Ridley Scott

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ridley Scott
Ridley Scott (marzec 2012)
Ridley Scott (marzec 2012)
Prawdziwe imię i nazwisko Ridley Scott
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1937
South Shields
Zawód reżyser, scenarzysta, producent
Odznaczenia
Knight Bachelor
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ridley Scott w Wikicytatach

Sir Ridley Scott (ur. 30 listopada 1937 w South Shields) – brytyjski reżyser i producent filmowy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w South Shields w hrabstwie Tyne and Waer Ridley wychowywał się w rodzinie wojskowej; przez większość czasu jego ojciec – oficer królewskich wojsk inżynieryjnych – był nieobecny. Starszy brat Ridleya, Frank wstąpił do marynarki handlowej, gdy był jeszcze młody i miał z bratem słaby kontakt. W tym czasie rodzina przeprowadzała się, mieszkając między innymi w Kumbrii, Walii i Niemczech. Po II wojnie światowej rodzina Scottów przeprowadziła się z powrotem do rodzinnej północno-wschodniej Anglii, ostatecznie osiedlając się w Teesside (którego industrialny krajobraz był inspiracją dla wielu scen w Łowcy androidów). Scott lubił oglądać filmy, a jego ulubione to: Lawrence z Arabii, Obywatel Kane i Siedmiu samurajów. Studiował w Teesside w latach 1954-58, w Grangefield Grammar School i później w West Hartlepool College of Art, robiąc dyplom z projektowania graficznego. Stopień magistra projektowania graficznego zdobył w elitarnym Royal College of Art, gdzie studiował latach 1960-62.

W RCA współtworzył magazyn ARK i pomógł w założeniu wydziału filmowego. Na zakończenie nauki nakręcił czarno-biały film krótkometrażowy Chłopiec na rowerze, w którym zagrał jego ojciec i brat Tony. Strona wizualna filmu stała się późniejszym znakiem rozpoznawczym jego stylu. Po ukończeniu studiów w 1963 roku, Scott podjął praktykę w BBC jako scenograf, uczestnicząc w realizacji popularnego serialu policyjnego Z Cars i SF Out of the Unknown. Na początku swojej kariery reżyserskiej Scott był wielbicielem Stanleya Kubricka. Zaczynając praktykę w BBC zrobił remake filmu Ścieżki chwały jako film krótkometrażowy.

Został zatrudniony jako scenograf przy serialu The Daleks, gdzie miał między innymi stworzyć słynne postaci obcych. Jednakże na krótko przed rozpoczęciem pracy, z powodu braku czasu został zastąpiony przez Raymonda Cusicka. W BBC Scott wziął udział w programie szkoleniowym dla reżyserów, i przed odejściem ze stacji, nakręcił kilka odcinków Z Cars, jego spin offa Softly, Softly i serialu przygodowego Adam Adamant Lives!.

W 1968 Ridley Scott z bratem Tonym założyli Ridley Scott Associates – firmę produkcyjną realizującą filmy i reklamy. Pięciu członków rodziny Scotta to reżyserzy, wszyscy pracowali w RSA. Brat Tony przez dwie dekady był reżyserem odnoszącym sukcesy; synowie Jake i Luke to uznani twórcy reklamówek, tak jak i córka Jordan. W 1995 roku Shepperton Studios zostało kupione przez konsorcjum kierowane przez Ridleya i Tony’ego Scotta, którzy je odnowili i rozbudowali.

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

W 1968 roku Scott opuścił BBC i założył firmę produkcyjną Ridley Scott Associates, pracując z takimi reżyserami jak: Alan Parker, Hugh Hudson, Hugh Johnson. Zatrudnił też młodszego brata Tony’ego. Realizował reklamy telewizyjne na początku lat 70., w tym w 1974 roku reklamę Hovisa Bike Round kręconą w Shaftesbuty, następnie przeniósł się do Hollywood, gdzie wyprodukował i nakręcił kilka kasowych filmów.

Znane filmy[edytuj | edytuj kod]

Pojedynek[edytuj | edytuj kod]

Pojedynek był pierwszym filmem nakręconym przez Scotta. Wyprodukowany w Europie, otrzymał nagrodę za najlepszy debiut reżyserski na MFF w Cannes w 1977 roku, ale w USA okazał się kasową klapą. Film rozgrywa się w czasach wojen napoleońskich i opowiada historię dwóch oficerów huzarów – D’Huberta i Ferauda (granych przez Keitha Carradine’a i Harvey Keitela). Ich kłótnia z powodu drobnego incydentu zmienia się w gorzki i bolesny zatarg trwający przez kilkanaście lat, spleciony z większym konfliktem będącym tłem wydarzeń. Film chwalono za autentyzm mundurów i militariów czasów Napoleona, a także za odtworzenie metod fechtunku z początków XIX wieku, co było zasługą choreografa walk Williama Hobbsa. Film jest niemal wierną adaptacją opowiadania Josepha Conrada (Józefa Konrada Korzeniowskiego) o tym samym tytule.

Obcy - ósmy pasażer Nostromo[edytuj | edytuj kod]

Kasowa porażka Pojedynku splotła się z sukcesem Alana Parkera – Scott potem przyznał, że przez tydzień był chory z zazdrości. Scott początkowo zamierzał zrealizować kolejną adaptację Tristana i Izoldy, ale po obejrzeniu Gwiezdnych wojen dostrzegł potencjał w filmach efektownie kręconych. Dlatego przyjął posadę reżysera filmu Obcy - ósmy pasażer Nostromo, przełomowego horroru SF z 1979 roku, dzięki któremu stał się rozpoznawalny na całym świecie. Film był kręcony głównie w 1978 roku, ale scenografia, wizualna atmosfera i nacisk na realizm uczyniły z Obcego dzieło ponadczasowe.

Łowca androidów[edytuj | edytuj kod]

Po roku pracy nad filmową adaptacją Diuny i nagłej śmierci brata Franka, Ridley nakręcił filmową adaptacji powieści Philipa Dicka Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?. Mimo udziału Harrisona Forda i znakomicie przyjętej muzyki Vangelisa, film okazał się kasową klapą 1982 roku i szybko zdjęto z kin. Notatki Scotta posłużyły wytwórni Warner Bros. do stworzenia w 1991 roku wersji reżyserskiej, w której usunięto narrację z offu i zmieniono zakończenie. Scott osobiście nadzorował cyfrowe odnowienie Łowcy androidów i stworzył wersję ostateczną. Dziś film jest uznawany za najważniejszy film SF XX wieku i razem z powieścią Williama Gibsona uznawany jest za początek nurtu cyberpunku.

Reklama Apple Macintosha 1984[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: 1984 (reklama telewizyjna).

W 1984 roku Scott nakręcił telewizyjną reklamę 1984 napisaną przez Steve’a Haydena i Lee Clow, wyprodukowaną przez Chait/Day. Była ona pełna aluzji do powieści George’a Orwella Rok 1984. Zagrali w niej Anna Mayor jako bezimienna bohaterka i David Graham jako Wielki Brat. Reklamę pokazano w USA 22 stycznia 1984 podczas trzeciej kwarty rozgrywek Super Bowl. Zaprezentowała po raz pierwszy markę Macintosh.

Legenda[edytuj | edytuj kod]

W 1985 r. Scott nakręcił Legendę, film fantasy wyprodukowany przez Arnona Milchana. Nie mając doświadczenia w filmowych baśniach, Scott postanowił stworzyć film w świecie czarów, księżniczek i goblinów. W filmie zagrali Tom Cruise (Jack, główny bohater), Mia Sara (księżniczka Lily) i Tim Curry (Pan Ciemności). Ale seria problemów, zarówno z okresu zdjęciowego, m.in. zniszczenie lasu przez ogień, jak i w postprodukcji (głównie nadmiar montażu i zastąpienie oryginalnej muzyki Jerry’ego Goldsmitha kompozycjami Tangerine Dream) opóźniły premierę filmu. W rezultacie Legenda zebrała słabe recenzje.

1987-2000[edytuj | edytuj kod]

Pragnąc kasowego sukcesu i szacunku krytyki, która widziała w nim komercyjnego filmowca tworzącego fantastyczne ujęcia z nikłą treścią, Scott zdecydował się odłożyć filmy SF i fantasy, by uniknąć zaszufladkowania. Zaczął tworzyć realistyczne, dojrzałe thrillery.

Były to: Osaczona z Tomem Berengerem, Lorraince Bracco i Mimi Rogers w rolach głównych z 1987 roku oraz Czarny deszcz z Michaelem Douglasem i Andym Garcią z 1989 r., częściowo kręcony w Tokio i Osace. Oba filmy odniosły umiarkowany sukces kasowy.

Scotta znowu doceniono za stronę wizualną, ale nadal krytykowano go za to, że jego filmy są tylko trochę czymś więcej niż rozszerzonymi wersjami reklam telewizyjnych.

Thelma i Louise z Geeną Davis i Susan Sarandon okazał się wielkim hitem i naprawił reputację Scotta. Jakkolwiek, jego kolejny film 1492. Wyprawa do raju był mniej popularny. Była to efektowna wizualnie historia Krzysztofa Kolumba. Ale film okazał się kasową klapą i Scott nie nakręcił kolejnego filmu przez 4 lata.

W 1995, wspólnie z bratem Tonym, Scott założył firmę producencką Scott Free Productions w Los Angeles. Produkowała ona filmy kinowe i telewizyjne. Wszystkie jego późniejsze filmy jak Sztorm i G.I. Jane były produkowane pod szyldem Scott Free. Także w 1995 dwaj bracia przejęli kontrolę nad Shepperton Studios, które później połączono z Pinewood Studios. Scott i jego brat od 2005 do 2010 roku byli producentami Wzoru dla CBS – serialu kryminalnego o genialnym matematyku, który pomaga FBI rozwiązać zagadki kryminalne.

Gladiator i dalsze prace[edytuj | edytuj kod]

Ogromny sukces filmu Gladiator ożywił gatunek filmu miecza i sandałów. Scott nakręcił następnie Hannibala, sequel Milczenia owiec Jonathana Demme. W 2001, stworzył film wojenny Helikopter w ogniu, który ustabilizował jego pozycję jako reżysera odnoszącego artystyczne i kasowe sukcesy.

W 2003 Scott wyreżyserował Naciągaczy adaptację powieści Erica Garcii z Nicolasem Cage'em, Samem Rockwellem i Alison Lohman. Film zebrał pozytywne recenzje i odniósł umiarkowany sukces kasowy. W 2005 stworzył międzynarodową produkcję Królestwo Niebieskie opowiadającą o wyprawach krzyżowych, gdzie świadomie łączył historię z aktualnymi wydarzeniami. Rząd Maroka wysłał swoją kawalerię jako statystów w scenach batalistycznych.

Niezadowolony z kinowej wersji filmu Scott nadzorował wersję reżyserską Królestwa Niebieskiego, która została wydana na DVD w 2006 roku.

Dobry rok, American Gangster, W sieci kłamstw i Robin Hood[edytuj | edytuj kod]

Scott znów połączył siły z aktorem Russellem Crowe, reżyserując Dobry rok, na podstawie bestsellerowej powieści. Film miał premierę 10 listopada 2006. Rupert Murdoch, prezes News Corp i współwłaściciel studia 20th Century Fox (które produkowały film) odrzucił Dobry rok jako klapę na spotkaniu akcjonariuszy na kilka dni przed premierą.

Następnym projektem reżyserskim Scotta był film American Gangster, przedstawiający historię króla narkotykowego światka Franka Lucasa. Był trzecim reżyserem, który miał zrealizować projekt, po tym jak zrezygnowali Antoine Fuqua i Terry George. Denzel Washington i Benicio Del Toro byli początkowo obsadzeni w głównych rolach w filmie, jaki miał powstać według pierwotnego scenariusza Stevena Zailliana pod roboczym tytułem Tru Blu, obydwaj aktorzy otrzymali stawki w wysokości 20 i 15 mln dolarów, ale produkcja stanęła w miejscu. Po odejściu George’a Scott przejął projekt na początku 2006 r. Poprosił Zailliana o napisanie scenariusza od nowa, skupiając się na dynamice między Frankiem Lucasem i Richiem Robertsem. Washington powrócił z powrotem do projektu jako Lucas, a Robertsa zagrał Russell Crowe. Film miał swoją premierę w listopadzie 2007, zebrał pozytywne recenzje i odniósł kasowy sukces. Pod koniec 2008 r. Scott zrealizował thriller szpiegowski W sieci kłamstw, ponownie zatrudniając Crowe’a, a także Leonardo DiCaprio. Film w dniu premiery odniósł umiarkowany sukces i spotkał się z mieszanymi recenzjami. Scott nakręcił kolejną wersję opowieści o Robin Hoodzie nazwaną Robin Hood z Russellem Crowe i Cate Blanchett w rolach głównych. Film miał premierę w USA 14 maja 2010.

Podejście i styl[edytuj | edytuj kod]

Scott nie był początkowo uważany za reżysera współpracującego z obsadą, ale w miarę rozwoju kariery stał się bardziej otwarty na pomysły pochodzące od aktorów. Na przykład Susan Sarandon zasugerowała, by Louise w jednej scenie pakowała buty do plastikowego worka, a w innej wymieniła biżuterię na kapelusz i inne przedmioty, Tim Robbins współpracował zaś ze Scottem i Susan Sarandon przy dopracowywaniu finałowej sceny, tak by miała mocniejszy wydźwięk. Russell Crowe stwierdził: Lubię być na planie u Scotta, bo aktorzy mogą grać [...] i główny nacisk jest na ich grę.

Z drugiej strony, bywa on wymagającym i trudnym reżyserem we współpracy. W trakcie realizacji Łowcy Androidów miał przezwisko Pan Szanowny. Kilku członków ekipy założyło w proteście podkoszulki z hasłami: Yes Guvnor, my ass i Will Rogers nigdy nie poznał Ridleya Scotta, co było aluzją do najsłynniejszej kwestii Willa Rogersa Nigdy nie poznam człowieka, którego nie lubię. Była to reakcja na sposób, w jaki Scott kierował swoją pierwszą amerykańską ekipą, który wielu jej członków uważało za zbyt ostry.

Jego wspaniały styl wizualny, charakteryzujący się dbałością o szczegóły scenograficzne i innowacyjnym, budującym atmosferę oświetleniem, miał duży wpływ na kolejne pokolenia filmowców – wielu z nich będzie naśladować ten styl. Scott często stosuje wolne tempo akcji pomiędzy kluczowymi scenami, te z kolei charakteryzuje bardzo dynamiczny montaż, np w Obcym i Łowcy Androidów. Sheila Benson, krytyk LA Timesa, nazwała ten ostatni (w oryginale: „Blade runner”) – „Blade crawler”, bo jest tak cholernie wolny. Inną stosowaną przez niego techniką jest posługiwanie się dźwiękiem lub muzyką do budowania napięcia, jak w Obcym, gdzie zastosowano syk pary, sygnał komputera i hałas maszyn statku kosmicznego.

Chociaż Scott znany jest głównie z plastycznego stylu, inne elementy powtarzające się w jego filmach to:

  • Silne postacie kobiece.
  • Niektóre filmy pokazują silny konflikt między ojcem a synem, które kończą się zabiciem tego pierwszego, czy to przez samego syna (Łowca Androidów, Gladiator) czy też sceną śmierci ojca, obserwowaną przez syna (Królestwo Niebieskie). Władca Ciemności w Legendzie również wspomina swojego ojca w kilku scenach. W Gladiatorze syn tuli ojca pozornie jako wyraz miłości, ale uścisk kończy się duszeniem i śmiercią ojca. Podobna scena jest w Łowcy Androidów.
  • Scott wykorzystuje przestrzeń miasta dla wzmocnienia przekazu (np. futurystyczne Los Angeles w Łowcy Androidów, Tokio w Czarnym deszczu, Jerozolima w Królestwie Niebieskim, czy Rzym w Gladiatorze).
  • W Gladiatorze, Łowcy Androidów i Królestwie Niebieskim syn poznaje swojego ojca, kiedy jest dorosły. Inne wspólne elementy to brak matki i to, że syn lub ojciec są często obserwowani tuż przed śmiercią. Np. Roy Batty umiera, gdy ratuje Deckarda, Maximus umiera po zabiciu Kommodusa, a Godfrey z Ibelin zabija kilku wrogów po tym, jak został śmiertelnie ranny strzałą. Ponadto główny bohater jest ratowany od śmierci przed dokonaniem ważnego czynu: Deckard jest ocalony przez Rachel, Maximus przez niewolnika, Balian przez muzułmańskiego wroga. Podobna sytuacja pojawia się w filmie Tony’ego Scotta Człowiek w ogniu.
  • Motyw wojska i oficerów odzwierciedlający karierę jego ojca jak w G.I. Jane, Helikopterze w ogniu i Królestwie Niebieskim
  • Podobnie jak Stanley Kubrick, Scott jest znany z robienia licznych dubli. Wsławił się tym zwłaszcza podczas realizacji Łowcy Androidów
  • Często wykorzystuje muzykę klasyczną (reklamy Hovisa, Osaczona).
  • Lubi współpracować z tymi samymi kompozytorami, takimi jak: Jerry Goldsmith (Obcy i Legenda), Vangelis (Łowca Androidów i 1492: Wyprawa do raju) czy Hans Zimmer (Czarny deszcz, Thelma i Louise, Gladiator, Hannibal, Helikopter w ogniu i Naciągacze). Scott dwa razy użył piosenki Stinga w napisach końcowych filmu („Valparaiso” do Sztormu i „Someone to Watch Over Me” do Osaczonej).

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Scott był trzykrotnie nominowany do Oscara za reżyserię za filmy: Thelma i Louise, Gladiator i Helikopter w ogniu, tak samo do Złotych Globów, nagród BAFTA i Emmy. W 2003 roku otrzymał tytuł szlachecki.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Jego partnerką była aktorka Giannina Facio, która grała we wszystkich jego filmach od czasów Sztormu z wyjątkiem American Gangster. Dzielił swój czas między domami w Londynie, Francji i Los Angeles. Jego młodszy brat Tony (1944–2012) również był reżyserem („Top Gun”, „Gliniarz z Beverly Hills 2”).

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]