Obóz koncentracyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obóz koncentracyjny w Buchenwaldzie

Obóz koncentracyjny – miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.

Pojęcie obozu koncentracyjnego jest więc szerokie: od rodzaju zwykłego więzienia w postaci baraków na ogrodzonym i strzeżonym terenie[1], po „fabrykę śmierci”, czyli miejsce koncentracji ludzi przed ich celową zagładą w specjalnie w tym celu skonstruowanych urządzeniach do zabijania (głównie komorach gazowych)[2], a następnie likwidacji ciał (krematorium). Ten ostatni rodzaj obozów koncentracyjnych, nazywany też obozami zagłady, tworzony był przede wszystkim przez Niemcy hitlerowskie (obozy hitlerowskie).

Nawet jednak jeśli nie łączą się z mordowaniem osadzonych ludzi, obozy koncentracyjne zwykle wiążą się z łamaniem praw człowieka w większym lub mniejszym stopniu, zwłaszcza prawa do nie uwięzienia bez sprawiedliwego procesu. W zasadzie rodzajem obozów koncentracyjnych o stosunkowo łagodnym rygorze są obozy internowania, również służące do tymczasowej koncentracji ludności[3].

Obozy koncentracyjne w dziejach świata[edytuj | edytuj kod]

Zmarli na tyfus w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie

Według prof. Władysława Konopczyńskiego obozy koncentracyjne tworzyli Rosjanie dla jeńców polskich, uczestników konfederacji barskiej. Istniały trzy takie obozy w Połonnem, Warszawie i w pewnym miejscu na Litwie. Koncentrowani w nich konfederaci oczekiwali na zesłanie na Syberię[4].

Pierwsze obozy zastosowały władze hiszpańskie, gen. Valeriano Weyler y Nicolau, (1896) wobec chłopów nie będących powstańcami na Kubie, obozy nazwano „campos de concentración”[5].

Władze brytyjskie, gen. Horatio Herbert Kitchener (1899–1902), w czasie wojen burskich zorganizowały „concentration camps” (obozy koncentracyjne) dla kobiet i dzieci Burów walczących przeciwko Anglikom, w obozach zmarło ok. 27 tys. (1/4) więźniów z głodu i chorób.

Okupacyjne wojska i władze amerykańskie na Filipinach po zwycięstwie w wojnie z Hiszpanią wykorzystały obozy wobec swoich dotychczasowych sojuszników w walce przeciw Hiszpanom – powstańców filipińskich oraz cywilnej ludności w latach wielkiego powstania Filipińczyków wymierzonego w panowanie kolonialne (1899-1902)[6].

Przed I wojną światową, w latach 1904–1907 Niemcy stworzyli obozy koncentracyjne w swojej kolonii Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej (dzisiejsza Namibia). Ciężka praca fizyczna, niedostatek żywności i zabójstwa spowodowały zgon 65 z 80 tys. członków plemienia Hererów i Namaqua. Współodpowiedzialnym za zbrodnie był ówczesny komisarz Niemieckiej Afryki Płd.-Zach. – dr Heinrich Ernst Göring, ojciec Hermanna Göringa[7].

Obozy koncentracyjne różnego rodzaju istniały w XX w. w bardzo wielu państwach.

Masowo obozy koncentracyjne pojawiły się w ZSRR już od początku istnienia tego państwa (patrz: Gułag). Niektórzy historycy zaliczają utworzone przez polski rząd sanacyjny w 1934 tzw. Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej także do kategorii obozów koncentracyjnych (teza ta zyskała na popularności w czasach PRL-u, ale i później, określenie to stosował m.in. prof. Timothy Snyder z Yale University), choć pogląd ten bywa często krytykowany.

Obozy koncentracyjne powszechnie były tworzone przez Niemcy hitlerowskie od lat 30. XX w. (w okresie II wojny światowej także na terenie krajów okupowanych w tym Polski), i nosiły nazwę Konzentrationslager, w skrócie KL. Duża część z nich była obozami zagłady dla Polaków i Żydów, przez co pojęcie obozu koncentracyjnego zostało w znacznym stopniu utożsamione z miejscem fizycznej eksterminacji ludzi. Również Niepodległe Państwo Chorwackie faszystowskich Ustaszy tworzyło obozy koncentracyjne zagłady dla Serbów – m.in. w Jasenovacu.

W okresie od 1936 do 1947 na terenie Hiszpanii funkcjonowały frankistowskie obozy koncentracyjne, przeznaczone dla jeńców republikańskich i przeciwników reżimu. W Portugalii funkcjonował obóz koncentracyjny Tarrafal (znany jako „obóz powolnej śmierci”) na Wyspach Zielonego Przylądka, początkowo więzieni w nim byli głównie przeciwnicy dyktatury Salazara oraz zwolennicy szeroko rozumianej lewicy, następnie obóz przeorganizowany został dla przywódców afrykańskiego ruchu narodowowyzwoleńczego.

W czasie II wojny światowej istniały też włoskie obozy koncentracyjne we Włoszech oraz Chorwacji: Rab (na chorwackiej wyspie Rab), Gonars (istniał w latach 1942-1943), Padova, Treviso, Renicci, Visco oraz inne. W tych obozach ginęli głównie Słoweńcy i Chorwaci, ale także osoby innych narodowości. O tych obozach szybko zapomniano i włoscy faszyści nigdy nie stanęli przed międzynarodowym sądem. W okresie okupacji Chin przez wojska japońskie cesarska tajna policja Kempeitai tworzyła i administrowała na terenach okupowanych obozami pracy i jenieckimi, w których m.in. przeprowadzano eksperymenty z użyciem nowych rodzajów broni chemicznej i biologicznej na żywych ludziach (np. Jednostka 731)[8].

W okresie po II wojnie światowej w Polsce istniały obozy administrowane przez NKWD i Urząd Bezpieczeństwa dla żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego oraz obozy pracy dla młodzieży antykomunistycznej oraz osób pochodzenia niemieckiego lub ukraińskiego, które są klasyfikowane jako obozy koncentracyjne.

Współcześnie różne formy obozów koncentracyjnych istnieją wciąż w kilku państwach, przede wszystkim w Rosji (nazywane obozami filtracyjnymi w Czeczenii), Korei Północnej, Wietnamie[9], na Kubie i w Chinach. Tworzone były w latach 70. przez reżimy wojskowe Chile i Argentyny, w latach 90. XX w. podczas wojny domowej w Jugosławii, także w celach eksterminacji ludności.

Współcześnie obrońcy praw człowieka jako obóz koncentracyjny definiują amerykański obóz Guantanamo[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło obóz koncentracyjny w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Dzień, w którym zaczęła działać „fabryka śmierci”.
  2. Edward Hałoń: W cieniu Auschwitz. Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, 2003. ISBN 83-88526-32-4.
  3. Obóz internowanych w Chełmnie.
  4. Władysław Konopczyński, Konfederacja barska, t. II, Warszawa 1991, s. 733-734.
  5. Georg Pichler, Eingesperrt und Ausgeschlossen. w: Zwischenwelt, Zeitschrift. der Theodor Kramer Gesellschaft, R. 27, zesz. 1-2, sierpień 2010 r., s. 22.
  6. Andrzej J. Kamiński: Koszmar niewolnictwa. Obozy koncentracyjne od 1896 do dziś, Wyd. Przedświt, Warszawa 1990, s. 34; Rocznica zapomnianej wojny, www.wolnemedia.net, dostęp od 8 II 2012 r.; Arnaldo Dumindin, Philippine-American War 1899-1902, www.philippineamericanwar.webs.com.
  7. Waldemar Wojnar: Zanim powstały łagry i kacety, www.niniwa22.cba.pl, Andrzej Solak: Antenaci Hitlera, cz. 1. Hunowie Kajzera, „Myśl Polska” z 15 I 2006 r.; zob. również hasło w Wikipedii: Ludobójstwo Herero i Namaqua.
  8. R. Lamont-Brown: Kempeitai. Japońska tajna policja, Wyd. Bellona, Warszawa 2004.
  9. Ł. Kurtz: Ambasada Wietnamu szpieguje w Polsce, Magazyn INTERWENCJA, Telewizja Polsat, 29 I 2007 r.
  10. Guantánamo – obóz koncentracyjny XXI wieku.