Ius ad bellum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ius ad bellum (łac. 'prawo do wojny') – prawo do prowadzenia wojny. Dawniej traktowane jako atrybut podmiotowości prawnomiędzynarodowej przysługujące każdemu państwu, co oznaczało, że prowadzenie wojny było dopuszczalnym przez prawo środkiem rozwiązania sporu międzynarodowego.

Konwencje haskie z 1899 i 1907 powołujące Stały Trybunał Arbitrażowy zobowiązują strony do zapobieżenia w granicach możliwości, uciekania się do siły w stosunkach pomiędzy Państwami i do użycia wszelkich wysiłków celem zapewnienia pokojowego rozstrzygania sporów międzynarodowych. Równocześnie konferencje pokojowe w Hadze na których zawarto te konwencje uznawały, że wojna pozostaje instytucją legalną, o ile zostanie rozpoczęta w przepisany sposób.

Pierwszą umową ograniczającą prawo do wojny była konwencja Drago - Portera zawarta w Hadze w 1907 zobowiązująca uczestników do rezygnacji z użycia siły zbrojnej w celu ściągnięcia zawarowanych umową długów, których zwrotu, jako należnego jego obywatelom, od Rządu jednego kraju domaga się Rząd drugiego chyba, że państwo dłużnicze odrzuca albo pozostawia bez odpowiedzi propozycję arbitrażu albo przyjąwszy ją, czyni niemożliwym sporządzenie zapisu na sąd rozjemczy, albo potem zaniecha zastosowania się do wydanego wyroku[1].

Traktat wersalski w art. 10 nakazywał, by członkowie Ligi Narodów szanowali i utrzymywali przeciwko wszelkiej napaści zewnętrznej całość terytorialną i obecną niezależność polityczną wszystkich członków Ligi. Spory, których nie można było rozwiązać zadowalająco na drodze dyplomatycznej, miał rozstrzygać sąd arbitrażowy bądź utworzony w tym celu Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej lub jako ostateczna instancja Rada Ligi. Decyzją Rady lub na terminowo złożony wniosek którejkolwiek strony sporu sprawa miała być przekazana Zgromadzeniu Ligi. Artykuł 12 mówił, że członkowie zgadzają się również, że w żadnym przypadku nie powinni uciekać się do wojny przed upływem trzech miesięcy od decyzji rozjemczej lub sądowej albo sprawozdania Rady. Artykuły 15 i 16 dozwalały na wojnę przeciw państwu, które rozpocznie wojnę wbrew tym zasadom. [2].

Układ w Locarno w 1925 przewidywał, że wszelkie spory między Niemcami a ich sąsiadami (odpowiednio Francją, Belgią, Polską lub Czechosłowacją) będą wstępnie poddane postępowaniu polubownemu, którego ewentualna bezowocność obligowała strony do postępowania wg wymienionych uprzednio zasad Ligi.

Wyrzeczenie się wojny jako narzędzia polityki narodowej i potępienie uciekania się do niej w celu rozwiązywania sporów międzynarodowych zawiera podpisany w 1928 Pakt Brianda-Kellogga.

Obecnie prawo do prowadzenia wojny jest zakazane przez Kartę Narodów Zjednoczonych z 1945 roku, która nie tylko zakazuje używania siły w stosunkach międzynarodowych, ale także grożenia jej użyciem[3].

Karta Narodów Zjednoczonych dopuszcza użycie siły w dwu przypadkach:

Od pojęcia ius ad bellum odróżniamy termin ius in bello.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Limitation of Employment of Force for Recovery of Contract Debts, lista stron II konwencji haskiej 1907
  2. Art. 16 Traktatu traktował uciekanie się do wojny wbrew arbitrażowi, wyrokowi Trybunału czy decyzjom organów Ligi jako akt wojenny przeciw wszystkim członkom Ligi, upoważniając Radę do koordynowania sankcji przeciw agresorowi włącznie z zaleceniem poszczególnym zainteresowanym rządom, jakim kontyngentem sił wojskowych, morskich i lotniczych każdy z członków Ligi ma współdziałać w siłach zbrojnych przeznaczonych do tego, aby wymusić poszanowanie zobowiązań Ligi. Zasady te dopracowywał Protokół Genewski w sprawie pokojowego regulowania sporów międzynarodowych przyjęty jednogłośnie 2 października 1924 roku przez Zgromadzenie Ligi, wobec ratyfikacji tylko przez Czechosłowację pozostał niezrealizowany.
  3. Art. 2 ust. 4 Karty NZ stanowi, że: Wszyscy członkowie powinni w swych stosunkach międzynarodowych powstrzymywać się od stosowania groźby lub użycia siły przeciwko nietykalności terytorium albo niepodległości politycznej któregokolwiek państwa, lub wszelkiego innego sposobu, niezgodnego z zasadami Narodów Zjednoczonych.