Patent

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Patent – potocznie: dokument wydawany przez urzędy patentowe; właściwie: ograniczone w czasie prawa właściciela rozwiązania technicznego do wyłącznego korzystania z wynalazku bądź wynalazków będących przedmiotem patentu w celach zawodowych lub zarobkowych na terenie państwa, które decyzją administracyjną patentu udzieliło, pod warunkiem wniesienia opłat za co najmniej pierwszy okres ochrony od daty zgłoszenia.

Przyznanie patentu nie oznacza automatycznie przyznania prawa do korzystania z opatentowanego wynalazku. Może to wynikać z obowiązujących w danym kraju innych regulacji prawnych, bądź też dlatego, że urzeczywistnienie wynalazku pociąga za sobą naruszenie innych patentów. Na przykład: posiadacz patentu na konstrukcję broni niekoniecznie będzie miał prawo taką broń wytworzyć, a posiadacz patentu na nową konstrukcję opon może mieć problem z patentami na zastosowanie konkretnego składu gumy do opon, opatentowanego przez inną osobę.

W ostatnich latach toczy się też publiczny spór na temat patentów na oprogramowanie, który ogniskuje się wokół przyjęcia lub odrzucenia przez Unię Europejską regulacji opartych na amerykańskim prawie patentowym.

Aspekty prawne zastrzeżeń patentowych[edytuj | edytuj kod]

Zastrzeżenia patentowe, wyznaczając zakres przedmiotowy patentu, umożliwiają prawne ściganie osób, które wykorzystują wynalazek bez zgody właściciela praw patentowych w zakładanym czasie. Odpowiednio: dla wzoru użytkowego udzielane jest prawo ochronne potwierdzane świadectwem ochronnym.

Ochrona patentowa i warunki, na jakich udzielane są patenty są we wszystkich państwach podobne. W Polsce patenty udzielane są przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej a, od przystąpienia Polski do Europejskiej Organizacji Patentowej 1 marca 2004 roku, również przez Europejski Urząd Patentowy, jeżeli w zgłoszeniu patentu europejskiego wskazana została Polska.

Patent jest ważny tylko w państwie, w którym zgłoszono wynalazek do ochrony. Patent jest ważny pod warunkiem terminowego uiszczania odpowiednich opłat okresowych, których wysokość rośnie zwykle wykładniczo z czasem. W Polsce, patent jest ważny maksymalnie przez 20 lat od daty zgłoszenia wynalazku, po czym wygasa, a wynalazek przechodzi do tzw. domeny publicznej[potrzebne źródło]. Zbiór patentów na ten sam wynalazek udzielonych przez różne urzędy patentowe tworzy tzw. rodzinę patentów analogów.

Ograniczenia ochrony patentowej[edytuj | edytuj kod]

Uprawniony z patentu nie może zabronić:

  • korzystania z wynalazku, który przejściowo znajduje się w kraju ochrony (tzw. przywilej komunikacyjny)
  • korzystania z wynalazku z uwagi na ważny interes państwowy (za wynagrodzeniem)
  • korzystania z wynalazku dla celów badawczych i doświadczalnych
  • wykonania leku (który stanowi wynalazek) w aptece na podstawie recepty
  • korzystania z wynalazku osobie, która w dobrej wierze korzystała z wynalazku, w dacie jego pierwszeństwa – może ona z niego nadal bezpłatnie korzystać w swoim przedsiębiorstwie w tym samym zakresie, w jakim korzystała do tej pory (tzw. prawo uprzednio używającego),
  • korzystania z wynalazku we własnym zakresie (w celach niezarobkowych).

Dokument patentowy[edytuj | edytuj kod]

Zgłoszenie wynalazku do opatentowania publikowane jest przez urząd patentowy po upływie 18 miesięcy od daty pierwszeństwa do uzyskania patentu (a więc, od pierwszego zgłoszenia tego wynalazku w jednym z urzędów patentowych), przy czym na wniosek zgłaszającego publikacja następuje wcześniej. Dokument patentowy zawiera następujące elementy:

  • stronę tytułową – zawiera dane bibliograficzne i skrót opisu,
  • opis wynalazku i rysunek (jeżeli jest konieczny) – przedstawia szczegółowo wynalazek wraz z przykładami jego wykonania i stanowi wykładnię dla zastrzeżeń patentowych,
  • zastrzeżenia patentowe – określają zakres ochrony patentowej.

Po przyznaniu patentu zostaje on wpisany do (jawnego) rejestru patentowego prowadzonego przez urząd patentowy.

Patenty polskie[edytuj | edytuj kod]

W Polsce patentów udziela Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej. Od lat 90. spada liczba zgłaszanych wynalazków krajowych, jak i udzielanych patentów. W roku 1990 zgłoszono 4105 wynalazków i przyznano 3242 patenty, natomiast w roku 2003 zgłoszono już tylko 2268 wynalazków i udzielono 613 patentów.

Wzrasta za to ilość polskich wynalazków zgłaszanych za granicą. W 1995 roku zgłoszono poza granicami kraju 903 wynalazki i uzyskano 65 patentów, w roku 2001 zgłoszono 6969 wynalazków i uzyskano 116 patentów. W znacznej mierze wiąże się to z przystąpieniem Polski do Konwencji o Udzielaniu Patentów Europejskich i związanym z tym spadkiem liczby zgłoszeń krajowych na rzecz zgłoszeń europejskich, w których Polska została wybrana jako kraj wyznaczony.

Czas ochrony patentowej to:

  • patent na wynalazek: 20 lat
  • prawo ochronne na wzór użytkowy: 10 lat
  • prawo ochronne na znak towarowy: 10 lat oraz kolejne okresy dziesięcioletnie(ale bez limitu liczby tych okresów)
  • prawo z rejestracji wzoru przemysłowego: 25 lat
  • prawo z rejestracji topografii układu scalonego: 10 lat[1]

Patenty Regionalne i Patenty w Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Europejski Urząd Patentowy jest tzw. regionalnym urzędem patentowym, udzielającym na podstawie Konwencji o udzielaniu patentów europejskich patentów obowiązujących w krajach należących do Europejskiej Organizacji Patentowej. Obecnie są to 32 państwa europejskie, w tym wszystkie kraje Unii Europejskiej). Innymi regionalnymi organizacjami patentowymi, które udzielają patentów obowiązujących w wielu powiązanych ze sobą państwach, są:

Obecnie w Komisji Europejskiej trwają też prace nad patentem wspólnoty, który w przeciwieństwie do patentu europejskiego, będącego w istocie wiązką niezależnych patentów krajowych, ma być jednorodny i autonomiczny na całym obszarze Unii Europejskiej. Decyzje w sprawach o naruszanie wynalazku chronionego patentem wspólnoty ma podejmować dwuinstancyjny scentralizowany Sąd Wspólnoty ds. Własności Przemysłowej (ang. Community Patent Court).

Międzynarodowe prawo patentowe[edytuj | edytuj kod]

Chociaż patenty, a raczej dekrety dające wynalazcy monopol na stosowanie wynalazku, udzielane były w różnych krajach i na różnych warunkach już w średniowieczu, dopiero XIX-wieczna rewolucja przemysłowa prowadząca do rozwoju handlu międzynarodowego była przyczynkiem do rzeczywistej ewolucji i stopniowej harmonizacji międzynarodowego prawa patentowego, które trwają do dnia dzisiejszego.

Konwencja paryska[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą międzynarodową umową patentową była Międzynarodowa Konwencja o Ochronie Własności Przemysłowej zatwierdzona 20 marca 1883 r. w Paryżu przez przedstawicieli 11 państw założycielskich. Polska przystąpiła do Konwencji 11 listopada 1919 r. Na dzień 11 maja 2008 r. do konwencji paryskiej należą 172 państwa.

Zgodnie z postanowieniami konwencji paryskiej każdy, kto dokonał prawidłowego zgłoszenia wynalazku w jednym z państw Konwencji, otrzymuje 12 miesięcy na zgłoszenie tego samego wynalazku w innym państwie Konwencji z prawem przywołania daty pierwszeństwa z pierwszego prawidłowego zgłoszenia, z tym skutkiem, że dokonane w tym państwie w międzyczasie zgłoszenie takiego samego wynalazku przez inną osobę zostanie odrzucone.

Zgłoszenia z pierwszeństwem konwencyjnym są nadal najbardziej popularną formą międzynarodowej ochrony wynalazku, jeżeli intencją jego właściciela jest uzyskanie patentów jedynie w kilku krajach świata.

Po dokonaniu zgłoszenia, kryteria zdolności patentowej wynalazku są rozpatrywane lokalnie zgodnie z ustawodawstwem danego kraju Konwencji.

Układ o Współpracy Patentowej (PCT - Patent Cooperation Treaty)[edytuj | edytuj kod]

Kolejną ważną międzynarodową umową patentową był Układ o Współpracy Patentowej (PCT), do którego należą 134 państwa (w tym Polska), przy czym członkami układu mogą być jedynie państwa, które ratyfikowały konwencję paryską.

Układ ten pozwala na lepsze oszacowanie wartości rynkowej wynalazku i prawdopodobieństwa uzyskania patentów. Umożliwia on także przesunięcie zasadniczych wydatków dalszej procedury zgłoszeniowej w czasie.

Wynalazca z największą liczbą patentów[edytuj | edytuj kod]

Shunpei Yamazaki ma 12 561 patentów[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło patent w Wikisłowniku

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.