System dydaktyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

System dydaktyczny – całokształt zasad organizacyjnych oraz treść, metody i środki nauczania – uczenia się, tworzące spójną wewnętrznie strukturę i podporządkowanie realizacji społecznie akceptowanych celów kształcenia.

Do systemów dydaktycznych opartych na nauczaniu klasowo-lekcyjnym zalicza się:

  1. system tradycyjny (J. F. Herbart)
  2. system nowego wychowania (J. Dewey)
  3. system współczesny (C. Freinet)

Szkoła tradycyjna tzw. szkoła herbartowska[edytuj | edytuj kod]

Charakteryzowała się tym, że jej najwyższym celem było kształtowanie moralnie silnych charakterów.

  • Występował tam podział treści nauczania na przedmioty.
  • Uczniowie byli pasywni, bierni i nie mogli decydować o doborze treści nauczania.
  • Dominowało nauczanie pamięciowe, uczniowie byli zachęcani do nauki tylko przez motywy zewnętrzne, głównie były to oceny i częsta kontrola wyników nauczania.
  • Współzawodnictwo.
  • Szkoła była jedynym miejscem uczenia się, jedynie prace domowe były wykonywane w domu.
  • Słaby nacisk na samorzutną twórczość uczniów. (Czesław Kupisiewicz Podstawy Dydaktyki Ogólnej)

System "Nowego wychowania" stworzony przez Deweya czyli tzw. szkoła progresywistyczna[edytuj | edytuj kod]

  • Podział treści nauczania na interdyscyplinarne bloki.
  • Uczniowie samodzielnie zdobywali wiedzę, byli aktywni a nauczyciele pełnili role obserwatorów.
  • Uczniowie mieli pewien wpływ na dobór treści nauczania.
  • Dominowało nauczanie oparte na rozwiązywaniu problemów.
  • Motywy wewnętrzne, a więc zainteresowania i potrzeby miały pobudzać uczniów do nauki.
  • Niezbyt częsta kontrola wyników nauczania. Duży nacisk na samokontrolę!
  • Szkoła była głównym ale nie jednym miejscem w którym uczeń zdobywał wiedzę i uczył się.
  • Silny nacisk na samorzutną twórczość uczniów. (Czesław Kupisiewicz "Podstawy Dydaktyki Ogólnej")

System współczesny[edytuj | edytuj kod]

Dydaktyka współczesna na pewno różni się od systemu tradycyjnego bądź od systemu nowego wychowania jednak nie odrzuca wszystkich założeń i postulatów, głoszonych przez ich twórców, np. postulatu zaznajamiania uczniów z podstawami usystematyzowanej wiedzy czy progresywistycznego zalecenia aby aktywować dzieci i młodzież w procesie nauczania. Dydaktyka współczesna nie zaleca aby w procesie nauczania-uczenia się wiązano w sposób rygorystyczny poszczególne sposoby poznania z określonymi fazami psychofizycznego rozwoju uczniów. System współczesny twierdzi, że nie jest słuszny postulat kształcenia dzieci najpierw na treściach konkretnych, a dopiero później na materiale abstrakcyjnym ponieważ każdemu poziomowi myślenia konkretnego, sensoryczno-ruchowego, odpowiada dynamicznie i rozwojowo określony poziom myślenia abstrakcyjnego. Konieczne jest rozwijanie myślenia abstrakcyjnego już od pierwszych dni pobytu dziecka w szkole.

We współczesnym systemie dydaktycznym istotę procesu nauczania-uczenia się pojmuje się zupełnie inaczej niż robili to herbartyści bądź progresywiści. Zakłada się dziś, że uczniowie powinni przyswajać sobie podstawy usystematyzowanej wiedzy jak również zdobywać określone umiejętności zarówno w drodze samodzielnych poczynań poznawczych, w tym empirycznych, organizowanych jednak przez nauczyciela, jak i poprzez działalność o charakterze recepcyjnym. Przyjęło się w systemie współczesnym koncepcję ogniw nauczania-uczenia się. Koncepcja ta uwzględnianie tylko różnorakość i wielość zadań dydaktycznych realizowanych w szkołach różnych typów i szczebli, lecz również czynności wykonywane podczas nauki szkolnej przez nauczyciela, jak i przez uczniów, co odpowiada interakcyjnemu charakterowi tych czynności.

Dydaktyka współczesna podkreśla celowość całościowego nauczania w klasach początkowych, a przedmiotowego – powyżej tego szczebla.

System współczesny podkreśla potrzebę stosowania różnych form organizacyjnych nauczania a więc nauczania indywidualnego, grupowego i masowego.

Dydaktyka współczesna zakłada, że o wynikach kształcenia nie przesądzają ani czynniki dziedziczne, ani środowiskowe. Obecnie nie akceptuje się już poglądu progresywistów którzy chcieli widzieć w nauczycielu jedynie obserwatora i doradcę uczniów, tak jak nie uznaje za słuszne – tym razem wbrew herbartystom – aby nauczyciel spełniał w procesie kształcenia rolę heteronomiczną. (Czesław Kupisiewicz "Podstawy Dydaktyki Ogólnej")

Cel: to ostateczny wzór zachowań, postaw, umiejętności i wiadomości, jaki uczeń powinien prezentować po zakończeniu działań dydaktyczno-wychowawczych.

Motywacja to układ motywów ludzkiego postępowania – przedmiot badań wielu nauk (psychologii, socjologii, nauki o moralności i ogólnie biorąc nauk zajmujących się interpretacją ludzkich zachowań). Odróżnia się trwałą strukturą motywacyjną, która nadaje ogólny kierunek ludzkiemu postępowaniu, od aktualnej motywacji, wywołującej określone zachowanie w danym kontekście sytuacyjnym. Motywacja rozumiana jest jako wewnętrzny mechanizm, który uruchamia i organizuje ludzkie zachowanie oraz kieruje na osiągnięcie celu. Rodzaje motywacji są klasyfikowane wg potrzeb i pragnień ludzkich. Podział celów

Całkiem jeszcze niedawno uznawany był podział na:

  • cele wychowawcze
  • cele dydaktyczne
  • cele kształcące

Potem zrezygnowano z kształcącego i pozostały:

  • cele wychowawcze
  • cele dydaktyczne

W dobie reformy i przemian zobaczymy jak będą się kształtować poszczególne cele. Dziś coraz większy nacisk próbuje się kłaść na cele wychowawcze kształtujące postawy i zachowania, w skrócie odpowiadające za kulturę osobistą.

  • cele wychowawcze
  • cele dydaktyczne
  • cele szczegółowe/operacyjne

Budzenie motywacji[edytuj | edytuj kod]

Motywacja do nauki wiąże się z przekazaniem uczniom informacji o celach lekcji i uświadomieniem sobie przez uczniów jej spodziewanych rezultatów.

Można zaznajomić uczniów z celami:

  • podczas wprowadzenia w nowy temat,
  • w czasie prowadzenia zajęć,
  • uzyskać wyniknięcie celów podczas rozmowy z uczniami

Inne czynniki motywujące[edytuj | edytuj kod]

Innymi czynnikami motywującymi są:

  • umożliwienie przeżywania sukcesów,
  • pozytywne opiniowanie postępów i działań ucznia,
  • wzbudzenie zainteresowania tematem, osobą nauczyciela oraz przedmiotem.

Pierwsze rozważania nad sposobami nauczania pojawiły się w starożytności. Już Platon występował przeciw metodom pasywnym, za pomocą których uczeń otrzymuje gotową wiedzę. Z kolei Sokrates stosował metodę heurystyczną, za pomocą pytań pobudzał uczniów do wykrywania wiedzy. Początki dydaktyki naukowej zawdzięczamy empirystom i racjonalistom: F. Baconowi, Kartezjuszowi, J.A. Komeńskiemu oraz J. Lockowi.

Pierwszy naukowy system nauczania stworzył J.F. Herbart

Podstawą teoretyczną systemu Herbarta jest psychologia asocjacyjna. W jej świetle dokonał Herbart analizy procesu uczenia się i opracował teorię dydaktyczną. Na tle teorii uczenia się Herbart zbudował teorię nauczania i wychowania, po czym uznał nauczanie jako podstawowy środek wychowania. To Herbart po raz pierwszy wprowadził pojęcie nauczania wychowującego. Herbatyzm opanował całkowicie II połowę XIX wieku i przetrwał on w niewiele zmienionej formie do czasów współczesnych, mimo pojawienia się nowych prądów i kierunków w pedagogice i psychologii. Jednym z tych nowych kierunków była szkoła aktywna zwana nowym wychowaniem. Za twórców szkoły aktywnej uznaje się J. Deweya (1859-1952), W.A.Lay (1862-1926), E.Claperede (1873-1940), C. Kerschensteiner (1854-1932). Nowe wychowanie wysuwało potrzebę uwzględnienia w procesie uczenia się aktywności dziecka i jego zainteresowań. Według Deweya uczenie się powinno przebiegać w procesach myślenia i działania. Idea szkoły aktywnej znalazła zwolenników w wielu krajach, np. USA. Również w Polsce w okresie międzywojennym szkoła aktywna wywierała pewien wpływ na system nauczania. W.Okoń nie tylko opracował pierwszą dydaktykę w okresie powojennym w Polsce, lecz także zapoczątkował nowy kierunek w teorii nauczania. Według Okonia podstawą teoretyczną systemu dydaktycznego jest materializm funkcjonalny. Wyżej wymieniony autor określa system dydaktyczny jako: "zespół zgodnych wewnętrznie, opartych na jednolitym układzie celów i zasad dydaktycznych, sposobów działania nauczycieli i uczniów."1

System dydaktyczny jest złożoną, kompleksową i dynamiczną całością, obejmującą w powiązaniu funkcjonalnym, strukturalnym i hierarchicznym:

  • osoby (nauczycieli i uczniów),
  • procesy (nauczania i uczenia się),
  • współczynniki (cele, treści, środki dydaktyczne, bazę materialną)

Elementem dynamicznym w systemie są zachodzące w nim procesy. Okoń nazwał to procesami nauczania i uczenia się w procesie dydaktycznym podkreślając przez to ich jedność i wzajemną zależność.


1. W.Okoń: Podstawy systemu dydaktycznego w szkole socjalistycznej (red) W.Okoń (w:) System dydaktyczny, Warszawa, 1972, s.13

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]