Wyłącznik instalacyjny

Symbol dwutorowego wyłącznika instalacyjnego

Wyłącznik instalacyjny (wyłącznik nadmiarowo-prądowy, wyłącznik instalacyjny typu S nazywany też potocznie eską) – element instalacji elektrycznej, którego zadaniem jest przerwanie ciągłości obwodu, gdy prąd płynący w tym obwodzie przekroczy wartość bezpieczną dla tego obwodu. Wyłączniki te przeznaczone są do sterowania i zabezpieczeń przed skutkami przetężeń (przeciążeń i zwarć) obwodów odbiorczych instalacji oraz urządzeń elektrycznych w gospodarstwach domowych i innych. Wytwarza się je na napięcia do 440 V, prądy znamionowe do 125 A i prądy wyłączalne 25 kA o charakterystykach czasowych B, C oraz D. Najbardziej rozpowszechnione są jednak na prądy znamionowe do 63 A i prądy wyłączalne nie większe niż 10 kA.

Budowa i charakterystyka

W instalacjach elektrycznych stosuje się obecnie wyłączniki instalacyjne płaskie o znormalizowanej szerokości (module) 17,7 mm, mocowane na wsporniku DIN TH35.

Przekrój przez wyłącznik instalacyjny

Na załączonym przekroju wyłącznika instalacyjnego wyróżnione zostały jego następujące elementy:

1. Dźwignia napędowa
2. Zamek
3. Styk stały i styk ruchomy
4. Zaciski przyłączowe
5. Wyzwalacz termobimetalowy (przeciążeniowy)
6. Wkręt regulacyjny
7. Wyzwalacz elektromagnetyczny (zwarciowy)
8. Komora gaszeniowa

Wyłącznik ma dwa wyzwalacze:

• zwarciowy (elektromagnetyczny lub elektroniczny),
• przeciążeniowy (termobimetaliczny lub elektroniczny).

Wyłączniki instalacyjne przystosowane są do wielokrotnego zadziałania, a czułość ich zadziałania jest większa niż powszechnie stosowanych wkładek topikowych.

Popularne wyłączniki instalacyjne o charakterystyce B (np.: S301B16) mają wyzwalacz przeciążeniowy ustawiony na 1,13-1,45 krotności prądu znamionowego, a zwarciowy na 3-5 krotności prądu znamionowego. Natomiast wyłączniki o charakterystyce C wyłączają prąd zwarciowy, gdy osiągnie on wartość 5-10 krotności prądu znamionowego, a o charakterystyce D, gdy osiągnie wartość 10-20 krotności prądu znamionowego. Istnieją ponadto wyłączniki instalacyjne selektywne, których zadziałanie następuje z opóźnieniem, po zadanej zwłoce czasowej.

Wyłącznik instalacyjny 3-biegunowy

Wyłączniki instalacyjne występują w odmianach 1-, 2-, 3- i 4-biegunowych. Dodatkowo wyróżniamy odmiany wyłączników z torem neutralnym (np. 1P+N – jednobiegunowy z torem neutralnym) lub bez (np. 1P – jednobiegunowy bez toru neutralnego). Do większości wyłączników instalacyjnych, producenci przewidują dodatkowe akcesoria w postaci dołączanych styków pomocniczych (AUX) i alarmowych (ALARM) oraz wyzwalaczy wzrostowych (SHUNT) i podnapięciowych (UVT).

Właściwy i umiejętny sposób doboru wyłączników instalacyjnych w instalacji elektrycznej, ich prądów znamionowych i charakterystyk jest bardzo ważny dla ich właściwego i selektywnego działania, tzn. aby wyłączenie następowało przez najbliższy miejscu awarii wyłącznik.

Parametry i właściwości

Niektóre właściwości i parametry wyłączników instalacyjnych, ważne dla celów ochrony przetężeniowej instalacji i urządzeń, są następujące:

• czas umowny jest równy 1 h dla wyłączników o prądzie znamionowym do 63 A oraz 2 h dla wyłączników na większe prądy znamionowe,
• umowny prąd niezadziałania $I_{nt}$ jest równy 1,13 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego wyłącznika,
• umowny prąd zadziałania $I_{t}$ jest równy 1,45 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego.
• trwałość łączeniowa
• charakterystyka działania
• napięcie znamionowe
• prąd znamionowy
• klasa ograniczenia energii
• znamionowa zwarciowa zdolność łączeniowa
• maksymalne i minimalne napięcie pracy
• klasa palności materiału obudowy
• sposób mocowania
• sposób przyłączania przewodów
• odporność na udary
• odporność na drgania

Wyłączniki instalacyjne wielobiegunowe obciążone jednobiegunowo przy pracy od stanu zimnego powinny zadziałać w czasie umownym przy przeciążeniu:

• -1,1 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników dwubiegunowych,
• -1,2 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników trój- i czterobiegunowych.

Zalecanymi prądami znamionowymi wyłączników instalacyjnych jest następujący typoszereg:
6-8-10-13-16-20-25-32-40-50-63-80-100-125 A

Przykłady

• Wyłączniki instalacyjne (nadpradowe) S300 firmy Legrand
  • S301 B – wyłącznik nadprądowy 1-biegunowy
  • S302 B – wyłącznik nadprądowy 2-biegunowy
  • S303 B – wyłącznik nadprądowy 3-biegunowy
  • S304 B – wyłącznik nadprądowy 4-biegunowy
• wyłączniki nadprądowe NB1-63H 10 kA (lub 6 kA)

Zobacz też

• bezpiecznik elektryczny

Bibliografia

• Markiewicz H., Instalacje elektryczne, Wydawnictwo WNT, Warszawa 2009, ISBN 978-83-204-3579-5.