Underclass

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Underclass (podklasa społeczna) - specyficzna, niejednolita kategoria społeczna, skupiająca ludzi trwale pozostawionych poza nawiasem społeczeństwa (np. biedni, uliczni przestępcy, narkomani, bezdomni, alkoholicy, pozbawieni opieki umysłowo chorzy). Jedną z przyczyn jej powstawania jest uzależnienie się od pomocy socjalnej - skutek uboczny działania państwa dobrobytu (podejście behawioralne) lub skutek uboczny makroekonomicznych przemian gospodarczych (podejście strukturalne). W hierarchicznym porządku znajduje się ona na najniższym szczeblu drabiny społecznej.

Wyróżnikami członków "underclass" są: trwała nieobecność na rynku pracy, przynależność kulturowa i rasowa, segregacja przestrzenna.

Podstawowe składniki identyfikujące jej obecność:

  • bezrobocie wśród młodych mężczyzn;
  • przestępstwa dokonywane przeciwko osobom;
  • duża dzietność w rodzinach dysfunkcyjnych.

Poziomy analizy "underclass"[edytuj | edytuj kod]

Według Mary Daly istnieje pięć poziomów analizy "underclass":

  1. przestrzenny - znajdowania się w bliskości przestrzennej z innymi osobami w podobnej sytuacji ekonomiczno-społecznej;
  2. strukturalny - wykluczenie społeczne i marginalizacja;
  3. temporalny - trwanie określonych warunków i zachowań przez dłuższy czas;
  4. deprywacji - równoczesne doświadczanie różnych problemów społecznych (np. bieda, alkoholizm i złe warunki mieszkaniowe);
  5. kulturowy - cechy "kultury ubóstwa" jako podobieństwa kulturowe.


Koncepcja "kultury ubóstwa" Oscara Lewisa[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych badaczy da się wyróżnić w miarę homogeniczny świat podkulturowy "underclass", na który składają się brak umiejętności planowania przyszłości, rezygnacja, fatalizm i tolerancja dla patologii. W koncepcji Oscara Lewisa, długotrwałe ubóstwo ma nadbudowę kulturową - nędza ma odrębną strukturę i zasady funkcjonowania, w tym sensie tworzy subkulturę.

  • "kultura ubóstwa" jest charakterystyczna dla grupy najuboższej w społeczeństwie;
  • bieda jest dziedziczna;
  • na poziomie rodziny brak jest dzieciństwa jako etapu chronionego;
  • powszechną formą związków są konkubinaty lub związki matriarchalne;
  • na poziomie psychologicznym wiąże się ona z poczuciem zepchnięcia na margines, bezradnością, uzależnieniem, widzeniem siebie jako kogoś gorszego od innych.

Anthony Giddens stwierdza, że o ile początkowo pojęcie "underclass" było klarowne, w wyniku wciągnięcia jej istnienia jako argumentu w krytyce państwa opiekuńczego, rozwodniło się i uległo upolitycznieniu.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Bauman, Zbędni, niechciani, odtrąceni - o biednych w zamożnym świecie, "Kultura i społeczeństwo" 2: 3-18, 1998.
  • Henryk Domański, Polska underclass?, "Wiadomości kulturalne" 7:9, 1998.
  • John Kenneth Galbraith, Istota masowego ubóstwa, Warszawa 1987.
  • Arkadiusz Karwacki, Dominik Antonowicz, Underclass i kultura biedy w środowiskach popegieerowskich w kontekście sporów teoretycznych i interpretacyjnych, "Studia socjologiczne" 2003, nr 3 (170).