Zapylenie krzyżowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Duży barwny kwiat zwabia owady. Budowa pręcików i słupka uniemożliwia samozapylenie

Zapylenie krzyżowe (ksenogamia, allogamia) – rodzaj zapylenia, podczas którego pyłek dostający się na słupek pochodzi z pręcików kwiatu tego samego gatunku rośliny, ale znajdującego się na innej roślinie. Dla większości roślin zapylenie krzyżowe jest korzystne, gdyż gwarantuje większą różnorodność genową osobników potomnych. Większość roślin wykształciła więc różne mechanizmy zapobiegające samozapyleniu:

W warunkach naturalnych zapylenie krzyżowe może nastąpić za pośrednictwem owadów (entomogamia), ptaków (ornitogamia) i innych zwierząt (zoogamia), wiatru (anemogamia), wody (hydrogamia). Kwiaty roślin wykazują szereg przystosowań umożliwiających zapylenie krzyżowe. Kwiaty zapylane przez owady i ptaki zwabiają je za pomocą barwy, dużych rozmiarów, zapachu, wytwarzaniem nektaru w miodnikach, dużej ilości pyłku. Kolorowe plamy i lśniące włoski wskazują owadom drogę do ukrytych w głębi kwiatu miodników. Jeżeli kwiaty są małe, zebrane są w duży, widoczny z daleka kwiatostan. Tak jest np. u słonecznika. Jego pojedynczy nibykwiat to w istocie setki malutkich kwiatków zebrane w koszyczek. Niektóre kwiaty np. szałwii mają specjalną budowę, dzięki której pod ciężarem owada znamię słupka wygina się, dotykając go i zbierając przylepiony na nim pyłek, zebrany na innych kwiatach szałwii.

Rośliny, które do zapylenia wymagają pyłku innych roślin danego gatunku nazywane są roślinami obcopylnymi. Genotyp obcopylnych jest wysoce heterozygotyczny. W przeciwieństwie do roślin samopylnych, u których rzadkie są nowe zestawienia genów, kolejne pokolenia roślin obcopylnych czerpią z szerokiej puli genów. W przypadku samozapylenia, niekorzystne recesywne geny mogą ulegać ekspresji przez osiągnięcie homozygotyczności, co prowadzi do depresji wsobnej. Zjawisko to można odwrócić przez krzyżowe zapylenie takich roślin. Jeśli obie rośliny rodzicielskie będą wysoce homozygotyczne (a przez to mało żywotne), wówczas ich potomstwo może wykazywać ponadprzeciętną bujność[1].

Do roślin uprawnych, u których dominuje zapylenie krzyżowe należy m.in. kapusta, ogórek, kukurydza, czosnek, rzodkiewka, żyto, ziemniak, burak, kawon.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. George Acquaah: Principles of Plant Genetics and Breeding. Oxford: Blackwell Publishing, 2007.

Bibliografia[edytuj]

  1. Stanisław Tołpa, Jan Radomski: Botanika. Podręcznik dla Techników Rolniczych. Warszawa: PWRiL, 1971.
  2. O kwiatach, zapyleniu i nasionach. [dostęp 2009-02-14].
  3. Rozwój generatywny i wegetatywny roslin okrytonasiennych. [dostęp 2009-02-14].