Pajace

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pajace (I Pagliacci) – opera Ruggiera Leoncavalla z roku 1892; składa się z prologu i dwóch aktów.

Okoliczności powstania opery[edytuj | edytuj kod]

Bezpośredniej inspiracji dostarczył kompozytorowi obejrzany spektakl Rycerskości wieśniaczej Pietro Mascagniego. Można natomiast spierać się o źródło samej treści opery, do której Leoncavallo sam napisał libretto. Twórca „Pajaców” utrzymywał, że w operze uwiecznił prawdziwą historię zabójstwa, w sprawie którego rozprawę prowadził jego ojciec (był on sędzią). Kompozytor nigdy jednak nie przedstawił żadnych potwierdzających jego słowa dokumentów (choć twierdził, że takowe posiada), wielu krytyków muzycznych uważa więc, że mógł dokonać przeróbki dramatu Catulle Mendesa Żona Tabarina, którego premiera odbyła się w Paryżu w czasie, gdy przebywał tam kompozytor.

W odróżnieniu od pozostałych dzieł Leoncavalla, Pajace od dnia swej prapremiery cieszą się ogromną popularnością. Były zarówno pierwszą operą w całości nagraną (w roku 1907), jak i w całości sfilmowaną (w roku 1931).

Postacie[edytuj | edytuj kod]

  • Canio, dyrektor wędrownej trupy aktorskiej - tenor
  • Nedda, jego żona - sopran
  • Tonio, aktor - baryton
  • Silvio, wieśniak - baryton
  • Beppo, aktor - tenor
  • wieśniacy kalabryjscy

Treść[edytuj | edytuj kod]

Miejsce akcji: Kalabria, wieś Czas akcji: ok. 1870 r.

Prolog[edytuj | edytuj kod]

Na proscenium wychodzi jeden z aktorów, Tonio, przebrany w kostium Taddea, którego będzie grał w urządzanym przez trupę przedstawieniu. Zwraca się do publiczności, mówiąc m. in., że aktor też jest człowiekiem, który czuje i cierpi (aria Si può?... Si può?... Signore! Signori! ... Un nido di memorie.).

Akt I[edytuj | edytuj kod]

Do wioski przyjeżdża trupa aktorów odgrywająca tradycyjne komedie dell'arte. Canio, kierownik trupy, zapowiada na wieczór przedstawienie pod tytułem "Kłopoty Pajaca". Następnie wieśniacy zapraszają go (jak również innego aktora imieniem Beppo) do karczmy. Tonio decyduje się zostać, co wieśniacy kwitują żartobliwymi podejrzeniami, że ma on romans z Neddą. W odpowiedzi na dowcipy Canio śmiertelnie poważnym tonem oznajmia, że wprawdzie w sztukach trupy grywa zdradzanego męża, ale w życiu nigdy nie pogodziłby się z niewiernością żony. Zapewnia jednak zarazem, że nie podejrzewa Neddy o zdradę. Gwałtowna wypowiedź Cania przepełnia strachem i zmieszaniem serce jego żony.

Wkrótce uspokojona już Nedda oczekuje we wsi swojego kochanka, wieśniaka imieniem Silvio. Zamiast niego zjawia się Tonio i wyznaje jej miłość. Nedda w arogancki sposób wyśmiewa go i odtrąca; rozwścieczony Tonio przysięga jej zemstę. Pojawia się Silvio. Namawia Neddę, by po spektaklu razem z nim uciekła, na co ta się zgadza. W tym czasie Tonio biegnie do gospody, z której sprowadza Cania. Kochanek Neddy natychmiast ucieka, ona zaś woła za nim, że zawsze będzie należała tylko do niego.

Canio usiłuje (bez powodzenia) schwytać uciekającego, po czym żąda, by Nedda wyjawiła mu tożsamość kochanka. Ta odmawia. Mąż atakuje ją nożem, lecz w tym momencie Beppo przypomina mu o rychłym rozpoczęciu przedstawienia i rozbraja go. Tonio zapewnia Cania, że w czasie przedstawienia kochanek Neddy na pewno się w jakiś sposób zdradzi. Canio, przebierając się w kostium pajaca, przygotowuje się do odegrania roli komicznej, choć przepełniają go rozpacz i wściekłość (aria Vesti la giubba, zawierająca słynne słowa Śmiej się, pajacu!; intermezzo).

Akt II[edytuj | edytuj kod]

Nedda w kostiumie Kolombiny zbiera pieniądze od przychodzących na przedstawienie, dyskretnie ostrzega Silvia przed Caniem. Tłum wieśniaków radośnie wita pojawienie się aktorów.

Na scenie Pajac opuszcza swoją żonę Kolombinę, która oczekuje Arlekina - kochanka. Zamiast niego pojawia się Taddeo i wyznaje bohaterce miłość, bez wzajemności jednak. Wkrótce swoją serenadę zaczyna śpiewać Arlekin i to jego Kolombina wpuszcza do domu. Planują uśpienie Pajaca narkotykiem i wspólną ucieczkę. Nagle wraca jednak Taddeo i ostrzega przed powrotem Pajaca; Arlekin w ostatniej chwili wyskakuje przez okno, żegnany okrzykiem Kolombiny, która zapewnia, że zawsze będzie należała tylko do niego.

Te słowa słyszy Canio, grający rolę Pajaca, i zaczyna tracić kontrolę nad sobą, widząc tragiczne podobieństwo między sytuacją swoją i bohatera. Żąda od Kolombiny wydania kochanka. Nedda ma nadzieję na dalszy ciąg przedstawienia i przypomina mu, że gra rolę, jednak Canio wybucha gniewem (Non! Paglaccio non son!). Tłum, niezdający sobie sprawy z tego, co dzieje się naprawdę, nagradza ich oklaskami.

Nedda, ponownie pytana o to, kim jest kochanek, nazywa go Arlekinem, po czym przysięga, że nigdy nie zdradzi imienia prawdziwego. Silvio zaczyna przeciskać się ku scenie, lecz Canio zdąża zadać Neddzie śmiertelny cios nożem, po czym zabije także i jej kochanka. "La Commedia è finita!" - woła zrozpaczony.

Sławni interptetatorzy[edytuj | edytuj kod]

Vesti la giubba i rola Cania w ogóle to te, z którymi mierzyli sią najwięksi spośród tenorów - wśród nich Placido Domingo i niezrównany Luciano Pavarotti.