Onnagata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Onnagata
Iwai Hanshiro VIII (grafika Yōshū Chikanobu z ok. 1882 roku)
Iwai Hanshiro VIII (grafika Yōshū Chikanobu z ok. 1882 roku)

Onnagata – określenie, stosowane w teatrze kabuki na rolę kobiecą oraz na aktora, grającego role kobiece. Początki onnagaty sięgają 1629 roku, gdy w Japonii został wprowadzony zakaz występowania kobiet w teatrze. Zakaz obowiązywał do 1977 roku. W tym okresie role kobiece w teatrze odgrywali męscy aktorzy.

Największy rozkwit sztuki onnagaty przypadł na epokę Genroku, a najwybitniejszym aktorem tego okresu był Yoshizawa Ayame (1623–1729). W czasach działalności Yoshizawy Ayame nastąpiły zmiany w postrzeganiu ról kobiecych w teatrze kabuki. Przedtem onnagata mógł się wykazać w sztuce dzięki umiejętnościom tanecznym. Główny nacisk kładło się na role męskie. Talent Ayame pozwolił zmienić ten stan rzeczy. Aktor promował onnagata zarówno w teatrze, jak i w życiu poza nim. Dodatkowymi środkami, które stosował w tym celu, było doskonałe naśladowanie ruchów i gestów kobiety, połączone z umiejętnym makijażem i ubiorem. Dzięki temu emanował kobiecością. Dla aktorów, odgrywających role kobiece, Yoshizawa Ayame stworzył dzieło Opowieści Ayame (Ayamegusa), będące zbiorem pouczeń i anegdot.

Wpływ, jaki Ayame wywarł na postrzeganie ról kobiecych, przyczynił się do umocnienia pozycji onnagaty w tradycyjnych sztukach kabuki: keisei, michiyuki i shosagoto. W farsach keisei, przedstawiających zazwyczaj motyw odwiedzin przez wysokiej rangi urzędników domów publicznych, aktorzy grający role kobiece wcielali się w kurtyzany. W michiyuki odrywali rolę nieszczęśliwej kochanki, która wraz ze swoim ukochanym podąża drogą ku śmierci, mając nadzieję na lepsze życie w innym świecie. Shosagoto był opartym na tańcach spektaklem, w którym onnagata wcielali się w tańczące kurtyzany.

Do innych najwybitniejszych onnagata należał Nakamura Utaemon V (1866–1940), działający w okresie Meiji. Jego syn, Nakamura Utaemon VI (1917–2001) wcielał się na scenie wyłącznie w postacie kobiece. Ponadto urozmaicał swoje role grą na shamisenie, koto i kokyū. Talent i umiejętności Nakamury Utaemona VI zainspirowały Yukio Mishimę (1925–1970) do napisania opowiadania Onnagata. Współcześnie za najsłynniejszego onnagata uważany jest Bandō Tamasaburō V (1950– ) o delikatnej kobiecej urodzie, grające przede wszystkim role kobiece, ale także męskie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kubiak Ho-Chi B., Estetyka i sztuka japońska. Wybrane zagadnienia, Kraków 2009, s. 226–228. ISBN 978-83-242-0959-0