Pajace

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pajace (Pagliacci) – opera Ruggiera Leoncavalla w dwóch aktach z prologiem z 1892 r.

Powstanie opery[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednią inspiracją dla Leoncavalla stało się obejrzenie Rycerskości wieśniaczej Pietro Mascagniego. Z kolei kwestią sporną jest źródło samej treści opery, do której kompozytor sam napisał libretto. Leoncavallo utrzymywał, że jego ojciec, sędzia, prowadził rozprawę o zabójstwo, które zostało uwiecznione w Pajacach. Nigdy jednak nie przedstawił dokumentów potwierdzających tę wersję (choć twierdził, że takowe posiada), zatem wielu krytyków muzycznych uważa, że Leoncavallo mógł dokonać przeróbki dramatu Catulle Mendesa Żona Tabarina, którego premiera odbyła się w Paryżu w czasie, gdy przebywał tam kompozytor.

W odróżnieniu od pozostałych dzieł Leoncavalla, Pajace cieszą się ogromną popularnością od momentu prapremiery i były zarówno pierwszą operą w całości nagraną (w 1907), jak i w całości sfilmowaną (1931).

Postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Canio, dyrektor wędrownej trupy aktorskiej - tenor
  • Nedda, jego żona - sopran
  • Tonio, aktor - baryton
  • Silvio, wieśniak - baryton
  • Beppo, aktor - tenor
  • wieśniacy kalabryjscy

Treść[edytuj | edytuj kod]

Kalabria, wieś, ok. 1870 r.

Prolog[edytuj | edytuj kod]

Na proscenium wychodzi jeden z aktorów, Tonio, przebrany w strój Taddeo, którego będzie grał w przedstawieniu trupy. Zwraca się do publiczności mówiąc, że aktor też jest człowiekiem, który czuje i cierpi (aria Si può?... Si può?... Signore! Signori! ... Un nido di memorie.).

Akt I[edytuj | edytuj kod]

Trupa odgrywająca tradycyjną commedia dell'arte przyjeźdża do wioski. Canio zapowiada na wieczór przedstawienie pt. "Kłopoty Pajaca". Następnie Canio i Beppo zostają zaproszeni do wiejskiej karczmy, Tonio zdecyduje się zostać, co wieśniacy komentują żartobliwymi podejrzeniami o romans z Neddą. Canio poważnym tonem oznajmia jednak, że wprawdzie w sztukach trupy gra zdradzanego męża, ale w życiu nigdy nie pogodziłby się z niewiernością żony. Zapewnia jednak, że nie podejrzewa jej o zdradę.

Nedda tymczasem oczekuje we wsi swojego kochanka Silvia; po krótkiej chwili strachu przestaje obawiać się męża. Zjawia się Tonio i wyznaje jej miłość, ale Nedda w arogancki sposób wyśmiewa go i odtrąca. Następnie pojawia się Silvio. Namawia Neddę, by uciekła razem z nim po przedstawieniu, na co kobieta się zgadza. Tymczasem Tonio pobiegł do gospody i przyprowadził z powrotem Cania; kochanek musi uciekać;Nedda woła, że zawsze będzie należała tylko do niego.

Canio usiłuje bez powodzenia zatrzymać uciekającego, po czym żąda, by Nedda wyznała jego tożsamość. Żona odmawia. Atakuje ją nożem, lecz Beppo przypomina mu o rychłym rozpoczęciu przedstawienia i rozbraja. Tonio zapewnia Cania, że w czasie przedstawienia kochanek Neddy na pewno w jakiś sposób zdradzi się. Canio, przebierając się w kostium pajaca, przygotowuje się do odegrania roli komicznej, chociaż jest zrozpaczony i wściekły (Vesti la giubba ze słynnymi słowami Śmiej się, pajacu!).

Akt II[edytuj | edytuj kod]

Nedda w kostiumie Kolombiny zbiera pieniądze od przychodzących na przedstawienie, dyskretnie ostrzega Silvia przed Caniem. Tłum wieśniaków radośnie wita pojawienie się aktorów.

Na scenie Pajac opuszcza swoją żonę Kolombinę, która oczekuje Arlekina - kochanka. Zamiast niego pojawia się Taddeo i wyznaje bohaterce miłość, bez wzajemności jednak. Wkrótce swoją serenadę zaczyna śpiewać Arlekin i to jego Kolombina wpuszcza do domu. Planują uśpienie Pajaca narkotykiem i wspólną ucieczkę. Nagle wraca jednak Taddeo i ostrzega przed powrotem Pajaca; Arlekin w ostatniej chwili wyskakuje przez okno, żegnany okrzykiem Kolombiny, która zapewnia, że zawsze będzie należała tylko do niego.

Te słowa słyszy Canio, grający rolę Pajaca, i zaczyna tracić kontrolę nad sobą, widząc tragiczne podobieństwo między sytuacją swoją i bohatera. Żąda od Kolombiny wydania kochanka. Nedda ma nadzieję na dalszy ciąg przedstawienia i przypomina mu, że gra rolę, jednak Canio wybucha gniewem (Non! Paglaccio non son!). Tłum, niezdający sobie sprawy z tego, co dzieje się naprawdę, nagradza ich oklaskami.

Nedda, ponownie pytana o to, kim jest kochanek, nazywa go Arlekinem, po czym przysięga, że nigdy nie zdradzi imienia prawdziwego. Silvio zaczyna przeciskać się ku scenie, lecz Canio zdąża zadać Neddzie śmiertelny cios nożem, po czym zabije także i jej kochanka. "La Commedia è finita!" - woła zrozpaczony.

Sławni interptetatorzy[edytuj | edytuj kod]

Vesti la giubba i rola Cania w ogóle to te, z którymi mierzyli sią najwięksi spośród tenorów - wśród nich Placido Domingo i niezrównany Luciano Pavarotti.