Getto w Kownie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kamienica, obok której znajdowała się brama do kowieńskiego getta.

Getto w Kownie (niem. Ghetto Kauen; jidysz קאָוונער געטאָ; Kowner geto) – getto założone przez Niemców na terenie kowieńskiej dzielnicy Wiliampol, istniejące w latach 1941–1944.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Decyzję o powołaniu specjalnej dzielnicy dla kowieńskich Żydów ogłoszono 10 lipca 1941 – po wkroczeniu do miasta wojsk niemieckich i wybuchu pogromów żydowskich organizowanych przez litewskich nacjonalistów. Formalny akt podpisał komendant miasta Jurgis Bobelis – na jego mocy kowieńscy Żydzi lub osoby za nich uznane mieli do 15 sierpnia 1941 przeprowadzić się do dzielnicy Wiliampol (Słobódka). Na początku istnienia getta znalazło się w nim 29,7 tys. osób[1] uznanych według kryteriów z Norymbergi za Żydów.

Ulica Ponarska (Panieriu), wyłączona z dzielnicy ze względów komunikacyjnych, dzieliła getto na dwie części - tzw. duże i małe getto, które połączone były kładką przechodzącą nad ulicą. W małym getcie znajdował się m.in. szpital i dom sierot.

Żydowskim życiem w getcie kierował Judenrat, na którego czele stanęli Elchanan Elkes i Lejb Garfunkel – jako jeden z nielicznych Judenratów był wybrany przez samych Żydów, a nie narzucony przez okupacyjne wojska.

Już w pierwszych dniach po utworzeniu getta doszło do zbrodniczych akcji ze strony niemieckiej SS – 18 sierpnia zorganizowano tzw. akcję Intelektualiści, której ofiarą padło 534 Żydów[2] uznanych za szczególnie ważnych dla kulturowego przetrwania społeczności żydowskiej w mieście. 26 września ok. tysiąca mieszkańców zostało rozstrzelanych na terenie tzw. IV Fortu kowieńskiej twierdzy.

4 października 1941 ogłoszono decyzję o rozwiązaniu tzw. małego getta. W tym samym dniu doszło do spalenia szpitala oraz rozstrzelania 1,8 tys. Żydów w tzw. IX Forcie[2]. Kolejne represje miały miejsce 28 października – dokonano selekcji ok. 30% mieszkańców getta, po czym ok. 9,2 tys. ludzi zamordowano w IX Forcie[2].

1 listopada 1943 dzielnica została wyjęta spod niemieckiej i żydowskiej administracji cywilnej i przejęta przez SS jako obóz koncentracyjny KL Kauen.

Na wiosnę 1944 przeprowadzono w obozie tzw. akcję Dzieci, której ofiarą padło 1,3 tys. osób[2], do 12 i po 55 roku życia.

Ostatecznej likwidacji getta dokonano 8 lipca 1944, wywożąc ocalałych mieszkańców do obozów koncentracyjnych w Dachau i Stutthofie. Następnie cała dzielnica została z rozkazu komendantury SS spalona. Oblicza się, że Holocaust przeżyło 3 tys. z 37 tys. kowieńskich Żydów[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. Według Tomasza Szaroty w getcie przebywało ok. 25 tys. Żydów, zob.: Tomasz Szarota, U progu Zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie, Warszawa 2000, ISBN 83-86056-74-6; 2001, ISBN 83-86056-91-6, s. 273. Helena Holzman pisze z kolei o 30 tys. mieszkańców getta: Helene Holzman, To dziecko musi przeżyć. Niezwykłe pamiętniki Helene Holzman 1941–1944, Warszawa 2002, s. 222
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Helene Holzman, To dziecko musi przeżyć. Niezwykłe pamiętniki Helene Holzman 1941–1944, Warszawa 2002, s. 222, 223

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helene Holzman: To dziecko musi przeżyć. Niezwykłe pamiętniki Helene Holzman 1941–1944. Warszawa: 2002. ISBN 83-7311-242-1.