Merytokracja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Merytokracja – wieloznaczne pojęcie określające najczęściej system, w którym pozycje uzależnione są od kompetencji, definiowanych jako połączenie inteligencji i edukacji, weryfikowanych za pomocą obiektywnych systemów oceny (np. certyfikatów)[1]. Merytokracja stanowi przeciwieństwo władzy budowanej w oparciu o członków rodziny (nepotyzm), klasy (oligarchia) czy narodowość (nacjonalizm).

Pojęcie merytokracji[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie merytokracji odnosić się może do metodyki budowania organizacji (państwa, firmy) w oparciu o kompetencje, może też odnosić do systemu władzy zbudowanego na bazie tej metodyki. Może też oznaczać ideologię, determinującą status społeczny lub wartość jednostki w zależności od jej kompetencji.

Choć pojęcie "merytokracji" zostało wprowadzone przez brytyjskiego socjologa Michaela Younga, sama koncepcja pragmatycznego budowania administracji w oparciu o kompetencje wywodzi się z idei praworządności i myśli Konfucjusza i była praktykowana już przez chińską dynastię Han 200 lat p.n.e.[2].

Opinie[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy nurt krytyki merytokracji jest metodyczny – to znaczy, na ile możliwa jest obiektywna i rzetelna ocena kompetencji danej jednostki? Krytyka ta jest skierowana przede wszystkim przeciwko bardzo konkretnym metodom oceny kompetencji jak na przykład testy inteligencji stosowane w armii amerykańskiej[3].

Drugi kierunek krytyki jest ideologiczny i wychodzi z pozycji egalitaryzmu – tzn. czy etyczne jest utrwalanie nierówności społecznych przez preferowanie osób o lepszych predyspozycjach? Krytyka ta dotyczy również konkretnych koncepcji edukacyjnych, opierających się na stosunkowo wczesnej ocenie inteligencji uczniów i zapewnianiu lepszej edukacji tym, którzy w testach wypadają lepiej.

Sama książka Younga, oryginalnie wydana w 1958 roku, była z kolei futurystyczną satyrą na ówczesne wysiłki rządu brytyjskiego mające na celu ograniczenie elitaryzmu tamtejszej administracji. Według Younga, nowa elita "merytokratyczna" zbudowana na bazie własnych kompetencji i umiejętności stała się równie odizolowana od reszty społeczeństwa jak elity arystokratyczne, nie ma jednak właściwego tej ostatniej etosu i podbudowy moralnej[4].

Według innych badaczy w merytokracji rozumianej jako metodyka budowania organizacji w oparciu o osoby mające najlepsze kompetencje do wykonywania określonych zadań nie ma nic niemoralnego i stanowi ona wartościowy środek do rozwoju społecznego oraz poprawy efektywności organizacji[5][6]. We współczesnych koncepcjach zarządzania idea ta jest obecna w postaci rozbudowanych systemów ocen pracowników i wynagrodzeń.

Przypisy

  1. Michael Young: The Rise of Meritocracy. 1994. ISBN 9781560007043.
  2. Wilson Caasey: Firsts: Origins of Everyday Things That Changed the World.. ISBN 9781592579242.
  3. S. Korenman, C. Winship "A Reanalysis of The Bell Curve: Intelligence, Family, Background and Schooling" w: Kenneth Joseph Arrow, Samuel Bowles, Steven N. Durlauf: Meritocracy and Economic Inequality. 2000. ISBN 9780691004686.
  4. Michael Young: Down with meritocracy. The Guardian, 2001.
  5. A. Sen "Merit and Justice" w: Kenneth Joseph Arrow, Samuel Bowles, Steven N. Durlauf: Meritocracy and Economic Inequality. 2000. ISBN 9780691004686.
  6. Daniel Bell: On Meritocracy and Equality. National Affairs, 1972.

Patrz także[edytuj | edytuj kod]