Lista japońskich krążowników liniowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
"Haruna", krążownik liniowy typu Kongō na próbach morskich, 23 stycznia 1915

Japońska Cesarska Marynarka Wojenna zbudowała łącznie cztery krążowniki liniowe, stworzyła także plany budowy kolejnych czterech, w czasie pierwszych dekad XX wieku. Koncepcja krążowników liniowych wyrosła z projektów krążowników pancernych, które okazały się być bardzo przydatne przeciw okrętom rosyjskiej Drugiej Eskadry Pacyfiku w czasie bitwy pod Cuszimą. Po zakończeniu wojny rosyjsko-japońskiej uwaga dowództwa Cesarskiej Marynarki zwróciła się na dwóch pozostałych rywali do dominacji nad regionem Pacyfiku: Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone[1]. Japońscy planiści przewidywali, że w jakimkolwiek konflikcie z US Navy ich marynarka wojenna musiałaby reprezentować siłę przynajmniej 70% floty amerykańskiej, by osiągnąć zwycięstwo. W ramach tych rozważań stworzono koncepcję planu floty 8-8, w skład której miałoby wchodzić osiem pancerników i osiem krążowników liniowych, które mogłyby stworzyć spójny szyk liniowy[2]. Podobnie jak niemiecka Kaiserliche Marine i w przeciwieństwie do brytyjskiej Royal Navy[3], Japończycy opracowali i zaprojektowali krążowniki liniowe tak, by mogły działać razem z ciężej opancerzonymi pancernikami[4].

Pierwsza faza realizacji planu 8-8 rozpoczęła się w 1910 roku, gdy parlament japoński zatwierdził budowę jednego pancernika ("Fusō") i czterech krążowników liniowych typu Kongo. Zaprojektowane przez brytyjskiego konstruktora George'a Thurstona były budowane w Wielkiej Brytanii (pierwsza jednostka w stoczni Vickersa) i w Japonii (trzy pozostałe). Uzbrojone w osiem dział kal. 360 mm mogły osiągnąć prędkość maksymalną 27 (później 30) węzłów. Były najbardziej zaawansowanymi okrętami liniowymi[a] w tym czasie[5]. W apogeum walk I wojny światowej zamówiono kolejne cztery krążowniki liniowe (typu Amagi. Okręty miały być uzbrojone w dziesięć dział kal. 406 mm, ale żaden z nich nie został ukończony jako krążownik liniowy, gdyż ustalenia traktatu waszyngtońskiego ograniczyły rozmiary marynarek wojennych Japonii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych[6]. Przed zaangażowaniem się Japonii w walki ze Stanami Zjednoczonymi w czasie II wojny światowej planowano także zbudowanie kolejnego typu krążowników liniowych (projekt B-65 składający się z dwóch jednostek), ale zmiana priorytetów i przebieg działań wojennych sprawiły, że okręty nigdy nie osiągnęły fazy budowy[7].

Z ośmiu krążowników liniowych, które Japonia zaczęła budować (cztery typu Kongō i cztery typu Amagi), żaden nie przetrwał II wojny światowej. "Amagi" miał być przerobiony na lotniskowiec zanim jego kadłub został katastrofalnie uszkodzony na pochylni przez wielkie trzęsienie ziemi w 1923 roku. Został on później rozebrany, tak jak i dwa ostatnie okręty typu Amagi, które spotkał ten los w 1924 roku zgodnie z ustaleniami traktatu waszyngtońskiego[6]. "Akagi" został przerobiony na lotniskowiec w latach 20. XX wieku i zatopiony w czasie bitwy o Midway 5 czerwca 1942. Cztery okręty typu Kongō zostały także zatopione w boju: dwa podczas bitew toczonych w czasie walk o Guadalcanal w listopadzie 1942 roku[8], jeden przez amerykański okręt podwodny w listopadzie 1944 roku[9], a ostatni przez amerykański samolot w bazie morskiej w Kure w lipcu 1945 roku[10].

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Artyleria główna Liczba i typ dział artylerii głównej
Pancerz Grubość burtowego pasa pancernego
Wyporność Pełna wyporność bojowa
Napęd Liczba śrub napędowych, rodzaj napędu i prędkość maksymalna
Służba Daty rozpoczęcia prac, ukończenia okrętu i jego los
Położenie stępki Data położenia stępki
Wejście do służby Data oficjalnego wejścia do służby
Los Ostateczny los okrętu (np. zatopienie, złomowanie)

Typ Kongō[edytuj | edytuj kod]

Artystyczna wizja "Kongō" w konfiguracji z 1944
Information icon.svg Osobny artykuł: Okręty liniowe typu Kongo.

Cztery krążowniki liniowe typu Kongō były pierwszymi okrętami tej klasy zamówionymi przez Japońską Marynarkę Wojenną. Cztery okręty zostały zatwierdzone do budowy w 1910 roku jako część większego planu, w odpowiedzi na budowę HMS "Invincible" przez Royal Navy[11]. Zostały zaprojektowane przez głównego konstruktora stoczni Vickersa, Brytyjczyka George'a Thurstona. Pierwszy okręt ("Kongō") zbudowano w Wielkiej Brytanii, natomiast pozostałą trójkę w Japonii. Były uzbrojone w osiem dział kal. 360 mm, mogły płynąć z prędkością maksymalną 27 węzłów i były postrzegane jako "przewyższające wszystkie inne [porównywalne] okręty"[b][5]. "Kongō" został ukończony w sierpniu 1913 roku, "Hiei" w sierpniu 1914 roku, "Haruna" i "Kirishima" w kwietniu 1915 roku. Podczas I wojny światowej były wykorzystywane do drugorzędnych zadań patrolowych.

W wyniku traktatu waszyngtońskiego wszystkie cztery okręty przeszły rozległą modernizację w latach 20. i 30. XX wieku. Miało to uczynić z nich szybkie pancerniki[12]. W czasie modernizacji wzmocniono ich pancerz, wyposażono je w wodnosamoloty, ulepszono maszynownię i przekonfigurowano uzbrojenie[13]. Z prędkością maksymalną sięgającą 30 węzłów i wydajnymi maszynami wszystkie pełniły znaczącą rolę w czasie II wojny światowej. "Hiei" i "Kirishima" płynęły z lotniskowcami w czasie ataku lotniczego na Pearl Harbor. "Kongō" i "Haruna" płynęły z Siłami Południowymi przeprowadzając atak na Malaje i Singapur. "Hiei" i "Kirishima" zostały zniszczone w czasie walk morskich w pobliżu Guadalcanal[14], "Kongō" został storpedowany 21 listopada 1944 w Cieśninie Tajwańskiej[9], natomiast "Haruna" został zatopiony w czasie bombardowania lotniczego Kure 28 lipca 1945[10].

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba
Położenie stępki Wejście do służby Los
Kongō 8 × 360 mm[5] 200 mm[15] 27 500 długich ton
(27 941 ton metrycznych)[5]
4 śruby, turbiny parowe, 27,5 węzła (później 30,5 węzła)[16] 17 stycznia 1911 16 sierpnia 1913 storpedowany w Cieśninie Tajwańskiej, 21 października 1944[9]
Hiei 4 listopada 1911 4 sierpnia 1914 zatopiony po bitwie morskiej w pobliżu Guadalcanal, 13 listopada 1942[17]
Kirishima 17 marca 1912 19 kwietnia 1915 zatopiony w czasie bitwy morskiej w pobliżu Guadalcanal, 15 listopada 1942[18]
Haruna 16 marca 1912 19 kwietnia 1915 zatopiony przez samoloty w bazie morskiej w Kure, 28 lipca 1945[18]

Typ Amagi[edytuj | edytuj kod]

"Akagi" 6 kwietnia 1925, wkrótce po zwodowaniu jako lotniskowiec

Cztery krążowniki liniowe typu Amagi projektowano jako część floty z planu 8-8. Zatwierdzenie budowy tych okrętów, oraz czterech pancerników typu Kii, nałożyło wielkie obciążenia na japoński rząd, który w tym czasie wydawał jedną trzecią swojego budżetu na marynarkę[19]. "Akagi" był pierwszym okrętem, którego stępkę położono. Budowę rozpoczęto 6 grudnia 1920 w stoczni w Kure. Budowę "Amagi" rozpoczęto dziesięć dni później w stoczni w Yokosuce. Stępkę "Atago" położono w Kobe w stoczni Kawasaki 22 listopada 1921. Stępkę pod "Takao", czwarty i ostatni okręt tego typu, położono w stoczni Mitsubishi w Nagasaki 19 grudnia 1921[6].

Ustalenia podpisanego w lutym 1922 roku traktatu waszyngtońskiego spowodowały, że budowę przerwano. Jednak dwa najbardziej zaawansowane okręty ("Amagi" i "Akagi") zostały ocalone przed rozbiórką przez zezwolenie na przebudowanie ich na lotniskowce. Wielkie trzęsienie w 1923 roku spowodowało znaczące zniszczenia kadłuba "Amagi". Jego struktura została zbyt mocno naruszona by mogła być użyta, więc prace modyfikacyjne przerwano[20][c]. "Amagi" został skreślony z listy jednostek floty i sprzedany na złom. Prace rozbiórkowe rozpoczęto 14 kwietnia 1924. Budowę pozostałych dwóch okrętów anulowano oficjalnie dwa lata później (31 lipca 1924) i zostały one rozebrane na pochylniach. "Akagi" jako lotniskowiec walczył w czasie II wojny światowej i został zatopiony w czasie bitwy o Midway[6].

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba
Położenie stępki Wejście do służby Los
Amagi 8 × 406 mm[6] 250 mm[6] 46 000
długich ton
(46 738
ton metrycznych)[6]
4 śruby napędowe, turbiny parowe, 30 węzłów[6] 16 grudnia 1920 listopad 1923 (planowana) zmieniono zamówienie na lotniskowiec; ciężko uszkodzony w czasie trzęsienia ziemi; anulowany i zezłomowany[6]
Akagi 6 grudnia 1920 grudzień 1923 zmieniono zamówienie na lotniskowiec, ukończono budowę[6]
Atago 22 listopada 1921 grudzień 1924 budowę przerwano, kadłub zezłomowano[6]
Takao 19 grudnia 1921 grudzień 1924 budowę przerwano, kadłub zezłomowano[6]

Projekt B-64/B-65[edytuj | edytuj kod]

Plany krążowników projektu B-65

Okręty projektu B-65 początkowo miały stanowić część japońskich Sił Nocnych – formacji, która miała atakować zewnętrzną eskortę floty przeciwnika (składającą się z krążowników i niszczycieli) pod osłoną nocy. Po spenetrowaniu eskorty japońskie krążowniki i niszczyciele miałyby przeprowadzić ataki torpedowe na wrogie pancerniki. Ocalałe siły miały być dobite przez główne siły floty następnego dnia. Okręty projektu B-64 miały wspierać lżejsze krążowniki i niszczyciele w tych nocnych atakach[21]. Strategia ta została zmodyfikowana gdy Japończycy poznali parametry amerykańskich wielkich krążowników typu Alaska. Projekt został powiększony i przemianowany na B-65. Teraz celem tych okrętów miała być ochrona głównych sił przed zagrożeniem ze strony szybkich i ciężko uzbrojonych okrętów typu Alaska[22][23]. Wraz z wybuchem wojny w 1940 roku Japończycy skupili się na bardziej przydatnych i uniwersalnych typach okrętów (takich jak lotniskowce i krążowniki). Japońska porażka w bitwie o Midway spowodowała, że projekt został zawieszony bezterminowo. Kolejne porażki i zmiana sytuacji strategicznej spowodowała, że okrętów nigdy nie zbudowano[24][25].

Okręt Artyleria główna Pancerz Wyporność Napęd Służba
Położenie stępki Wejście do służby Los
Numer stoczniowy 795 (nie nazwane)[d] 9 × 310 mm[26] 190 mm[26] 34,000
długich ton
35 000
ton metrycznych[26]
cztery zestawy turbin, osiem kotłów, 34 węzły[26] 1945 (projektowana) nie zamówione z powodu wojny
Numer stoczniowy 796 (nie nazwane) 1946 (projektowana) nie zamówione z powodu wojny

Uwagi

  1. Capital Ships, rozumiane jako główne, najcięższe klasy okrętów – pancerniki i krążowniki liniowe.
  2. ang. outclass all other [contemporary] ships
  3. W zamian za "Amagi", przerobiono "Kaga" – pancernik typu Tosa[20].
  4. Jako że okręty były tylko w fazie projektowej, gdy zostały anulowane – nie wydano pozwolenia na budowę, ani nie rozpoczęto żadnych prac budowlanych – okrętom projektu B-65 nigdy nie przydzielono nazw[26].

Przypisy

  1. Stille, s. 4
  2. Stille, s. 7
  3. Staff, s. 3
  4. Evans & Peattie, s. 150
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Jackson, s. 48
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Gardiner i Gray, s. 235
  7. Evans and Peattie, p. 360
  8. Jackson, s. 121
  9. 9,0 9,1 9,2 Wheeler, s. 183
  10. 10,0 10,1 Jackson, s. 129
  11. Gardiner and Gray, s. 234
  12. Stille, s. 16
  13. Stille, ss. 16–17
  14. Stille, s. 19
  15. McCurtie, s. 185
  16. Stille, s. 15
  17. Schom, s. 417
  18. 18,0 18,1 Stille, s. 20
  19. Gardiner i Gray, s. 224
  20. 20,0 20,1 Stille, s. 8
  21. Evans i Peattie, ss. 273–276
  22. Lacroix i Wells II, s. 606
  23. Evans i Peattie, ss. 359–360
  24. Lacroix i Wells II, s. 829
  25. Garzke i Dulin, ss. 84–85
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 Garzke and Dulin, s. 86

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David C. Evans, Mark R. Peattie: Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy, 1887–1941. Annapolis (Maryland): Naval Institute Press, 1997. ISBN 0-87021-192-7.
  • Robert Gardiner, Randal Gray: Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1921. Annapolis: Naval Institute Press, 1984. ISBN 0-87021-907-3.
  • William H. Garzke, Robert O. Dulin: Battleships: Axis and Neutral Battleships in World War II. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1985. ISBN 0-87021-101-3.
  • Jackson, Robert (2000). The World's Great Battleships. Brown Books. ISBN 1-897884-60-5
  • Eric Lacroix, Linton Wells: Japanese cruisers of the Pacific War. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1997. ISBN 0-87021-311-3.
  • Francis McCurtie: Jane's Fighting Ships of World War II. London: Bracken Books, (1989) [1945]. ISBN 1-85170-194-X.
  • Alan Schom: The Eagle and the Rising Sun; The Japanese-American War, 1941–1943. Norton & Company, 2004. ISBN 2-00201-594-1.
  • Cdr Mark Stille: Imperial Japanese Navy Battleship 1941–1945. Oxford: Osprey Publishing, 2008. ISBN 978-1-84603-280-6.