Zbrodnia w Dubinkach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zbrodnia w Dubinkach – wydarzenia, do których doszło 23 czerwca 1944 roku we wsi Dubinki. Tego dnia 5 Wileńska Brygada AK zaatakowała zamieszkaną wówczas przez wojskowych osadników litewskich ufortyfikowaną wieś Dubinki. Przez zaskoczenie został zdobyty bunkier broniony przez litewskich policjantów. Złamano również opór stawiany polskim partyzantom podczas wkraczania do samej wsi[1]. Posiadając listy osób współpracujących z aparatem okupacyjnym, rozpoczęto akcję odwetową[2]. W czasie akcji śmierć poniosło od 27[2] do 68 mieszkańców wsi, w tym kobiety i dzieci[3].

Wydarzenia były odwetem za śmierć mieszkańców Glinciszek[2]. . 20 czerwca 1944 roku litewski oddział Schutzmannschaft zamordował w Glinciszkach 39 Polaków, także kobiety i dzieci[a]. Działania sprowokowane były też serią mordów dokonanych przez formacje litewskie na ludności cywilnej w Pawłowie, Adamowszczyźnie i Sieńkowszczyźnie[2].

Historycy spierają się co do liczby zabitych cywilów. Zdaniem Pawła Rokickiego w całej akcji odwetowej, obejmującej obok Dubinek - Giże, Gorszwiany, Janiszki, Ołkuny, Reputany, Vymančiai, Zabelina i Zajeziorce wynosiła ona 68 osób, z czego 75% stanowily kobiety i dzieci.[4] Zdaniem Patryka Kozłowskiego w Dubinkach zabito 27 osób.[5][6].

Dubinki stały się celem ataku, gdyż w nich mieszkały rodziny niektórych litewskich policjantów, odpowiedzialnych za zbrodnie w Glinciszkach. Wśród ofiar była też Polka, Anna Górska, z czteroletnim synkiem[7]. Według Pawła Rokickiego[8] akcja w Dubinkach była zbrodnią wojenną, a śmierć cywili była celowym działaniem.

Istnieją dwie różniące się wersje, które oddziały dokonały mordu w Dubinkach. Według pierwszej[9] dowódca 5 Brygady Zygmunt Szendzielarz po otrzymaniu meldunku o masakrze w Glinciszkach samowolnie nakazał swoim żołnierzom dokonanie odwetu w Dubinkach, łamiąc tym samym rozkaz komendanta Okręgu Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka” z 12 kwietnia, zakazującego represji na ludności cywilnej. Jednocześnie „Wilk” nakazał mjr. Mieczysławowi Potockiemu „Węgielnemu” dokonanie bezkrwawego rajdu na teren Litwy Kowieńskiej, mającego być demonstracją siły polskich oddziałów. Według drugiej[10] zabójstwa w Dubinkach były częścią tego rajdu, a wzięły w nim udział, prócz 5 Wileńskiej Brygady AK, także brygady „Narocz” i „Brasławska”[11].

Uwagi

  1. Był to odwet za śmierć czterech litewskich policjantów w starciu z 5 Wileńską Brygadą AK

Przypisy

  1. Wołkonowski i Łukomski 1996 ↓, s. 247.
  2. a b c d Wołkonowski i Łukomski 1996 ↓, s. 246.
  3. PawełP. Rokicki PawełP., Glinciszki i Dubinki. Zbrodnie wojenne na Wileńszczyźnie w połowie 1944 roku i ich konsekwencje we współczesnych relacjach polsko-litewskich, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2015.
  4. PawełP. Rokicki PawełP., Glinciszki i Dubinki. Zbrodnie wojenne na Wileńszczyźnie w połowie 1944 roku i ich konsekwencje we współczesnych relacjach polsko-litewskich, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2015.
  5. PatrykP. Kozłowski PatrykP., Jeden z wyklętych. Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko”, 2004.
  6. ZygmuntZ. Boradyn ZygmuntZ., AndrzejA. Chmielarz AndrzejA., HenrykH. Piskunowicz HenrykH., Armia Krajowa na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (1941–1945), 1997.
  7. L. Tomaszewski Kronika Wileńska 1941–1945 s. 45
  8. Paweł Rokicki: Zbrodnia dubińska a major „Łupaszko”. W: Pamięć.pl [on-line]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2016-04-26].
  9. R. Korab-Żebryk, 'Biała księga w obronie Armii Krajowej na Wileńszczyźnie, str. 135-139
  10. L. Bednarczuk, Kronika 5 Brygady Łupaszki
  11. Gazeta Wyborcza, 2001-02-14, Litewska prokuratura przesłuchuje weteranów AK, dostęp 7 czerwca 2006

Bibliografia[edytuj]

  • Longin Tomaszewski: Kronika Wileńska 1941–1945 : z dziejów Polskiego Państwa Podziemnego. Warszawa: Pomost, 1992. ISBN 83-85521-09-7.
  • Jarosław Wołkonowski, Grzegorz Łukomski: Okręg Wileński Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej w latach 1939–1945. Warszawa: Adiutor, 1996. ISBN 83-86100-18-4.