Wieczornik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wieczornik
Ilustracja
Morfologia (wieczornik damski)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj wieczornik
Nazwa systematyczna
Hesperis L.
Sp. Pl. 663. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
Hesperis matronalis L.[2]
Kwiaty wieczornika damskiego
Wieczornik żałobny
Hesperis theophrasti

Wieczornik (Hesperis L.) – rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych. Należy do niego ok. 25[3][4][5]–50[6][7] gatunków roślin pochodzących z basenu Morza Śródziemnego oraz terenów Azji o umiarkowanym klimacie[6]. Rośliny te rosną w lasach, na terenach skalistych, także na siedliskach ruderalnych. Wieczornik damski jest popularną rośliną ozdobną sadzoną w ogrodach[3].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Rodzaj najbardziej zróżnicowany w południowo-wschodniej Europie (tu rośnie 14 gatunków[3]), w centralnej i południowo-zachodniej Azji[5], obecny także w północnej Afryce[4]. Jeden gatunek (wieczornik damski Hesperis matronalis) jest rośliną inwazyjną rozprzestrzenioną w Ameryce Północnej, w Argentynie i Chile w Ameryce Południowej[4] i Azji wschodniej[5].

W Polsce rosną dwa gatunki rodzime i dwa obce, przejściowo dziczejące[8].

Gatunki flory Polski[8]

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Rośliny dwuletnie i byliny osiągające do 0,9 m wysokości. U różnych gatunków pędy w różnym stopniu owłosione[3]. U gatunków owłosionych włoski rozwidlone, często zmieszane z jednokomórkowymi gruczołkami. Pęd prosto wzniesione, zwykle nierozgałęziony, rzadziej rozgałęziający się[4][5].
Liście
Łodygowe i odziomkowe podobne do siebie, ogonkowe[5], zwykle zwężone u nasady[3]. Blaszka całobrzega lub ząbkowana, czasem pierzasto wcinana[4][5].
Kwiaty
Zebrane w groniasty, wydłużający się podczas owocowania kwiatostan. Działki kielicha cztery, wewnętrzna para woreczkowato rozszerzona. Płatki korony także cztery, białe, różowe lub w odcieniach czerwieni, żółte lub pomarańczowe[3][5]. Płatki w górnej części zaokrąglone, w dolnej wyciągnięte w paznokieć, znacznie dłuższe od działek kielicha. Pręcików 6, z czego dwa dłuższe. Pylniki podługowate do równowąskich, na szczycie tępe. U nasady pręcików dwa miodniki. Słupek krótki, ze znamieniem stożkowatym, rozwidlonym[4][5].
Owoce
Silnie wydłużone, wielonasienne łuszczyny[3] czterokanciaste lub zaokrąglone na przekroju[4][5].

Biologia[edytuj]

Rośliny obcopylne, zapylane przez owady, zwłaszcza motyle[3].

Systematyka[edytuj]

Synonimy taksonomiczne[2]

Antoniana Bubani

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta)[1][9].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), podrodzina Hesperidoideae Buchenau, plemię Hesperideae Prantl in Engl. & Prantl, rodzaj wieczornik (Hesperis L.)[10].

Wykaz gatunków[7]

Zastosowanie[edytuj]

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne.

Przypisy

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-10].
  2. a b c Hesperis. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-02-04].
  3. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 163. ISBN 0333748905.
  4. a b c d e f g Ihsan A. Al-Shehbaz: Hesperis. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-11].
  5. a b c d e f g h i Hesperis. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-02-11].
  6. a b Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  7. a b Hesperis. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-02-11].
  8. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  9. Brassicaceae Genera. [dostęp 2010-11-20].
  10. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Matronalis (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-04].