Zawojowanie

Zawojowanie Polski przez III Rzeszę i ZSRR w 1939 r.

Zawojowanie, in. debellacja (łac. debellatio, od bellum „wojna”) – zajęcie zbrojne i aneksja całości terytorium państwa wraz ze zniszczeniem jego potencjału militarnego oraz ujarzmieniem zamieszkującej go ludności, skutkujące pozbawieniem dotychczasowego suwerena władzy zwierzchniej.

Współcześnie zawojowanie jest zakazane przez prawo międzynarodowe, członkowie społeczności międzynarodowej (przede wszystkim państwa) są zobowiązani do nieuznawania skutków prawnych zawojowania terytorium.

Prawo międzynarodowe

Zawojowanie aż do końca I wojny światowej stanowiło uznany w prawie międzynarodowym sposób nabycia terytorium. Regulamin wojny z 1899 i 1907 w dziale III O władzy wojennej na terytorium państwa nieprzyjacielskiego (art. 42 - 56) określiły co prawda zasady okupacji wojennej, traktując okupanta jako wyłącznie przejściowego administratora zajętych ziem, nakazując mu przestrzegać z wyjątkiem bezwzględnych przeszkód prawo obowiązujące w danym kraju, jednak nie ustanowiły zakazu dokonywania aneksji i zawojowania.

Nakaz pokojowego rozstrzygania sporów międzynarodowych został proklamowany dopiero przez Pakt Ligi Narodów, zaś pakt Brianda-Kellogga wprowadził jednoznaczny zakaz podboju (p. doktryna Stimsona), z kolei Konwencja o prawach i obowiązkach państw z Montevideo podpisana w 1933 postanowiła w art. 11: Umawiające się państwa ostatecznie ustalają zasadę swojego postępowania, ściśle nakazując nieuznawanie zdobyczy terytorialnych lub korzyści uzyskanych siłą, niezależnie od tego, czy chodzi o użycie broni, interwencję dyplomatyczną, czy jakikolwiek inny skuteczny środek przymusu.

Przepisy te rozszerzyła następnie Karta Narodów Zjednoczonych w art. 1 ust. 1 do celów Organizacji zalicza utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, tłumienie aktów agresji i innych naruszeń pokoju, łagodzenie i załatwianie w drodze pokojowej, według zasad sprawiedliwości i prawa międzynarodowego sporów lub sytuacji mogących prowadzić do naruszenia pokoju. Art. 2 ust. 3 nakazuje by członkowie Organizacji rozwiązywali swe spory międzynarodowe środkami pokojowymi w taki sposób, by nie dopuścić do zagrożenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz sprawiedliwości. Art. 2 ust. 4 zabrania stosowania groźby lub użycia siły przeciwko całości terytorialnej lub niepodległości któregokolwiek państwa.

Dodatkowo Konwencja wiedeńska o prawie traktatów w art. 52 uznaje za nieważny traktat wymuszony przez groźbę lub użycie siły z pogwałceniem zasad prawa międzynarodowego, wyrażonych w Karcie Narodów Zjednoczonych, natomiast Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w punkcie 4. nakazuje zachowywać Integralność terytorialną państw.

Zobacz też

• aneksja
• ius ad bellum
• casus belli
• ius in bello