Zofia Rydet

Zofia Rydet

Autoportret Zofii Rydet z aparatem
Pełne imię i nazwisko	Zofia Wanda Rydet
Data i miejsce urodzenia	5 maja 1911 Stanisławów
Data i miejsce śmierci	24 sierpnia 1997 Gliwice
Zawód, zajęcie	artystka fotografka
Narodowość	polska
Odznaczenia
Strona internetowa

Zofia Rydet (ur. 5 maja 1911 w Stanisławowie, zm. 24 sierpnia 1997 w Gliwicach) – polska artystka fotograf. Uhonorowana wieloma prestiżowymi nagrodami (m.in. tytułami Artiste FIAP w 1969 oraz Excellence FIAP w 1976 roku).

Życiorys

Urodziła się 5 maja 1911 roku w Stanisławowie na Kresach Wschodnich, w rodzinie Ferdynanda Rydeta, prawnika, i Józefy z domu Nowotny. Była młodszą siostrą Tadeusza (ur. 1909). W 1929 roku ukończyła Gimnazjum Klasyczne Urszulanek i zdała maturę. W 1933 roku została absolwentką Głównej Szkoły Gospodarczej Żeńskiej w Snop­­kowie pod Lwowem. Początkowo pracowała w szkolnictwie, następnie (w latach 1935–1939) w Polskim Biurze Podróży Orbis w Stanisławowie. Tam zastała ją wojna i kolejne okupacje: sowiecka, węgierska oraz niemiecka, podczas których prowadziła sklep papierniczy. Po wojnie i krótkim pobycie w Rabce (z którą silnie związana była do końca życia) osiedliła się w Bytomiu i prowadziła tam sklepy papierniczo-zabawkarskie.

Pierwsze próby fotograficzne, podejmowane jeszcze przed wojną, wykonywała pod wpływem starszego brata Tadeusza – autora pogłębionych psychologicznie portretów górali huculskich. W wieku 40 lat odżyła w niej młodzieńcza fascynacja fotografią. W 1954 roku, zachęcona sukcesami w lokalnych konkursach fotograficznych, wstąpiła do Gliwickiego Towarzystwa Fotograficznego, gdzie rozwijała umiejętności i ważne przyjaźnie z innymi fotografami. W 1961 roku, już jako członkini ZPAF, przeprowadziła się z Bytomia do Gliwic, gdzie od 1963 roku uczyła fotografii na Politechnice Śląskiej. Równocześnie rozsyłała swoje zdjęcia na międzynarodowe przeglądy fotografii w Polsce i na całym świecie, zdobywając medale, wyróżnienia i międzynarodowe tytuły AFIAP i EFIAP. Dużo podróżowała, w latach 60. odwiedziła m.in. Jugosławię, Włochy, Egipt, Grecję, Liban, Albanię, Hiszpanię i Węgry. Wykonywała zdjęcia reporterskie, przedstawiające dzieci, do swojego pierwszego ważnego cyklu fotograficznego pt. Mały człowiek, pokazywanego na szeregu wystaw indywidualnych, a w 1964 roku wydanego w formie albumu. Również jej kolejne przedsięwzięcia fotograficzne poświęcone były człowiekowi: Czas przemijania - związany ze starością i powstający od końca lat 60. cykl surrealistycznych fotomontaży i kolaży pt. Świat uczuć i wyobraźni (wydany w formie książki w 1979 r.) prezentowany też w formie pokazów slajdów (diaporamy) z podkładem muzycznym. Konsekwencją fascynacji człowiekiem i celem licznych podróży po Polsce był powstający od 1978 roku monumentalny Zapis Socjologiczny. Chciała przy pomocy fotografii stworzyć obraz społeczeństwa, przede wszystkim wiejskiego. Zjednywała sobie fotografowanych ludzi do tego stopnia, że pozwalali jej wejść do swych domostw, fotografować się we wnętrzach, w których żyją na co dzień. Jej cykl Zapis socjologiczny przedstawiał fotografie mieszkańców zawsze w tym samym układzie, który stał się kanonem: portretowane postaci z rękoma na kolanach siedziały frontalnie na tle głównej, najciekawszej ściany domu, scenę uchwycono obiektywem szerokokątnym. Pierwszy raz serię tę wystawiono w Gorzowie Wielkopolskim w 1979 roku. Z codzienności wydobywała dostojeństwo, bohater prac – zwykły człowiek urastał do rangi centralnej postaci, kreatora własnego świata. Z wyimków „Zapisu socjologicznego” powstały cykle: „Obecność”, obrazujący obecność Papieża Jana Pawła II w domach Polaków oraz „Zwykły Człowiek”, cykl portretów prostych, zwykłych ludzi opatrzonych doklejonymi, ozdobnymi ramami. Takie przedstawienie miało nawiązywać do wizerunków świętych. Pod koniec lat 70. Zofia Rydet zaprezentowała jeszcze konceptualny cykl Nieskończoność dalekich dróg. Ostatnią ważną serią wykonaną w technice fotokolażu była realizowana na przełomie lat 80. i 90. „Suita śląska” zawierająca autocytaty z wcześniejszych fotografii.

W kręgu bliskich jej osób były najważniejsze postacie polskiego środowiska fotograficznego, artyści i teoretycy, m.in.: Anna Beata Bohdziewicz, Leszek Brogowski, Adam Bujak, Jerzy Busza, Urszula Czartoryska, Jerzy Garztecki, Jerzy Lewczyński, Krystyna Łyczywek, Józef Robakowski, Andrzej Różycki, Adam Sobota, Stefan Wojnecki. Za swą mistrzynię w twórczości uważa ją fotografik Wojciech Prażmowski. W 1990 ukazał się film Andrzeja Różyckiego Nieskończoność dalekich dróg. Podsłuchana i podpatrzona Zofia Rydet. A.D.1989 poświęcony Zofii Rydet.

Zmarła 24 sierpnia 1997 roku w Gliwicach, pochowana na cmentarzu parafialnym przy ul. Orkana w Rabce.

Z. Rydet, fotografia z cyklu "Zapis socjologiczny", 1978, Śląsk, Smolnica

Z. Rydet, „Zagłada”, z cyklu „Świat uczuć i wyobraźni” (1975–1979)

Wybrane wystawy

• 1961 – Mały człowiek, Galeria Gliwickiego Towarzystwa Fotograficznego, Gliwice
• 1964 – Czas przemijania, Galeria „Zachęta”, Warszawa
• 1988 – Zapis socjologiczny, Douchy-les-Mines, Francja
• 1995 – Zofia Rydet. Fotografie. Śląskie wspomnienia, Muzeum w Gliwicach (w ramach Festiwalu ARS CAMERALIS), Gliwice
• 1999 – Zofia Rydet. Fotografie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź
• 1999 – Zofia Rydet. Czas przemijania, Galeria FF, Łódź
• 2000 – Zofia Rydet. Fotografie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław
• 2008 – Zapis socjologiczny 1978–1990, Galeria Starmach, Kraków, w ramach Krakowskiego Miesiąca Fotografii
• 2008 – Dokumentaliski – polskie fotografki XX w. (wystawa zbiorowa), Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
• 2011 – Łuk realizmu. Zofia Rydet 1911–1997 – w stulecie urodzin, Muzeum Kinematografii, Łódź, w ramach Fotofestiwalu w Łodzi
• 2012 – Zapis Socjologiczny, Czytelnia Sztuki, Gliwice
• 2012 – Dopełnienie konieczne, Muzeum Śląskie, Katowice
• 2015 – Zofia Rydet. Zapis socjologiczny (1978–1990), Gdańska Galeria Fotografii Muzeum Narodowego w Gdańsku, Gdańsk
• 2015/2016 – Zofia Rydet. Zapis 1978–1990, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa
• 2016 – Zapis socjologiczny, Muzeum Śląska Opolskiego, Opole, w ramach Opolskiego Festiwalu Fotografii OFF 2016
• 2016 – Zapis socjologiczny, Oddział Fotograficzny Muzeum Regionalnego w Mielcu – „Jadernówka”
• 2016/2017 – Zofia Rydet. Répertoire 1978–1990, Galerie Jeu de Paume – Château de Tours, Francja
• 2017 – Zapis socjologiczny 1978–1990. Wyimki: Śląsk i Podhale, Muzeum Miejskie w Tychach, Tychy
• 2017 – Zofia Rydet – fotografie, Galeria Miejsce Sztuki44, Świnoujście
• 2017 – Zofia Rydet. Fotografia, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin
• 2017 – Zofia Rydet – Dokumentacje – Architektura 1963–1974, Galeria X, Politechnika Śląska, Gliwice
• 2018 – Zapis socjologiczny 1978–1990, Centrum Kultury i Sportu, Krzeszowice
• 2018 – Niepokorność dalekich dróg, BWA Olsztyn, Olsztyn
• 2018 – Malowane domy. Władysław Hasior i Zofia Rydet, BWA Tarnów, Tarnów
• 2019 – Zofia Rydet. Zapis socjologiczny, Rzeszowski Weekend Fotografii „Patrz!Szeroko”, Rzeszów
• 2020 – The Medea Insurrection: Radical Women Artists Behind the Iron Curtain, The Wende Museum, Culver City, California, USA
• 2021 – Świat uczuć i wyobraźni Zofii Rydet, Gwangju Biennale, Korea Południowa
• 2021 – Jerzy Lewczyński. Zofia Rydet. Retoryka Pustki, Galeria Miasta Ogrodów, Katowice
• 2021 – Zofia Rydet. Idę dobrą drogą, Miejskie Biuro Wystaw Artystycznych, Leszno
• 2022 – Zofia Rydet. Mały człowiek, Galeria Sztuk Wizualnych Vauxhall, Krzeszowice
• 2023 – Sopoccy artyści w zapisie socjologicznym Zofii Rydet, Festiwal Fotografii w Sopocie, Sopot
• 2025 – Zofia Rydet – Świat uczuć i wyobraźni, Muzeum Fotografii, Kraków
• 2025 – Zofia Rydet. Zapis socjologiczny, Centrum im. Ludwika Zamenhofa, Białystok
• 2025 – Zapis socjologiczny, International Images Festival Getxophoto, Kraj Basków, Hiszpania
• 2025 – Gathering Time – Zofia Rydet, Belfast Exposed Gallery, Belfast, Irlandia Północna
• 2025 – Ludzie (Edward Dwurnik, Zofia Rydet, Paweł Althamer), Galeria Raster, Warszawa, w ramach Warsaw Gallery Weekend
• 2025 – Zofia Rydet: Sociological Record, The Photographers’ Gallery, Londyn, Wielka Brytania

Źródło: Fundacja im. Zofii Rydet.

Wybrane wydawnictwa

• Zofia Rydet. Mały człowiek, Wydawnictwo „Arkady”, 1965.
• Świat wyobraźni Zofii Rydet, Krakowska Agencja Wydawnicza, Warszawa 1979.
• Obecność, Zofia Rydet, Józefa Hennelowa, Wydawnictwo Calvarianum, 1988.
• Zofia Rydet (1911–1997). Fotografie, Muzeum sztuki w Łodzi, 1999.
• Zofia Rydet. Zapis, opr. Wojciech Nowicki, Witold Siemaszkiewicz, Wydawnictwo Muzeum w Gliwicach, Gliwice 2017.
• Object lessons, Zofia Rydet Sociological Record, ed.by Krzysztof Pijarski, Museum of Modern Art. In Warsaw, cooperation The Zofia Rydet Foundation in Cracow, Warsaw 2017.
• Zapisy pamięci. Historie Zofii Rydet, Tomasz Ferenc, Karol Jóźwiak, Andrzej Różycki, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020.
• Ocalać. Zofia Rydet a fotografia wernakularna, Jakub Dziewit, Adam Pisarek, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020.
• Zofia Rydet po latach, red. Stefan Czyżewski, Mariusz Gołąb, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020.
• Obraz, obiekt, narracja, Mariusz Gołąb, Stefan Czyżewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020.
• Krechtz. Zofia Rydet i Marek Chlanda, Anna Bujnowska, Wydawnictwo Fundacja Ładne Życie, współpraca Fundacja im. Zofii Rydet, Konin 2021.
• Zofia Rydet. Idę dobrą drogą, Katalog wystawy w MBWA Leszno, współpraca Fundacja im. Zofii Rydet, Leszno 2021.
• Ludzie i rzeczy, Zapis socjologiczny Zofii Rydet, red. Krzysztof Pijarski, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Szkoła Filmowa w Łodzi, współpraca Fundacja im. Zofii Rydet, Warszawa 2022.
• Gliwicki felieton intymny Zofii Rydet i Jerzego Lewczyńskiego relacje z Alfredem Ligockim, Urszulą Czartoryską i Jerzym Buszą, red. Kamila Dworniczak, Maria Franecka, Czytelni Sztuki, Gliwice 2024.
• Zofia Rydet. Sociological Record 1978–1990, ed. by Clare Grafik, Karol Hordziej, The Pgotographers' Galllery, Palm Studios, Instytut Adam Mickiewicza, The Zofia Rydet Foundation, London 2025.

Źródło: Fundacja im. Zofii Rydet.

Odznaczenia

• Złoty Krzyż Zasługi (1976)
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1968)
• Medal im. Jana Bułhaka (1977, 1985)
• Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1977)
• Honorowa Odznaka Zasłużonego PMRN w Gliwicach (1970)

Nagrody i wyróżnienia

• III nagroda w Konkursie Fotograficznym czasopisma „Moda i Życie” (1951)
• Nagroda w konkursie czasopisma „Kobieta i Życie” (1954)
• Nagroda w konkursie czasopisma „Dookoła Świata” (1955)
• Nagroda ZPO na VIII Ogólnopolskiej Wystawie Fotografii Artystycznej w Gliwicach (1957)
• III nagroda na XI Ogólnopolskim Konkursie Fotografii Turystyczno-Krajoznawczej w Katowicach (1958)
• I nagroda na Wystawie Oddziału Gliwickiego w Gliwicach (1958)
• Złoty Medal na XIII Jubileuszowej Wystawie Fotografii Artystycznej w Krakowie (1959)
• Brązowy Medal w Galerie Saint Jacques w Paryżu (1959)
• II nagroda Ministra Kultury na IX Ogólnopolskiej Wystawie Amatorskiej Fotografii Artystycznej w Gliwicach (1959)
• I nagroda na XI Wystawie Fotografii Amatorskiej w Częstochowie (1959)
• I nagroda w Konkursie Muzeum Dolnośląskiego w Bytomiu (1959)
• I nagroda w Konkursie Telewizji Polskiej w Warszawie (1959)
• Tytuł Artiste FIAP (1960)
• Srebrny Medal Concours Photo-Cinema w Paryżu (1960)
• III nagroda w Konkursie Mimozy w Kolonii (1960)
• Złoty Medal na XIII Wystawie Amatorskiej Fotografii Artystycznej w Krakowie (1960)
• Złoty Medal i I Nagroda Ministra Kultury i Sztuki na X Ogólnopolskiej Wystawie Amatorskiej Fotografii Artystycznej w Gliwicach (1960)
• I nagroda na II Ogólnopolskiej Wystawie Amatorskiej Fotografii Artystycznej w Szczecinie (1960)
• Brązowy Medal na II Międzynarodowej Wystawie Fotografii Artystycznej ZPAF w Warszawie (1961)
• Brązowy Medal w Muzeum Sztuki Nowoczesnej PHOTOVISION w Australii (1961)
• Srebrny Medal na II Międzynarodowej Wystawie Fotografii Artystycznej w Katowicach (1961)
• I nagroda w Konkursie Turystycznym w Katowicach (1961)
• III nagroda na X Wystawie Amatorskiej Fotografii Artystycznej w Gdańsku (1961)
• I nagroda w Konkursie TPD „Dziecko” w Warszawie (1962)
• Brązowy Medal w XIII Salon International d’Art Photographique Bordeaux (1962)
• Brązowy Medal w Salon International d’Art Photographique w Miscolcu (1962)
• III nagroda na Wystawie Fotograficznej „Śląsk w fotografii” w Katowicach (1962)
• Dyplom w Konkursie fotograficznym CAF w Warszawie (1964)
• Dyplom w International Photo Festival Levre w Levre (1964)
• Dyplom na Wystawie Fotografii Marynistycznej w Warszawie (1965)
• Dyplom w II salonie Portretu Artystycznego w Gdańsku (1967)
• Złoty Medal AFIAP na IV Biennale Fotografiki Krajów Nadbałtyckich w Malborku (1969)
• Nagroda Miasta Gliwice za całokształt twórczości (1972)
• II nagroda w Konkursie na plakat 22 lipca, WAG w Katowicach (1973)
• Złoty Medal na Wystawie FOTO EXPO W Poznaniu (1973)
• Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt twórczości (1975)
• Tytuł Excellence FIAP (1976)
• Dyplom Honorowy GTF (1976)
• Dyplom Honorowy Grupy A74 (1977)
• Nagroda Główna w Konkursie „Rodzina polska” (1979)
• Nagroda II stopnia Ministra Kultury i Sztuki (1981)
• Nagroda im. Kułki za całokształt pracy artystycznej (1985)
• Nagroda Towarzystwa Przyjaciół Gliwic (1990)

Źródło: Fundacja im. Zofii Rydet.

Upamiętnienie

W 2011 roku powstała Fundacja im. Zofii Rydet, która prowadzi działania archiwizacyjne i badawcze nad archiwum fotograficznym artystki, przekazanym Fundacji przez rodzinę. Organizuje również wystawy, publikacje i konferencje naukowe. Jej celem jest merytoryczne opracowanie całości zbioru, z naciskiem na świeże spojrzenie i współczesne ujęcie twórczości Rydet[1]. Od początku istnienia jej działania wspiera finansowo Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Głównymi celami statutowymi Fundacji są: rozpowszechnianie twórczości Rydet w kraju i za granicą, wsparcie dla działań naukowych i artystycznych, współuczestnictwo w podnoszeniu prestiżu polskiej fotografii na rynkach światowych.

Wpis cyklu fotograficznego Zapis socjologiczny na Polską Krajową Listę UNESCO (2024)

Linki zewnętrzne

• Zofia Rydet - Zapis socjologiczny (pol.)
• Fundacja im. Zofii Rydet
• Archiwum fotografii online
• Zofia Rydet w serwisie Nowy Napis
• Zofia Rydet w serwisie culture.pl
• Fotografie Zofii Rydet w zbiorach Muzeum Fotografii w Krakowie
• Zapis socjologiczny w serwisie Niezła Sztuka