6 Pułk Artylerii Ciężkiej
| 6 Pułk Artylerii Ciężkiej | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1921 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Patron | Obrońcy Lwowa |
| Tradycje | |
| Święto | 21 kwietnia |
| Dowódcy | |
| Ostatni | ppłk Tadeusz Frączek |
| Działania zbrojne | |
| kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Lwów |
| Podporządkowanie | 6 Grupa Artylerii |
| Rodzaj wojsk | artyleria |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
6 Pułk Artylerii Ciężkiej Obrońców Lwowa (6 pac) - oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego II RP.
Pułk został sformowany w 1921 roku z połączenia 5 i 12 dywizjonów artylerii ciężkiej.
W 1938 roku jednostka otrzymała nazwę wyróżniającą "Obrońców Lwowa"[1].
Do 1939 roku pułk stacjonował w garnizonie Lwów
Spis treści |
[edytuj] Geneza i walki pododdziałów pułku w latach 1919 - 1921
Pułk sformowano z "wojennych" 5 dywizjonu artylerii ciężkiej i 12 dywizjonu artylerii ciężkiej.
5 dywizjon artylerii ciężkiej
Baterie późniejszego 5 dac formowały się samorzutnie we Lwowie w końcu listopada 1918 roku. Przyjęły nazwy: Basia, Iwan i Longinus. W styczniu 1919 roku baterie utworzyły 4 pułk artylerii ciężkiej. Wkrótce pułk zmienił numer na 5 pac. Ostateczna jego nazwa to 5 dywizjon artylerii ciężkiej. W listopadzie 1921 stał się jednym z dywizjonów "pokojowego" 6 pac.
Baterie późniejszego 5 dac walczyły we Lwowie, a następnie wzięły udział w walkach na froncie ukraińskim do rzeki Seret. W Zbarażu pozostawały do 13 sierpnia 1919. W sierpniu przesunięto dywizjon na linię Zbrucza. Tu dywizjon wspierał działania 19 pułku piechoty. Po walkach odszedł do Tarnopola. Tam przezbrojono dywizjon.
Od maju 1920 roku dywizjon działał na kierunku Latyczów - Lityń – Winnica - Niemirów. 27 maja przerzucono go na front północny w rejon Głębokiego. Tam walczył do 3 lipca. Od 4 lipca prowadził działania opóźniające na kierunku Głębokie –Lida- Szczuczyn – Grodno - Białystok i dalej na Warszawę.
Pod Warszawą 5 dac (bez 1 ba) podporządkowano 5 DP i skierowano na front lwowski. Tu uczestniczył w pościgu na kierunku Złoczów - Brody - Radziwiłłów - Krasiłów. 1 bateria wspierała walki 14 DP pod Warszawą, a następnie dołączyła do macierzystego dywizjonu. W październiku 1920 roku dywizjon skierowano do Jarosławia, a następnie do Lwowa.
12 dywizjon artylerii ciężkiej
12 dac wywodzi swój rodowód z 3 pułku artylerii ciężkiej Błękitnej Armii. Po przybyciu do Polski wydzielono z pułku jeden dywizjon przemianowano go na 12 dac. W 1921 roku wcielono go do nowo powstałego 6 pac.
12 dac do końca sierpnia 1919 roku pozostawał w okolicach Warszawy. We wrześniu przegrupowany został do Wilna. Tam do połowy marca 1920 prowadził działania organizacyjne i szkoleniowe. Od 15 marca dywizjon podporządkowano dowódcy 14 Dywizji Piechoty. W jej składzie wziął udział w walkach na froncie północnym. Potem prowadził działania odwrotowe wycofując się przez Słuck -Baranowicze - Kobryń aż pod Dęblin. Tam 12 sierpnia zajął stanowiska ogniowe i wspierał 14 DP w czasie bitwy warszawskiej. W jej składzie przeszedł też do pościgu. Walki zakończył w rejonie Mińska.
Obydwa dywizjony w bojach straciły 20 żołnierzy poległych i 20 rannych. 47 żołnierzy zmarło. Za męstwo Odznaczono 4 żołnierzy orderem Virtuti Militari i 60 Krzyżem Walecznych[2].
[edytuj] Pułk w kampanii wrześniowej
Mobilizacja w 1939
Pułk był jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" sformował:
w dniach 24-26 sierpnia, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:
- 12 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II dla 12 DP
- Pluton Taborowy Nr 12 dla 12 DP
od dnia 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:
- 5 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II dla 5 DP
- Pluton Taborowy Nr 12 dla 12 DP
- 11 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Typ II dla 11 DP
- Pluton Taborowy Nr 11 dla 11 DP
- Dowództwo 6 Pułku Artylerii Ciężkiej dla Armii "Łódź"
- I dywizjon 6 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I dla Armii "Łódź"
- II dywizjon 6 Pułku Artylerii Ciężkiej Typ I dla Armii "Łódź"
- Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 61
- Polowy Szpital Weterynaryjny Nr 62
Działania bojowe
6 pac rozpoczął przechodzenie na stopę wojenną w pierwszych września 1939.
Wojenna obsada etatowa przedstawiała się w sposób następujący:
dowódca pułku - ppłk Tadeusz Frączek
- dowódcą I dywizjonu armat 105 mm - był mjr Edward Reguła
- dowódca baterii -
- dowódca baterii - ppor. Jerzy Chmielewski
- dowódca baterii -
- dowódcą II dywizjonu haubic 155 mm - kpt. Jerzy Stępkowski
- dowódca 4 baterii -
- dowódca 5 baterii -
- dowódca 6 baterii - ppor. Stanisław Rozwadowski[3].
Pierwsze transporty dowództwa pułku i II dywizjonu odjechały ze Lwowa 7 września. Dotarły tylko nad San pod Muninę i stamtąd zawrócono je do Lubaczowa. Tam transporty wyładowano a dowództwo pułku otrzymało rozkaz by z II/6 dywizjonem (bez 6 baterii) wracać do Lwowa. 13 września II dywizjon zajął stanowiska ogniowe w rejonie cytadeli i cmentarza łyczakowskiego. Tu walczył do czasu poddania Lwowa.
6 bateria została razem batalionem marszowym 19 pp w rejonie Brzuchowice- Rzęsna Ruska. Potem przeszła do m. Hołosko i walczyła w obronie składów amunicyjnych da końca walk grupy operacyjnej gen. Sosnkowskiego.
Transporty I dywizjonu dojechały tylko do Medyki i tam wyładowały się. Dywizjon skierowano do Przemyśla, ale w drodze został on zawrócony w kierunku na Sądową Wisznię. Tam przeszedł pod rozkazy dowódcy 38 DP i wspierał ogniem oddziały piechoty.
3 bateria I dywizjonu zastała zbombardowana w transporcie kolejowym, wyładowała się na szlaku i wróciła do garnizonu. Tam dołączyła do II dywizjonu 6 pac i do końca walczyła w obronie Lwowa.
[edytuj] Artylerzyści obrońcy Lwowa
Dowódcy:
- ppłk Tadeusz Łodziński (1923)
- płk SG dr Wojciech Pietras (1928)
- płk dypl. Tadeusz Tomaszewski
- ppłk dypl. Wojciech Fyda (od 1 III 1931[4])
- ppłk Tadeusz Frączek(1939)
Oficerowie:
- Edward Gött-Getyński
- Adam Karol Ludwik Jaworski-Sas-Choroszkiewicz
- Lucjan Jasiński
- Stanisław Kopański
- Kazimierz Schirmer
- Karol Schrötter
Obsada personalna pułku w 1928
- dowódca - płk SG dr Wojciech Pietras
- zastępca dowódcy - ppłk Antoni Glanz
- kwatermistrz - mjr inż. Tadeusz Marian Kruszyński
- płatnik - por. Karol Adolf Laturski
- dowódca I dywizjonu - tyt. ppłk Borys Kędzirałow
- dowódca II dywizjonu - mjr Gwido Arnold Reichenberg
- dowódca III dywizjonu - mjr Bohdan Stanisław Jakubowski
- dowódca samodzielnego dywizjonu artylerii przeciwlotniczej nr 6 - mjr Franciszek Ksawery Mołodyński
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy
|
[edytuj] Symbole pułkowe
Sztandar
16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 6 pac[5]. 22 listopada 1938 roku w czasie wręczania sztandarów oddziałom artylerii ze Lwowa i Małopolski wschodniej gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez zarząd miasta Lwowa[6].
Odznaka
Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 3, poz. 18 z 26 marca 1934 roku. Odznakę stanowi wizerunek moździerza z kołem, na którym w górnej części umieszczony jest herb Lwowa. Na oporze moździerza wpisano numer 6 zaś na trzech ustawionych pionowo pociskach inicjały PAC. Jednoczęściowa - wykonana w srebrze, bez emalii. Na rewersie próba srebra i inicjały grawera WG. Wymiary: 34x34 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[7]
Przypisy
- ↑ Nazwa pułku zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1938 nr 14, poz 163.
- ↑ Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej. s. 106.
- ↑ Organizacja i niepełna obsada personalna za: Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej. s. 395.
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 1 z 28.01.1931 r.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 31.12.1937, Nr 18, poz. 244.
- ↑ Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 332.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 280.
[edytuj] Bibliografia
- Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Instytut Wydawnictw PAX. Warszawa 1990
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
- Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
