Owca i konie

Owca i konie (avis akvāsas ka, łac. ovis equusque) – tytuł krótkiego opowiadania w zrekonstruowanym języku praindoeuropejskim.

Oryginalnym autorem tego opowiadania był August Schleicher, który napisał je i opublikował w 1868. Schleicher był pierwszym uczonym, który napisał jakikolwiek tekst w języku praindoeuropejskim.

Wersje opowiadania

Wersja Schleichera (1868)

Avis akvāsas ka

Avis, jasmin varnā na ā ast, dadarka akvams, tam, vāgham garum vaghantam, tam, bhāram magham, tam, manum āku bharantam. Avis akvabhjams ā vavakat: kard aghnutai mai vidanti manum akvams agantam. Akvāsas ā vavakant: krudhi avai, kard aghnutai vividvant-svas: manus patis varnām avisāms karnauti svabhjam gharmam vastram avibhjams ka varnā na asti. Tat kukruvants avis agram ā bhugat.

Wersja Hirta (1939)

Owis ek’wōses-kʷe

Owis, jesmin wьlənā ne ēst, dedork’e ek’wons, tom, woghom gʷьrum weghontm̥, tom, bhorom megam, tom, gh’ьmonm̥ ōk’u bherontm̥. Owis ek’womos ewьwekʷet: k’ērd aghnutai moi widontei gh’ьmonm̥ ek’wons ag’ontm̥. Ek’wōses ewьwekʷont: kl’udhi, owei!, k’ērd aghnutai vidontmos: gh’ьmo, potis, wьlənām owjôm kʷr̥neuti sebhoi ghʷermom westrom; owimos-kʷe wьlənā ne esti. Tod k’ek’ruwos owis ag’rom ebhuget.

Wersja Lehmanna i Zgusty (1979)

Owis eḱwōskʷe

Gʷərēi owis, kʷesjo wl̥hnā ne ēst, eḱwōns espeḱet, oinom ghe gʷr̥um woǵhom weǵhontm̥, oinomkʷe meǵam bhorom, oinomkʷe ǵhm̥enm̥ ōḱu bherontm̥. Owis nu eḱwobh(j)os (eḱwomos) ewewkʷet: "Ḱēr aghnutoi moi eḱwōns aǵontm̥ nerm̥ widn̥tei". Eḱwōs tu ewewkʷont: "Ḱludhi, owei, ḱēr ghe aghnutoi n̥smei widn̥tbh(j)os (widn̥tmos): nēr, potis, owiōm r̥ wl̥hnām sebhi gʷhermom westrom kʷrn̥euti. Neǵhi owiōm wl̥hnā esti". Tod ḱeḱluwōs owis aǵrom ebhuget.

Wersja Danki (1986)

Owis ek’woi kʷe

Owis, jesmin wl̥nā ne ēst, dedork’e ek’wons woghom gʷr̥um weghontn̥s - bhorom meg'əm, monum ōk’u bherontn̥s. Owis ek’wobhos eweukʷet: K’erd aghnutai moi widn̥tei g’hm̥onm̥ ek’wons ag’ontm̥. Ek’woi eweukʷont: K’ludhi, owi, k’erd aghnutai dedr̥k'usbhos: monus potis wl̥nām owiōm temneti: sebhei ghʷermom westrom - owibhos kʷe wl̥nā ne esti. Tod k’ek’luwōs owis ag’rom ebhuget.

Tłumaczenie polskie prof. I. R. Danki (1986, s. 59):

Owca i konie.

Owca, na której wełny nie było, ujrzała konie wóz ciężki wiozące - ciężar wielki, człowieko szybko niosące. Owca koniom zawołała: Serce trwoży się mi widzącej człowieka konie poganiającego. Konie zawołały: Słuchaj, owco, serce trwoży się ujrzawszy: człowiek-pan wełnę owcom ścina: sobie na ciepłą odzież - a owce wełny nie mają. To usłyszawszy owca z pola uciekła.

Wersja Adamsa (1997)

H₂óu̯is h₁ék̂u̯ōs-kʷe

[Gʷr̥h_xḗi] h₂óu̯is, kʷési̯o u̯lh₂néh₄ ne (h₁é) est, h₁ék̂u̯ons spék̂et, h₁oinom ghe gʷr̥h_xúm u̯óĝhom u̯éĝhontm̥ h₁oinom-kʷe ĝ méĝh_am bhórom, h₁oinom-kʷe ĝhménm̥ h_xṓk̂u bhérontm̥. h₂óu̯is tu h₁ek̂u̯oibh(i̯)os u̯eukʷét: 'k̂ḗr h_aeghnutór moi h₁ék̂u̯ons h_aéĝontm̥ h_anérm̥ u̯idn̥téi. h₁ék̂u̯ōs tu u̯eukʷónt: 'k̂ludhí, h₂óu̯ei, k̂ḗr ghe h_aeghnutór n̥sméi u̯idn̥tbh(i̯)ós. h_anḗr, pótis, h₂éu̯i̯om r̥ u̯l̥h₂néh_am sebhi kʷr̥néuti nu gʷhérmom u̯éstrom néĝhi h₂éu̯i̯om u̯l̥h₂néh_a h₁ésti.' Tód k̂ek̂luu̯ṓs h₂óu̯is h_aéĝrom bhugét.

Wersja Kortlandta (2007)

ʕʷeuis ʔkeuskʷe

ʕʷeuis iosmi ʕuelʔn neʔst ʔekuns ʔe 'dērkt, tom 'gʷrʕeum uogom ugentm, tom m'geʕm borom, tom dgmenm ʔoʔku brentm. ʔe uēukʷt ʕʷeuis ʔkumus: kʷntske ʔmoi kērt ʕnerm ui'denti ʔekuns ʕ'gentm. ʔe ueukʷnt ʔkeus: kludi ʕʷuei, kʷntske nsmi kērt ui'dntsu: ʕnēr potis ʕʷuiom ʕulʔenm subi gʷormom uestrom kʷrneuti, ʕʷuimus kʷe ʕuelʔn neʔsti. To'd kekluus ʕʷeuis ʕe'grom ʔe bēu'gd.

Wersja Lühra (2008)

h₂ówis h₁ék’wōsk^we

h₂ówis, (H)jésmin h₂wlh₂néh₂ ne éh₁est, dedork’e (h₁)ék’wons, tóm, wóg’^hom g^wérh₂um wég’^hontm, tóm, b^hórom még’oh₂m, tóm, d^hg’^hémonm h₂oHk’ú b^hérontm. h₂ówis (h₁)ék’wob^hos ewewk^we(t): k’ḗrd h₂g^hnutoj moj widntéj d^hg’^hmónm (h₁)ék’wons h₂ég’ontm. (h₁)ék’wōs ewewk^w: k’lud^hí, h₂ówi! k’ḗrd h₂g^hnutoj widntb^hós: d^hg’^hémō(n), pótis, h₂wlnéh₂m h₂ówjom k^wnewti séb^hoj g^whérmom wéstrom; h₂éwib^hosk^we h₂wlh₂néh₂ né h₁esti. Tód k’ek’luwṓs h₂ówis h₂ég’rom eb^huge(t).

Tłumaczenie na polski wersji Adamsa

Owca i konie

Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.

Bibliografia

• Ignacy Ryszard Danka, Od zaczątku wiedzy o języku do rekonstrukcji języka indoeuropejskiego, [w:] Tadeusz Ejsmont (red.), Międzynarodowa Komunikacja Językowa. Materiały konferencyjne - VI, ISBN 83-7016-205-3, Łódź 1986, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, s. 44-61, zwł. s. 59 (tekst bajki Schleichera w rekonstruowanym języku indoeuropejskim i po polsku).

Zobacz też

• Król i bóg