Presynaptically Neurotoxic Phospholipase A2 from the Australian Tiger Snake Notechis scutatus scutatus. Acta Universitatis Upsaliensis, , Szwecja.
  7. a b Wacław Jaroniewski, Jadowite węże świata, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, ISBN 8302009776, OCLC 176931489 (pol.).
  8. a b c Mainland Tiger Snake Habitat, Diet & Reproduction - NSW, „Australian Reptile Park - Wildlife Park Sydney & Animal Encounters Australia”, 10 grudnia 2015 [dostęp 2017-04-24] (ang.).
  9. Stewart Macdonald, Tiger snake (Notechis scutatus), Australian Reptile Online Database (AROD), 2017 [dostęp 2017-04-24] (ang.).
  10. a b Fabien Aubret i inni, Feeding preferences in 2 disjunct populations of tiger snakes, Notechis scutatus (Elapidae), „Behavioral Ecology”, 17 (5), 2006, s. 716–725, DOI10.1093/beheco/arl004, ISSN 1045-2249 [dostęp 2017-04-24].
  11. Richard Shine, Activity Patterns in Australian Elapid Snakes (Squamata: Serpentes: Elapidae) [pdf], „Herpetologica”, 35 (1), 1979, s. 1–11 [dostęp 2017-04-24].
  12. Richard Shine, Reproduction in Australian elapid snakes I. Testicular cycles and mating seasons [pdf], „Australian Journal of Zoology”, 25, 1977, s. 647-653 [dostęp 2017-04-24] (ang.).
  13. IUCN Red List, 2016.
  14. H. Butler, B. Malone, N. Clemann, The effects of translocation on the spatial ecology of tiger snakes (Notechis scutatus) in a suburban landscape, „Wildlife Research”, 32 (2), 2005, s. 165–171, DOI10.1071/WR04020, ISSN 1448-5494 [dostęp 2017-04-24] (ang.).
  15. B. G. Stiles, F. W. Sexton, S. A. Weinstein, Antibacterial effects of different snake venoms: purification and characterization of antibacterial proteins from Pseudechis australis (Australian king brown or mulga snake) venom, „Toxicon: Official Journal of the International Society on Toxinology”, 29 (9), 1991, s. 1129–1141, ISSN 0041-0101, PMID1796476 [dostęp 2017-04-24].
  16. CSL Antivenom Handbook - Tiger Snake Antivenom, Clinical Toxinology Resources, 2016 [dostęp 2017-04-24].
  17. Cullimore A.M., Lester G.D, Swindells K.L., 2013. Tiger snake (Notechis scutatus) envenomation in a horse. Australian Veterinary Journal 91: 381-384.
  18. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Aisha Munawar i inni, Elapid snake venom analyses show the specificity of the peptide composition at the level of genera Naja and Notechis, „Toxins”, 6 (3), 2014, s. 850–868, DOI10.3390/toxins6030850, ISSN 2072-6651, PMID24590383, PMCIDPMC3968365 [dostęp 2017-04-24].
  19. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Fabien Aubret, Effect of sudden loss of vision on foraging behaviour in captive born Tiger Snakes, Notechis scutatus (Serpentes: Elapidae) [pdf], „Phyllomedusa”, 15 (1), 2016, s. 75-78, DOI10.11606/issn.2316-9079, ISSN 2316-9079.

Bibliografia[edytuj]

  • Wacław Jaroniewski: Jadowite węże świata. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1984. ISBN 83-02-00977-6.