Moralitet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Moralitet – gatunek dramatyczny, o tematyce religijnej, ukształtowany w XIV wieku na północy Europy[1]. Moralitety ukazywały dzieje jednostkowego bohatera, wybierającego pomiędzy złem a dobrem, potępieniem a zbawieniem[2].

Bohater moralitetu pozbawiony był wszelkich cech jednostkowych, narodowych itp. i stanowił uosobienie całej ludzkości. Ważnym elementem utworu była psychomachia, w której o duszę bohatera walczyły personifikacje cnót i występków (np. Dobro, Zło, Zawiść, Wiara, Pycha itp.); zależnie od wyniku tej walki i dokonanych przez bohatera wyborów, uzyskiwał on albo Boskie miłosierdzie i zbawienie, albo zostawał skazany na piekielne męki[1]. Przesłanie miało być uniwersalne, moralitety unikały więc wszelkich konkretów, zarówno w określeniu miejsca akcji, jak i konstrukcji bohatera[3].

Były to zazwyczaj utwory długie (nawet ponad 20000 wersów[4]). Chociaż tematyka moralna była przedstawiona całkowicie serio, to czasami występowały w nich elementy komiczne, związane z postaciami diabłów i demonów piekielnych.

Niektóre moralitety to: angielskie Mankind, The Nature of the Four Elements i Everyman, holenderski Elekerlijk, niemiecki Jedermman oraz francuski L'Homme pécheur. W Polsce moralitety pojawiły się dopiero w XVI wieku. Pisali je m.in. Mikołaj Rej (Kupiec) oraz Jan Jurkowski (Tragedia o polskim Scylurusie)[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Janina Abramowska Moralitet. W: Słownik literatury staropolskiej. Teresa Michałowska (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002, s. 559. ISBN 83-04-04621-0.
  2. Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 241. ISBN 83-01-13842-4.
  3. Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 240. ISBN 83-01-13842-4.
  4. Janina Abramowska Moralitet. W: Słownik literatury staropolskiej. Teresa Michałowska (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002, s. 560. ISBN 83-04-04621-0.
  5. Janina Abramowska Moralitet. W: Słownik literatury staropolskiej. Teresa Michałowska (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002, s. 559–561. ISBN 83-04-04621-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janina Abramowska Moralitet. W: Słownik literatury staropolskiej. Teresa Michałowska (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002. ISBN 83-04-04621-0.
  • Teresa Michałowska: Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13842-4.
  • Słownik terminów literackich. Janusz Sławiński (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2000. ISBN 83-01-13851-3.