Brazylijska odmiana języka portugalskiego
Brazylijska odmiana języka portugalskiego - jeden z dwóch standardów języka portugalskiego używany głównie w Brazylii oraz nauczany w innych krajach Ameryki. W stosunku do europejskiej odmiany portugalskiego wykazuje szereg różnic w fonetyce, ortografii i słownictwie. Różnice gramatyczne są stosunkowo niewielkie.
Spis treści |
System fonologiczny [edytuj]
(sekcja do opracowania)
Słownictwo [edytuj]
Język portugalski używany w Brazylii charakteryzuje się stosunkowo dużym procentem słownictwa pochodzącego głównie z języków tupi oraz języków afrykańskich. Poza tym szereg tzw. neologizmów, czyli słów na określenie nowych zjawisk różni się od wersji stosowanej w Portugalii. Typowe przykłady to ônibus zamiast autocarro, trem zamiast comboio, bonde zamiast eléctrico czy comissário de bordo|aeromoça zamiast hospedeira de bordo.
Inne różnice dotyczą ortografii słów zapożyczonych np. gol (pt golo, z angielskiego goal), esporte (pt desporto z angielskiego sport), xampu (pt champô, z angielskiego shampoo).
Poniższa tabela pokazuje dodatkowe różnice leksykalne :
| Brazylia | Portugalia |
|---|---|
| abridor de garrafas ou saca-rolhas | saca-rolhas |
| abridor de latas | abre-latas |
| água-viva ou medusa | alforreca ou medusa |
| alho-poró | alho-porro |
| aquarela | aguarela |
| arquivo (de computador) | ficheiro |
| aterrissagem | aterragem |
| banheiro | casa-de-banho ou quarto-de-banho |
| brócolis | brócolos |
| caminhão ou camião (linguagem oral) | camião |
| carona | boleia |
| carro conversível | carro descapotável |
| carteira de identidade ou Registro Geral/RG | bilhete de identidade/BI |
| carteira/carta de motorista | carta de condução |
| chaveiro | porta-chaves ou chaveiro |
| concreto | betão |
| diretor (de cinema) | realizador |
| esparadrapo, bandeide (band-aid) | penso, penso-rápido |
| fila de pessoas | fila ou bicha |
| fones de ouvido | auscultadores, auriculares, fones |
| gol | golo |
| grampeador | agrafador |
| maiô | fato-de-banho |
| mamadeira | biberão |
| metrô | metro, metropolitano |
| nadadeiras, pé-de-pato | barbatanas |
| ônibus | autocarro |
| perua, van | carrinha |
| salva-vidas ou guarda-vidas | salva-vidas ou nadador-salvador |
| secretária eletrônica | atendedor de chamadas |
| sunga ou calção de banho | calções de banho, calção de banho |
| (telefone) celular | telemóvel |
| terno | fato |
| trem | comboio |
| torcida | claque |
| isopor | esferovite |
| pebolim (ou totó) | matraquilhos |
| água sanitária | lixívia |
| descarga | autoclismo |
| privada sanitária, vaso sanitário ou privada | retrete ou sanita |
Ortografia [edytuj]
Od roku 1945 istnieją dwie normy ortograficzne języka portugalskiego: jedna w Brazylii, zaś druga obowiązująca w pozostałych krajach portugalskojęzycznych. Główna różnica dotyczy opuszczania w odmianie brazylijskiej niewymawianych spółgłosek np. ação czy atual, w przeciwieństwie acção lub actual w wersji europejskiej.
| Portugalski europejski | Portugalski brazylijski |
|---|---|
| acção | ação |
| baptismo | batismo |
| contacto | contato |
| direcção | direção |
| eléctrico | elétrico |
| óptimo | ótimo |
Z wejściem w życie w 1990 roku porozumienia dotyczącego ujednolicenia ortografii (Acordo Ortográfico de 1990), większość spółgłosek niemych nie jest zapisywana także w odmianie europejskiej. Pozostaje jednak niewielka ilość słów dopuszczających dwie możliwości zapisu, w przypadku gdy spółgłoska jest wymawiana w Brazylii a niema w Portugalii lub na odwrót. (Przykłady: recepção/ receção lub facto/fato
Zgodnie z nowymi zasadami pisowni ustalonymi przez porozumienie z 2009 roku (Acordo Ortográfico da Língua Portuguesa), które obowiązują od stycznia 2009 znak trema wyjdzie z użycia, z wyjątkiem nazw własnych, tak więc takie słowa jak lingüiça, seqüestro, tranqüilo zapisuje się od tej pory linguiça, sequestro,
| Portugalski europejski | Portugalski brazylijski |
|---|---|
| linguiça | lingüiça |
| sequência | seqüência |
| frequência | freqüência |
| quinquénio | qüinqüênio |
| pinguim | pingüim |
Ze względu na różnice w wymowie, samogłoski zamknięte zapisywane są z akcentem "circumflexus" w odmianie brazylijskiej, zaś w Portugalii z akcentem "acutus" gdyż są wymawiane jako otwarte. o
| Portugalski europejski | Portugalski brazylijski |
|---|---|
| cómodo | cômodo |
| fenómeno | fenômeno |
| tónico | tônico |
| génio | gênio |
Morfologia i składnia [edytuj]
użycie zaimków osobowych w zdaniu: w odmianie brazylijskiej, zwłaszcza w języku mówionym używa się zaimka eu (ja), podczas gdy w odmianie europejskiej wręcz nie należy go dodawać, np.: PB: Eu não quero ir ao cinema. P: Não quero ir ao cinema.
użycie zaimków zwrotnych: W odmianie brazylijskiej stosujemy je przed czasownikiem, a w europejskiej na końcu czasownika poprzedzone myślnikiem, np.: PB: Eu me lavo. P: Lavo-me.
Zaimki dopełnienia bliższego(1) i dalszego(2) "pronomes":
(1) me, te, a, o, nos, vos, as, os
(2) me,te, lhe, nos vos, lhes
ODMIANA EUROPEJSKA:
(1) Generalnie zasada jest taka, że w odmianie europejskiej stosujemy je zawsze (tzn. nie należy ich w żadnym wypadku pomijać) i jak w przykładzie powyżej występują po czasowniku poprzedzone myślnikiem (są jeszcze warianty, gdy wstawiamy je dosłownie wewnątrz czasownika i ze względów fonetycznych dodajemy spółgłoskę) np.:
Comi o queijo ⇒ comi-o (zjadłem go)
Vou comer o queijo ⇒ Vou comê-lo (planuję zjeść go)
Comere o queijo ⇒ Comê-lo-ei (zjem go)
(2) Te używamy po czasowniku posiłkowym poprzedzone myślnikiem np. Ele tinha-me dito isso. i przed czasownikiem Ele lhe disse
ODMIANA BRAZYLIJSKA:
(1) Tendencja jest taka by je pomijać (choć oczywiście mogą się pojawić w zdaniu, zwłaszcza o charakterze bardziej formalnym wtedy występują przed czasownikiem), np.
Eu o comi. lub po prostu Eu comi. (zamiast comi-o)
(2) Tutaj również coraz rzadziej można usłyszeć pronome w takiej formie jak w Portugalii, zwłaszcza pomija się "lhe", często zastępuje się je stosownym wyrażeniem przyimkowym, np.:
Eu dei pra ele (zamiast lhe dei)
Eu disse pra ele lub po prostu Eu disse (zamiast lhe disse)
Bibliografia [edytuj]
- Hlibowicka-Węglarz, Barbara: Język portugalski w świecie wczoraj i dziś, Wydawnictwo Uniwersytety Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2003 ISBN 83-227-2066-1
