Prokuratura

Prokuratura – urząd państwowy powołany do stania na straży praworządności. Zazwyczaj swój cel prokuratura realizuje poprzez zaskarżanie do sądów decyzji niezgodnych z prawem, ściganie przestępstw, pomoc prawną społeczeństwu oraz branie udziału w procesie legislacyjnym jako czynnik opiniodawczy.

W niektórych państwach (zwłaszcza w tych, w których panuje system prawa o charakterze anglosaskim), prokuratura jest instytucją niezależną, niezawisłą i samorządną (tak jak sądownictwo). W większości państw prokuratura jest podległa rządowi lub określonemu ministrowi. Powszechny jest też podział na pion cywilny i wojskowy (tak jak sądownictwo).

Instytucja prokuratury w poszczególnych krajach

Państwa

Rosja

Prokuratura w Rosji funkcjonuje zgodnie z Konstytucją Federacji Rosyjskiej na zasadzie centralizmu i hierarchicznego podporządkowania, a szczegółowe zasady działania określa prawo federalne. Oprócz funkcji śledczych i oskarżycielskich pełni również nadzór nad wykonywaniem prawa przez organy władzy państwowej i samorządowej.

Prokurator Generalny Federacji Rosyjskiej jest jednym z naczelnych organów władzy państwowej, organem konstytucyjnym. Prokuratora Generalnego powołuje i odwołuje Rada Federacji na wniosek Prezydenta Federacji Rosyjskiej. Prokuratorów mianuje Prokurator Generalny, po konsultacji z władzami regionalnymi Federacji.

Zadania prokuratury

Zadaniem prokuratury jest strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw. Zadanie to prokuratorzy wykonują przez:

• prowadzenie lub nadzorowanie postępowań przygotowawczych w sprawach karnych oraz sprawowanie funkcji oskarżyciela publicznego przed sądami
• wytaczanie powództw w sprawach karnych i cywilnych oraz składanie wniosków i udział w postępowaniu sądowym w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli tego wymaga ochrona praworządności, interesu społecznego, własności lub praw obywateli
• podejmowanie środków przewidzianych prawem, zmierzających do prawidłowego i jednolitego stosowania prawa w postępowaniu sądowym, administracyjnym, w sprawach o wykroczenia oraz w innych postępowaniach
• sprawowanie nadzoru nad wykonaniem postanowień o tymczasowym aresztowaniu oraz innych decyzji o pozbawieniu wolności
• prowadzenie badań w zakresie problematyki przestępczości oraz jej zwalczania i zapobiegania
• zaskarżanie do sądu niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych oraz udział w postępowaniu sądowym w sprawach zgodności z prawem takich decyzji
• koordynowanie działalności w zakresie ścigania przestępstw, prowadzonej przez inne organy państwowe
• współdziałanie z organami państwowymi, państwowymi jednostkami organizacyjnymi i organizacjami społecznymi w zapobieganiu przestępczości i innym naruszeniom prawa
• współpracę z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych
• opiniowanie projektów aktów normatywnych
• podejmowanie czynności określonych w ustawach

Zobacz też

• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• Centralne Biuro Antykorupcyjne
• Ministerstwo Obrony Narodowej
• Ministerstwo Sprawiedliwości
• Policja
• Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa
• sądownictwo
• Straż Graniczna
• straż miejska
• lista zwierzchników prokuratury w Polsce

Bibliografia

• Joanna Bodio, Grzegorz Borkowski, Tomasz Demendecki, Ustrój organów ochrony prawnej: część szczegółowa, Kraków 2005, Kantor Wydawniczy Zakamycze, ISBN 83-908819-2-6.
• Michał Rojewski Aplikacje prawnicze, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 83-7334-468-3.
• Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944-1991: władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, Warszawa 1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 83-01-10386-8.
• Adam Lityński, Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 83-7334-388-1.
• Halina Zięba-Załucka, Instytucja prokuratury w Polsce, Warszawa 2003, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 83-7334-228-1.
• Witold Kulesza, Andrzej Rzepliński (red.), Przestępstwa sędziów i prokuratorów w Polsce lat 1944-1956, Warszawa 2001, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Uniwersytet Warszawski - Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji, ISBN 83-88385-65-8.
• Joanna Bodio, Grzegorz Borkowski, Tomasz Demendecki, Ustrój organów ochrony prawnej: część szczegółowa, Kraków 2005, Kantor Wydawniczy Zakamycze, ISBN 83-908819-2-6.
• Michał Rojewski Aplikacje prawnicze, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 83-7334-468-3.
• Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 2003, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 83-88296-02-7.
• Tadeusz Mołdawa: Ludzie władzy 1944-1991. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1991. ISBN 83-01-10386-8. 
• Krzysztof Szwagrzyk, Prawnicy czasu bezprawia: sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944-1956, Warszawa 2005, Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ISBN 83-88385-65-8.
• Bogumił Szmulik, Marek Żmigrodzki (red.), Ustrój organów ochrony prawnej, Lublin 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, ISBN 83-227-2418-7.
• Informacje statystyczne o działalności powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury:
  • I półrocze 2005 ^pobierz

Linki zewnętrzne

Artykuły prasowe i naukowe

• Artykuł na podstawie referatu Stanisława Waltosia o instytucji prokuratury
• Konstytucja dla prokuratury, Janusz Kaczmarek, Tygodnik "Wprost", Nr 1197 (13 listopada 2005)
• Prokuratura jutra - Krzysztof Parulski
• Prokuratura w systemie polskiego wymiaru sprawiedliwości - Beata Kozicka, Marta Woźniak
• Zarys historii Prokuratury w Polsce - Prokuratura Okręgowa w Świdnicy

Ustawy i akty wykonawcze

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 1985 r. Nr 31, poz. 138)
  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 1992 r. Nr 38, poz. 163)
  • Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 października 2005 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów oraz innych działów administracji powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury
  • Regulamin pracy w jednostkach organizacyjnych prokuratur okręgu zielonogórskiego
  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie utworzenia prokuratur apelacyjnych, okręgowych i rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. z 2005 r. Nr 261, poz. 2190)
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie utworzenia oraz ustalenia siedzib i terytorialnego zakresu działania wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 1998 r. Nr 159, poz. 1048)
  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 listopada 2004 r. w sprawie określenia szczegółowego sposobu i trybu postępowania prokuratorów wojskowych przy wnoszeniu sprzeciwów i wystąpień oraz przeprowadzaniu kontroli przestrzegania prawa (Dz. U. z 2004 r. Nr 249, poz. 2502)
  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2000 r. w sprawie określenia stroju urzędowego prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury i wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury biorących udział w rozprawach sądowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 112, poz. 1185)
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2005 r. w sprawie ustalenia stanowisk prokuratorów, asesorów i aplikantów wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury równorzędnych ze stanowiskami prokuratorów, asesorów i aplikantów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2005 r. Nr 39, poz. 366)
  • Aplikacja i asesura:
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2002 r. w sprawie aplikacji sądowej i prokuratorskiej (Dz. U. z 2002 r. Nr 154, poz. 1283)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie aplikacji prokuratorskiej w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2003 r. Nr 99, poz. 914)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 września 2001 r. w sprawie przedłużenia aplikacji prokuratorskiej do trzech lat (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1159)
  • Sprawy płacowe i socjalne:
    • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie stawek podstawowych wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów, asesorów i aplikantów prokuratury oraz stawek dodatku funkcyjnego prokuratorów (Dz. U. z 2002 r. Nr 235, poz. 1982)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie sposobu planowania i wykorzystania środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych prokuratorów oraz warunków przyznawania pomocy finansowej z tych środków (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 728)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia członków komisji egzaminacyjnej za przeprowadzenie konkursu dla kandydatów na aplikantów prokuratorskich (Dz. U. z 2005 r. Nr 171, poz. 1434)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu ustalania i wypłacania uposażeń oraz uposażeń rodzinnych sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku oraz członkom ich rodzin (Dz. U. z 1997 r. Nr 130, poz. 869)
    • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 maja 2004 r. w sprawie dodatku wyrównawczego dla żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową na stanowiskach aplikantów, asesorów i sędziów sądów wojskowych oraz aplikantów, asesorów i prokuratorów wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2004 r. Nr 135, poz. 1440)
    • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad waloryzacji składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń sędziów i prokuratorów (Dz. U. z 1999 r. Nr 22, poz. 205)
• Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1125)
  • Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego (Dz. U. z 2003 r. Nr 143, poz. 1399)
• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. z 1982 r. Nr 31, poz. 214)
• Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016)
  • Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 listopada 2000 r. w sprawie określenia diet dla członków Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2000 r. Nr 105, poz. 1112)

Akty prawa międzynarodowego

• Wskazania ONZ dotyczące prokuratorów
• Zalecenie Rec(2000)19 Rady Europy z dnia 6 października 2000 r. dotyczące roli prokuratury w wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt K. 26/00 (Dz. U. z 2002 r. Nr 56, poz. 517)
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 stycznia 1999 r. sygn. akt K. 1/98 (Dz. U. z 1999 r. Nr 20, poz. 180)
  • Obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 1999 r. o utracie mocy obowiązującej art. 4 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, art. 30 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, art. 15 ustawy o prokuraturze, art. 53 par. 2 i art. 61 par. 2 pkt 3 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 12a ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, art. 12 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw oraz w części: art. 4b ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, art. 122(1) par. 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych i art. 70 par. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 1999 r. Nr 75, poz. 853)
• Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lutego 1993 r. w sprawie wykładni art. 71 paragraf 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 45 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, art. 62 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, art. 3 ust. 2 i 3 a ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe ^{nieobowiązujący} (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 81)