Klawiatura Dvoraka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Klawiatura Dvoraka układ pierwszy

Klawiatura Dvoraka jest układem klawiatury opatentowanym w 1936 r. przez Augusta Dvoraka (profesora Uniwersytetu Waszyngtońskiego w Seattle) i dr. Williama Dealeya (jego szwagra), jako alternatywa dla bardziej popularnego układu QWERTY. Od tego czasu zespół kierowany przez Dvoraka oraz ANSI opracowały kilka jej wersji. Nazywano je, łącznie, również klawiaturą uproszczoną (Simplified Keyboard) czy amerykańską klawiaturą uproszczoną (American Simplified Keyboard), ale ich popularna nazwa to klawiatura Dvoraka albo układ Dvoraka.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Układ Dvoraka został zaprojektowany jako alternatywa dla klawiatury QWERTY, która cechowała się małą wydajnością.

Dvorak i Dealey przeanalizowali częstotliwość występowania liter i anatomię ręki, tworząc układ, który miał spełniać następujące zadania:

  • ułatwienie pisania poprzez podział liter na ręce;
  • maksymalną szybkość i efektywność – litery pisane najczęściej miały być najłatwiejsze do osiągnięcia; oznacza to, że powinny być w środkowym rzędzie, tam gdzie "odpoczywają" palce;
  • najrzadziej używane litery powinny znajdować się w najniższym rzędzie, jako najtrudniejsze do wciśnięcia;
  • prawa ręka powinna pisać więcej, gdyż większość osób jest praworęczna, lewa ręka przejmie samogłoski oraz mniej używane litery;
  • litery występujące razem powinny być umieszczone blisko siebie na klawiaturze.

Układ był gotowy w 1932 i został opatentowany w 1936 jako U.S. Patent No. 2,040,248. W 1982 roku ANSI ustanowiło klawiaturę Dvoraka standardem.

W 1984 używało jej około 100 000 osób.

Oryginalny układ Dvoraka[edytuj | edytuj kod]

Układ, który stał się standardem ANSI różnił się od oryginalnego układu opracowanego przez Dvoraka. Dzisiejsze klawiatury mają więcej klawiszy niż dawne maszyny do pisania. Najbardziej znaczące zmiany to:

  1. Inny układ klawiszy numerycznych w oryginalnej wersji:
    Dvorak keyboard classicnum.png
  2. W klasycznym układzie znak zapytania [?] znajdował się na skrajnej lewej pozycji górnego rzędu klawiszy, a ukośnik [/] na skrajnej prawej pozycji górnego rzędu.
  3. Następujące symbole znajdowały się na jednym klawiszu: (drugi znak pojawiał się po naciśnięciu klawisza SHIFT):
    1. dwukropek [:] i znak zapytania [?]
    2. ampersand [&] i ukośnik [/]
    3. przecinek [,] i średnik [;]

Nowoczesne klawiatury prawie zawsze umieszczają na wspólnych klawiszach dwukropek ze średnikiem oraz ukośnik ze znakiem zapytania.

Systemy operacyjne[edytuj | edytuj kod]

Apple wprowadził układ klawiatury Dvoraka do Apple IIc, który posiadał mechaniczne przełączanie pomiędzy układami QWERTY i ANSI Dvoraka. Od roku 1998 Apple wprowadziło układ Dvoraka do Mac OS 8.6. W najnowszym Mac OS X zmiany układu klawiatury możemy dokonać w System Preferences -> International -> Input Menu.

Microsoft wprowadził obsługę układu Dvoraka przed rokiem 1998. W Windows XP można go ustawić, wchodząc w Panel Sterowania -> Opcje regionalne i językowe -> Języki -> Szczegóły.

W GNOME (GNU/Linux/Unix) układ Dvoraka można włączyć w System -> Preferencje -> Klawiatura.

W KDE (GNU/Linux) możemy go ustawić w Centrum sterowania KDE -> Regionalne i dostępność -> Układ klawiatury.

W większości systemów z Linuksem lub BSD z uruchomionym X Window System w przypadku niekorzystania z żadnego z powyższych środowisk graficznych można zmienić układ klawiatury na Dvorak wpisując setxkbmap dvorak. Wpisując natomiast setxkbmap dvorak-classic przełączamy się do oryginalnej wersji klawiatury Dvoraka. Aby przywrócić normalną mapę klawiatury wpisujemy setxkbmap us. Jeśli X nie są uruchomione korzystamy z poleceń loadkeys dvorak i loadkeys us. Aktualnie w środowisku X Window zaimplementowane są tylko mapy klawiatur ANSI.

W Debian GNU/Linux można przekonfigurować konsolowy układ klawiatury, wpisując dpkg-reconfigure console-data. W Debianie jest dostępny zarówno klasyczny układ Dvoraka, jak i układ ANSI.

W OpenBSD, należy wpisać kbd us.dvorak, aby przełączyć się na klawiaturę Dvoraka. Do przełączania z powrotem służy polecenie kbd us. Aby zapisać ustawienia klawiatury Dvoraka, należy przełączyć się na konto roota i wpisać: echo 'us.dvorak' > /etc/kbdtype. Aby usunąć te ustawienia, należy po prostu usunąć ten plik.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Mimo że wiele argumentów przemawia za zmianą układu QWERTY na klawiaturę Dvoraka, tego typu próby napotykają na opór. Osoby, które opanowały QWERTY, nie chcą uczyć się nowego układu. M.in. przeprowadzone w 1956 r. badania (General Services Administration, Earle Strong) z udziałem 10 osób biegłych w maszynopisaniu zakończyły się wnioskiem, że korzyści, jakie może przynieść szkolenie w używaniu klawiatury Dvoraka nie zrównoważą poniesionych kosztów. Co prawda badanie krytykowano za to, że nie obejmowało osób rozpoczynających naukę maszynopisania, ale z drugiej strony zauważano, że warunki eksperymentu odtwarzają sytuację, w jakiej podejmowano by decyzję w prawdziwej firmie czy urzędzie: czy warto przeszkalać już wyszkolone osoby? Dylematy związane z wprowadzeniem klawiatury Dvoraka są czasami przedstawiane przez doradców od zarządzania jako przykład trudności, jakie napotykają próby wprowadzenia zmian.

Opór przed zmianą układu QWERTY na Dvoraka oprócz względów praktycznych ma także inne podłoże: zwiększenie szybkości pisania (po odpowiednim przeszkoleniu) następuje zwykle tylko w jednym języku. Standardowa klawiatura Dvoraka jest zoptymalizowana pod kątem języka angielskiego, a pisanie w innych językach może być na niej wolniejsze niż na standardowych QWERTY/QWERTZ/AZERTY.

Wersje jednoręczne[edytuj | edytuj kod]

Praworęczna wersja układu Dvoraka
Leworęczna wersja układu Dvoraka

Istnieją także wersje układu Dvoraka przeznaczone do pisania jedną ręką, które są użyteczne dla osób niepełnosprawnych lub chcących jednocześnie korzystać z myszki. Jeden układ przeznaczony jest dla pisania prawą ręką, a drugi dla pisania lewą ręką.

UWAGA: Układy jednoręczne zaimplementowane w systemie Microsoft Windows różnią się od tych przedstawionych na rysunkach. W wersji Microsoftu klawisze numeryczne umieszczone są w 2 kolumnach i w wersji leworęcznej znajdują się po przeciwnej stronie klawiatury.

Inne języki[edytuj | edytuj kod]

Układy klawiatur wzorowane na układzie Dvoraka powstały także dla języków innych niż angielski.

W implementacji dla języka szwedzkiego, znanej jako Svorak, w górnym rzędzie klawiszy pojawiają się trzy dodatkowe samogłoski, które odpowiadają symbolom interpunkcyjnym w angielskiej wersji układu Dvoraka. Aby uzyskać dostęp do części z tych symboli interpunkcyjnych, konieczne jest użycie klawisza Alt-Gr, gdyż są umieszczone wspólnie z innymi znakami. Inną szwedzką wersją układu Dvoraka jest Svdvorak, w którym symbole interpunkcyjne znajdują się tam gdzie w wersji angielskiej. Pierwsza dodatkowa samogłoska (å) umieszczona jest na skrajnej lewej pozycji górnego rzędu klawisza, a następne dwie są na skrajnej lewej pozycji dolnego rzędu.

Implementacja norweska (znana jako "Norsk Dvorak") jest podobna do Svdvorak, z tym że zamiast "ä" i "ö" jest "æ" i "ø".

Wersja fińska klawiatury Dvoraka kieruje się tylko zasadami, które zostały wykorzystane przy projektowaniu układu Dvoraka. Oparta jest na najczęściej występujących literach języka norweskiego. Matti Airas opracował także układ oparty na oryginalnym układzie Dvoraka z dodanymi literami ä i ö.

W opracowaniu jest także brazylijska wersja klawiatury Dvoraka. Prostszy układ (zwany BRDK) jest standardowym układem Dvoraka z dodanymi literami z brazylijskiego układu ABNT2. Inny układ przeznaczony do pisania w brazylijskiej odmianie portugalskiego oparty jest na częstotliwości występowania liter w tym języku.

Najpopularniejszą niemiecką wersją układu Dvoraka jest German Type II, dostępny w systemach Windows, Linux i Mac OS X.

Rekord świata[edytuj | edytuj kod]

Według Księgi rekordów Guinnessa Barbara Blackburn jest najszybszą maszynistką na świecie. Używając klawiatury Dvoraka, pisała z szybkością 150 słów na minutę przez 50 minut oraz 170 słów na minutę w krótszych okresach. Maksymalna szybkość, jaką osiągnęła, to 212 słów na minutę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Programy komputerowe i kursy[edytuj | edytuj kod]

Wolne oprogramowanie[edytuj | edytuj kod]

  • DvorakNG – darmowy, open source, system operacyjny: Linux.
  • Dvorak7min – darmowy, open source, system operacyjny: Linux.
  • Klavaro – darmowy, open source, system operacyjny: Linux, Windows.
  • TypeFaster – darmowy, open source, system operacyjny: Windows.

Freeware i shareware[edytuj | edytuj kod]

  • Key Advantage Typing – wersja testowa, opłata rejestracyjna – 20 dolarów, system: Mac i Windows.
  • Ten Thumbs Typing Tutor – wersja testowa, opłata rejestracyjna – 26 dolarów, system: Mac, Linux i Windows.
  • Stamina Typing Tutor 2.5 – Freewareowy program do nauki pisania na klawiaturze dla Windowsa.
  • KP Typing Tutor – W pełni funkcjonalny sharewareowy program z obsługą układów Qwerty, Dvorak i innych dla Windowsa.
  • KP Typing Tutor for DOS – Freewareowa wersja dla systemu MS-DOS.
    • Można pobrać z linka z 'eNet Server' . Link z 'Author's Site' jest zepsuty.
    • Działa pod Linuksem – z użyciem programu DOSBox.

Online[edytuj | edytuj kod]

Narzędzia[edytuj | edytuj kod]

Układy dla innych języków[edytuj | edytuj kod]