Pakt Brianda-Kellogga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pakt Brianda-Kellogga
Traktat Przeciwwojenny
Przedmiot regulacji prawo konfliktów zbrojnych
Podpisanie 27 sierpnia 1928
Paryż
Wejście w życie 24 lipca 1929
Liczba stron 62
Wygaśnięcie obowiązuje
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Pakt Brianda-Kellogga, Traktat Przeciwwojenny [1] znany również jako pakt paryski, międzynarodowy traktat ustanawiający wyrzeczenie się wojny jako instrumentu polityki narodowej. Został zaproponowany w 1927 roku przez Aristide Brianda, ministra spraw zagranicznych Francji, jako traktat między Stanami Zjednoczonymi i Francją, zakazujący prowadzenia wojny między tymi krajami. Była to próba włączenia Stanów Zjednoczonych w francuski system bezpieczeństwa. Briand zdobył poparcie amerykańskich ruchów pacyfistycznych, które naciskały na swój rząd, by podpisał traktat.

Frank Billings Kellogg, sekretarz stanu USA, odpowiedział propozycją zawarcia powszechnego paktu przeciwko wojnie.

Po negocjacjach 27 sierpnia 1928 r. w Paryżu pakt podpisało 15 krajów: Australia, Kanada, Czechosłowacja, Niemcy, Indie, Wolne Państwo Irlandzkie, Włochy, Nowa Zelandia, Afrykę Południową, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Polska, Belgia, Francja i Japonia. Wejście Paktu w życie nastąpiło 24 lipca 1929 z chwilą złożenia dokumentu ratyfikacji przez wszystkie państwa założycielskie[2]. Do tej daty przystąpiło dalszych 29 państw: Afganistan, Albania, Austria, Bułgaria, Chiny, Dania, Dominikana, Egipt, Estonia, Finlandia, Gwatemala, Holandia, Hiszpania, Irlandia, Jugosławia, Kuba, Litwa, Liberia, Łotwa, Nikaragua, Norwegia, Panama, Peru, Portugalia, Rumunia, Syjam, Szwecja, Turcja i ZSRR[3]. Następnie uczyniły to Chile, Ekwador, Wolne Miasto Gdańsk, Grecja, Haiti, Hidżaz, Honduras, Iran, Islandia, Kolumbia, Kostaryka, Luksemburg, Meksyk, Łotwa, Paragwaj, Szwajcaria, Wenezuela, Węgry[4]. Ostatecznie Pakt podpisały 62[5] kraje. W 1971 Barbados uznał, że Pakt obowiązuje go na zasadzie sukcesji[6], Antigua i Barbuda oraz Dominika uczyniły to w 1988[7].

Pakt składa się z trzech artykułów. Artykuł 1 potępia uciekanie się do wojny celem rozwiązywania sporów międzynarodowych i nakazuje rezygnację z niej jako narzędzia polityki narodowej we wzajemnych stosunkach państw - stron. Art 2 uznaje, że rozstrzyganie wszystkich sporów i konfliktów bez względu na ich naturę lub pochodzenie, które mogłyby powstać między stronami, powinno być osiągane zawsze tylko za pomocą środków pokojowych. Art. 3 uzależnia wejście w życie od złożenia w Waszyngtonie dokumentów ratyfikacyjnych przez 15 państw założycielskich, zaznaczając że pakt pozostanie otwarty tak długo, jak długo tego będzie potrzeba do przystąpienia doń wszystkich Mocarstw Świata.

Językami autentycznymi są angielski i francuski, depozytariuszem rząd USA.

Pakt nakazując rezygnację z wojny bez rozróżnienia na wojny agresywne i obronne nie określa sankcji grożących za jego naruszenie. Preambuła głosi każde Mocarstwo podpisujące, któreby odtąd starało się rozwijać swoje interesy narodowe uciekając się do wojny będzie musiało być pozbawione korzyści traktatu niniejszego z czego domniemywać można dopuszczalność wojny obronnej, brak takiej wzmianki wyrażonej wprost.

Na Pakt powoływały się ówczesne pakty nieagresji. Na przykład Pakt o nieagresji Polska - ZSRR (1932) według jego wstępu zawarty został celem rozwinięcia i uzupełnienia Traktatu, podpisanego w Paryżu 27 sierpnia 1928 roku. Deklaracja polsko-niemiecka o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934 w akapicie 2 mówiła, że strony są zdecydowane opierać swoje wzajemne stosunki na zasadach zawartych w Pakcie Paryskim z dnia 27 sierpnia 1928 r. [8]

Ponieważ Pakt Brianda-Kelloga został zawarty poza Ligą Narodów, nie został unieważniony wraz z jej rozwiązaniem. Formalnie nadal jest wiążącym aktem prawa międzynarodowego, nie zawiera klauzuli umożliwiającej wypowiedzenie go.

Pierwszą próbą zastosowania był konflikt o Kolej Wschodniochińską, który wybuchł wkrótce po wejściu Paktu w życie.

W praktyce Pakt nie spełnił swojego głównego celu - zaniechania wojny. W tym sensie nie wniósł żadnego realnego wkładu do międzynarodowego pokoju, a swoją nieskuteczność okazał już w 1931 r. wraz z inwazją japońską w Mandżurii i w 1935 r. z włoską inwazją w Etiopii. Wprowadzony przez układ zakaz agresji był wielokrotnie łamany, jednak nawet państwa dopuszczające się aktów agresji nigdy nie kwestionowały otwarcie i oficjalnie zasady zakazu wojny napastniczej, lecz twierdziły z reguły, że agresji dokonała strona przeciwna, działania zostały podjęte na prośbę albo w interesie władz lub ludności państwa zaatakowanego, względnie iż akcja nie ma charakteru działań wojennych, lecz jedynie "akcji policyjnej lub porządkowej" przeciwko "bandytom"[9], lub wreszcie że napadnięte państwo "przestało istnieć" a przez to "zawarte z nim traktaty utraciły moc"[10].

Pakt pozostaje istotnym traktatem wielostronnym, gdyż oprócz zobowiązania, jakie stwarzał jego sygnatariuszom, stanowił także prawną bazę do ustanowienia międzynarodowej normy, że użycie siły wojskowej jest z definicji nielegalne. W szczególności pakt posłużył jako prawna podstawa do wprowadzenia pojęcia zbrodni przeciwko pokojowi - w oparciu o nie Trybunał Norymberski skazał pewną liczbę osób za wywołanie drugiej wojny światowej.

Zakaz wojny agresywnej został potwierdzony i rozszerzony przez Kartę Narodów Zjednoczonych, która stwierdza w artykule 2, paragraf 4, że Wszyscy członkowie Organizacji powstrzymają się w swych stosunkach międzynarodowych od groźby użycia siły lub użycia jej przeciwko integralności terytorialnej lub niezawisłości politycznej któregokolwiek państwa bądź w jakikolwiek inny sposób niezgodny z celami Organizacji Narodów Zjednoczonych. Konsekwencją tego jest to, że po drugiej wojnie światowej rozmaite kraje, podejmując akcję wojskową, powoływały się na prawo do samoobrony czy obrony zbiorowej.

Przypisy

  1. Druga oficjalna nazwa Traktat o wyrzeczeniu się wojny (Dz.U. 1929 nr 63 poz.489, ang. Treaty of renunciation of war, fr. Traité de renonciation à la guerre)
  2. Oświadczenie rządowe z 3 sierpnia 1929 r. Dz.U. 1929 Nr 63 poz. 490. Ze strony Polski Pakt podpisał minister spraw zagranicznych August Zaleski.
  3. Tamże.
  4. General Treaty for Renunciation of War, Ratifications deposited at Washington by all the States signatories, Oświadczenie Rządowe z dnia 22 lipca 1931 r. w sprawie przystąpienia Kolumbji do traktatu przeciwwojennego, podpisanego w Paryżu dnia 27 sierpnia 1928 r., Oświadczenie Rządowe z dnia 19 maja 1932 r. w sprawie ostatecznego przystąpienia Ekwadoru oraz królestwa Hadżazu i Nedżedu do traktatu przeciwwojennego, podpisanego w Paryżu dnia 27 sierpnia 1928 r.
  5. G. B. Tindall, D. E. Shi, Historia Stanów Zjednoczonych, Poznań 2002, s. 1075.
  6. General Treaty for Renunciation of War as an Instrument of National Policy
  7. Treaty Database
  8. Jest sprawą charakterystyczną, iż Pakt Ribbentrop-Mołotow będący formalnie paktem o nieagresji wzmiankę taką pomijał, choć obie strony należały do Paktu Paryskiego.
  9. Lord Russell of Liverpool, Rycerze Bushido, Warszawa 1961, rozdział 2 "Incydent" chiński, s.47
  10. Nota rządu ZSRR z 17 września 1939

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]